Tge è pantomima? Muntada, origin e co ch'il gieu funcziuna
Tge è pantomima? In gieu da societad nua ch’ina persuna mussa in pled, in titel u ina situaziun mo cun gests, mimica e moviment, senza discurrer, e las autras persunas engiavinan. Il pled vegn dal grec e munta “insatgi che imitescha tut”. Il gieu funcziuna a partir da trais persunas, savens en duas squadras e cunter il cronometer, en famiglia, en scola u tar festas.
Tge munta il pled pantomima?
Il pled pantomima sa cumpona da dus pleds grecs: “panto”, che munta tut, e “mimos”, che munta imitader. Ina pantomima è pia ina represchentaziun che raquinta tut senza in pled. En rumantsch duvrain nus il pled per duas chaussas:
- L’art: ina furma da teater senza lingua, nua ch’in artist raquinta in’istorgia cun il corp.
- Il gieu: in gieu da societad nua ch’ins mussa pleds e titels che la gruppa sto engiavinar.
En autras linguas ha il gieu auters nums. En tudestg discurran blers da “Pantomime” u “Scharade”, en englais da “charades”. Il pled franzos “charade” designava oriundamain in enigma da pleds.
Danunder vegn il gieu?
L’art da la pantomima è fitg veglia: gia en l’antica Grezia ed a Roma deva i represchentaziuns senza pleds cun musica e saut. Il gieu da societad ch’enconuschain nus oz ha sias ragischs en ils salons da l’Europa dal 18avel e 19avel tschientaner. L’emprim eran quai enigmas da pleds ch’ins scheva u scriveva. Pli tard ha ins cumenzà a represchentar las silbas e pleds cun gests. Da là vegnan er ils segns da maun ch’ins dovra anc oz, sco il dumber da pleds cun ils dets.
Co funcziuna il gieu?
Las reglas da basa èn simplas. Ina descripziun cumpletta chattais vus en il guid co giugar pantomima.
- Squadras: la gruppa sa parta en duas u pliras squadras.
- Charta: ina persuna tira ina charta cun in pled, in titel u in’acziun.
- Mussar: ella mussa il pled mo cun gests, senza discurrer e senza tuns.
- Engiavinar: sia squadra di a vusch auta tut quai ch’ella vesa.
- Temp: in cronometer limitescha il turn, per il solit sin ina fin duas minutas.
- Puncts: mintga pled engiavinà dat in punct, lura è la proxima squadra a la retscha.
Exempels per l’emprim gieu chattais vus en il deck Muossa cun gests: “Mangiar”, “Sa vestgir”, “Avrir ina fanestra”, “Gonfiar in ballon” u “Sonar la chitarra”.
Tge segns da maun duvra ins?
Ils segns da maun èn la grammatica da la pantomima. Els na remplazzan betg il gest, ma gidan la squadra a chapir tge tip da pled che vegn:
| Segn | Muntada |
|---|---|
| Girar ina manivella sper l’ureglia | Film |
| Maun en undas davent da la bucca | Chanzun |
| Mauns avertas sco in cudesch | Cudesch |
| Dets auzads | Dumber da pleds |
| Dets sin il bratsch | Dumber da silbas |
| Tutgar l’ureglia | Tuna sco |
| Det sin il nas | Gist! |
| Polesch ed indicatur datiers | Pled curt |
Quests segns n’èn betg obligatorics, ma ina gruppa che als enconuscha engiavina bler pli svelt. Els èn er il motiv pertge che pantomima funcziuna senza ina lingua cuminaivla.
Tge è pantomima: art u gieu?
| Art da teater | Gieu da societad | |
|---|---|---|
| Tgi mussa? | In artist u in’artista | Mintga giugader, a la retscha |
| Per tgi? | Per in public | Per l’atgna squadra |
| Tge vegn mussà? | In’istorgia entira | In pled, in titel u ina situaziun |
| Finamira | Raquintar ed emoziunar | Engiavinar uschè svelt sco pussaivel |
| Material | Costum, savens fatscha alva | Chartas u in telefonin |
Omaduas furmas han in princip cuminaivel: il corp discurra, la bucca tascha. Ina gruppa che gioga savens daventa perquai er meglra en l’auter senn: ella observa pli bain.
Tge variantas dat i?
- Pantomima classica: in titel per turn, cun ils segns da maun per films, chanzuns e cudeschs.
- Runda rapida: pliras chartas en ina minuta, sursiglir è lubì, la squadra cun ils pli blers puncts gudogna.
- Imitaziuns: enstagl da pleds mussa ins persunas e figuras. Il deck Imitaziuns ha chartas sco “Robot”, “Ninja”, “Magiun” u “Nonna”.
- Pantomima cun il telefonin sin il frunt: la persuna cun il telefonin sin il frunt engiavina, las autras mussan.
- Varianta cun tuns: ins dastga far tuns, ma betg pleds.
Pertge giogan ins anc oz pantomima?
Pantomima na dovra nagin material, nagina maisa e nagina lingua cuminaivla. Perquai funcziuna ella tar ina saira da gieus en famiglia, en ina classa bilingua ed en ina gruppa da collegas che discurran differentas linguas. Uffants pitschens pon giugar cun, perquai ch’ins na sto betg leger. Ella è er in bun exercizi: ins observa meglier, emprenda d’exprimer ideas cun il corp e perda la tema da star davant ina gruppa. Perquai la duvran er scolastas, trenaders e manaders da gruppas da giuventetgna. Ed il pli impurtant: ina persuna che empruva da mussar “Squitschar en in bus plain” senza discurrer fa rir mintgin. Las reglas detagliadas per dispitas e cas spezials chattais vus en las reglas da pantomima.