Пантомима деген эмне: мааниси, тарыхы жана оюн кантип жүрөт
Пантомима деген эмне: кыргыз тилинде бул сөздүн эки мааниси бар. Биринчиси, сахна өнөрү: актер сөзсүз, дене кыймылы жана мимика менен гана окуяны айтып берет. Экинчиси, кече оюну: бир оюнчу картадагы сөздү үнсүз көрсөтөт, ал эми командасы таймер бүткөнгө чейин аны табууга аракет кылат. Бүгүн оюн үй-бүлөлүк кечелерде, мектептерде жана достор арасында кеңири ойнолот.
Пантомима деген эмне: сөз эмнени билдирет?
«Пантомима» сөзү байыркы грек тилинен келген жана «баарын туурап көрсөтүүчү» дегенди билдирет. Кыргыз тилине ал орус тили аркылуу кирген жана азыр эки мааниде колдонулат:
| Маани | Эмне | Мисал |
|---|---|---|
| Сахна өнөрү | Сөзсүз театр: актер кыймыл, мимика жана ритм менен окуя айтат | Цирктеги клоундун номери, үнсүз кинодогу комедия |
| Кече оюну | Бирөө сөздү үнсүз көрсөтөт, калгандары табат | Үй-бүлө дасторкон четинде фильмдердин аттарын көрсөтүп ойнойт |
Экөөнүн негизи бирдей: сөз жок, бирок баары түшүнүктүү. Ушул жөнөкөй идея пантомиманы ар кайсы өлкөдө жана ар кандай тилде сүйлөгөн адамдар үчүн бирдей түшүнүктүү кылат.
Пантомима сахна өнөрү катары
Сөзсүз көрсөтүү өнөрү эң байыркы өнөрлөрдүн бири. Байыркы Римде пантомима өзүнчө театр жанры болгон: актер музыканын коштоосунда, бир ооз сөз айтпай, бүтүндөй окуяларды ойногон. Кийин бул өнөр Европанын театрларына жана цирктерине тараган.
Бүгүн сахналык пантомиманы көбүнчө циркте, көчө театрларында жана үнсүз кинолордо көрөбүз. Үнсүз кинонун доорундагы комедиялык актерлор бүтүндөй тасмаларды бир сөзсүз ойношкон, жана алардын тамашалары азыр да бардык курактагыларды күлдүрөт. Пантомимачы көрүнбөгөн дубалды сыйпалап, көрүнбөгөн жипти тартып же шамалга каршы басып жатканда көрүүчү бардыгын «көрөт».
Сахналык пантомима менен оюндун айырмасы бар. Сахнада актер көрүүчүнү окуянын ичине акырындап киргизет, ар бир кыймылы так жана сулуу болушу керек. Оюнда болсо ылдамдык маанилүү: көрсөтүүчү эң тез түшүнүлө турган кыймылды издейт, ал эми кооздук экинчи орунда. Ошондуктан оюндагы эң күлкүлүү учурлар көбүнчө кыймыл туура эмес түшүнүлгөндө пайда болот: бирөө «Балык уулоону» көрсөтүп жатат, ал эми команда «Учак!», «Бийлеп жатат!» деп кыйкырат.
Пантомима оюну кантип пайда болгон?
Үй оюнунун тарыхы Европадан башталат. XVIII кылымда Францияда «шарада» деп сөздү муундарга бөлүп табуу табышмагы аталган: ар бир муун өзүнчө сүрөттөлүп, акырында бүт сөз табылчу. XIX кылымда Англияда бул табышмактар сахнага чыкты: үй ээлери жана коноктор муундарды сөз менен эмес, кыймыл менен көрсөтө башташты. Ушундан азыркы оюн келип чыккан. Кийинчерээк кино жана радио пайда болгондо, оюнга жаңы темалар кошулду: фильмдердин, ырлардын жана китептердин аттары. Ушул үч тема бүгүн да пантомиманын эң сүйүктүү карталары бойдон калууда.
Убакыт өтүп, сөз менен көрсөтүү таптакыр тыюу салынып, оюндун бүгүнкү эрежелери калыптанды: көрсөтүүчү сүйлөбөйт, команда табат, убакыт чектелген. Ар бир элде бул оюндун өз аталышы бар, ал эми кыргыз тилинде аны жөн гана «пантомима» дейбиз.
Пантомима оюну бүгүн кантип ойнолот?
Негизги эрежелер абдан жөнөкөй:
- Оюнчулар эки командага бөлүнөт, бирок 3-4 адам болсо, ар ким өзү үчүн ойносо болот.
- Көрсөтүүчү картадан бир сөздү окуйт жана аны эч кимге айтпайт.
- Таймер иштетилет, көбүнчө 60 секунд.
- Көрсөтүүчү сөздү үнсүз, жаңдоо жана мимика менен көрсөтөт.
- Команда тапса, 1 упай алат, кезек каршы командага өтөт.
Мындан тышкары бардыгы түшүнгөн шарттуу белгилер бар: манжалар менен сөздүн санын көрсөтүү, «фильм» үчүн кинокамеранын туткасын айландыруу, «ыр» үчүн колду оозго жакындатуу. Оюнду кадам сайын үйрөнүү үчүн пантомиманы кантип ойнойт деген макаланы, ал эми талаштуу учурлар үчүн пантомима оюнунун эрежелери деген макаланы окуңуз.
Пантомима оюнунун кандай түрлөрү бар?
| Түрү | Кантип ойнолот |
|---|---|
| Классикалык | Кагаз карталар калпакка салынат, командалар кезек менен көрсөтөт |
| Телефонду маңдайга коюп | Табуучу телефонду чекесине коёт, достор картаны көрсөтөт, ал телефонду ийип упай алат |
| Тескери пантомима | Бүт команда бир сөздү көрсөтөт, бир гана адам табат |
| Эки адам үчүн | Командасыз, экөө кезек менен көрсөтүп, упайды таймерге каршы чогултат |
| Онлайн | Карталар экранда чыгат, оюнчулар видео байланыш аркылуу же бир бөлмөдө ойношот |
Телефон менен ойноо тууралуу толук маалыматты телефонду маңдайга коюп ойноо деген макаладан табасыз.
Пантомима балдарга эмне берет?
Ата-энелер жана мугалимдер пантомиманы жөн гана оюн катары эмес, балдарды өнүктүргөн көнүгүү катары да колдонушат. Оюн учурунда бала бир эле учурда бир нече нерсени үйрөнөт:
- Сөздүн маанисин түшүнүү. Сөздү көрсөтүш үчүн бала адегенде анын эмнени билдирерин так элестетиши керек.
- Элестетүү. Көрүнбөгөн казанды аралаштыруу же көрүнбөгөн эшикти ачуу фантазияны машыктырат.
- Сезимдерди таануу. Ачууну, кубанычты, уятты бет менен көрсөтүп, башкалардын жүзүнөн аларды окуганды үйрөнөт.
- Ишеним. Уялчаак бала да үнсүз көрсөтүүгө макул болот, ал эми команданын «таптык!» деген кыйкырыгы ага чоң кубаныч берет.
- Кезекти күтүү жана командада иштөө. Бала өз кезегин күтүп, командалаштарын колдоп, жеңилүүнү кабыл алганды үйрөнөт.
Ушул себептен пантомиманы балдар бакчасында, мектептин сабагында жана үйдөгү кечелерде бирдей ойношот. Эң негизгиси, бала аны сабак катары эмес, оюн катары кабыл алат.
Эмне үчүн пантомима бардыгына жагат?
- Эч нерсе сатып алуунун кереги жок. Кагаз, калем жана таймер жетиштүү.
- Бардык курак ойнойт. Беш жаштагы бала да, чоң ата да бирдей катыша алат.
- Тил тоскоол эмес. Кыргызча, орусча жана башка тилде сүйлөгөндөр бир командада ойной алышат.
- Ар кандай темага ылайыктуу. Жаныбарлар, фильмдер, ырлар, кесиптер, майрамдар.
- Күлкү кепилденет. Чоң кишинин маймылды көрсөтүп жатканын көрүп, эч ким күлбөй коё албайт.
Баштоо үчүн жөнөкөй аракеттер эң ылайыктуу. Ойноп көрсөт колодасында «Тамактануу», «Шар үйлөө», «Аркасын кашуу» сыяктуу карталар бар, ал эми Туурап көрсөт колодасында «Робот», «Ниндзя», «Апа» жана «Комузчу» сыяктуу образдар. Аларды азыр эле браузерде акысыз ойноп көрсөңүз болот.
