Mchezo wa Kuigiza ni Nini? Maana, Asili na Jinsi Unavyochezwa
Mchezo wa kuigiza ni nini? Ni mchezo wa kubahatisha maneno kwa vitendo: mchezaji mmoja anachukua neno, analionyesha kwa mwili na ishara bila kuongea, na wenzake wanajaribu kulikisia kabla muda haujaisha. Unachezwa kwa timu, unahitaji angalau watu watatu, na unafaa familia, marafiki, shule na ofisi. Kwa Kiingereza unaitwa charades, jina ambalo wengi Kenya hulitumia.
Mchezo wa kuigiza ni nini: mchezo, si tamthilia
Kwa Kiswahili, “mchezo wa kuigiza” mara nyingi humaanisha tamthilia, yaani hadithi inayoigizwa jukwaani au kwenye redio kwa maneno. Makala hii inahusu kitu tofauti: mchezo wa sherehe wa kubahatisha. Kwa sababu ya mchanganyiko huu, watu hutumia majina kadhaa: kuigiza, mchezo wa kuigiza maneno, au charades kama wanavyosema wengi Kenya, hasa shuleni na kwenye sherehe za vijana mijini. Yote yanamaanisha mchezo uleule.
| Tamthilia | Mchezo wa kuigiza wa kubahatisha | |
|---|---|---|
| Lengo | Kusimulia hadithi | Wenzako wakisie neno |
| Maneno | Yanasemwa na waigizaji | Mwigizaji haongei kabisa |
| Watazamaji | Wanatazama tu | Wanashiriki kwa kukisia |
| Maandalizi | Mazoezi ya siku nyingi | Hakuna, anza sasa hivi |
| Mahali | Jukwaa, redio, TV | Sebuleni, darasani, ofisini |
Mchezo unachezwaje? Hatua za msingi
- Gawanyikeni timu mbili za ukubwa unaolingana.
- Andaeni maneno kwenye vipande vya karatasi, au tumieni kadi tayari.
- Mwigizaji anachukua neno na kulisoma peke yake.
- Saa inaanza, kawaida sekunde 60 hadi 90.
- Mwigizaji anaigiza bila kuongea: hakuna maneno, hakuna kunong’ona, hakuna kuandika.
- Timu yake inakisia kwa sauti, majibu mengi kadiri wanavyoweza.
- Jibu sahihi ni alama moja. Zamu inapita kwa timu nyingine.
- Baada ya raundi kadhaa, timu yenye alama nyingi inashinda.
Mfano wa zamu moja: Amina anachukua kadi inayosema Kupiga gitaa. Saa inaanza. Anakaa kwenye kiti, anashika gitaa la kubuni na kupiga nyuzi kwa vidole. Timu yake inapiga kelele: “Kucheza muziki! Kupiga zeze! Kupiga gitaa!” Anagusa pua na kumnyooshea aliyesema gitaa. Alama moja, sekunde kumi na tano tu.
Kwa maelezo kamili ya sheria, soma jinsi ya kucheza mchezo wa kuigiza.
Ishara za msingi kila mchezaji anazitumia
- Filamu: zungusha mkono kama kamera ya zamani.
- Wimbo: mkono unatoka mdomoni kama unaimba kimya.
- Kitabu: fungua viganja kama kurasa.
- Idadi ya maneno: inua vidole.
- Silabi: weka vidole juu ya mkono wako.
- Inafanana na: shika sikio.
- Sahihi: gusa pua na kumnyooshea aliyepata.
- Karibu sana: vuta mkono kuelekea kwako, kumwambia anayekisia aendelee na wazo hilo.
- Neno dogo: kidole gumba na cha shahada vikikaribiana, kwa maneno kama “na” au “wa”.
Kuna ishara zaidi kwenye mwongozo wa ishara za mikono katika kuigiza.
Mchezo huu ulianzia wapi?
Neno charade linatoka Kifaransa. Katika karne ya 18 lilimaanisha kitendawili cha maneno: mtu alieleza neno kwa vidokezo, silabi moja moja, na wengine wakalikisia. Baadaye, katika karne ya 19, nyumba za Ulaya zilianza kuigiza vitendawili hivyo badala ya kuvisoma, na hapo ndipo mchezo wa kuigiza kimya ulipozaliwa. Ishara za filamu na wimbo ziliongezwa baadaye, wakati sinema na redio zilipoenea. Leo mchezo unachezwa duniani kote, kwa majina tofauti katika kila lugha, lakini wazo la msingi halijabadilika: neno, mwili, na timu inayojaribu kuelewa.
Afrika Mashariki, mchezo umechanganyika na utamaduni wetu wa hadithi, vitendawili na michezo ya jioni ya familia. Ndiyo maana unapendwa sana kwenye sikukuu, harusi na mikusanyiko ya shule.
Kwa nini watu wanaupenda mchezo huu?
- Hauhitaji chochote: hakuna ubao, hakuna betri, hakuna gharama. Karatasi na kalamu zinatosha, na hata hizo si lazima.
- Unawafaa wote: mtoto wa miaka mitano na bibi wa miaka themanini wanaweza kucheza kwenye timu moja.
- Lugha si kizuizi: kwa sababu mwigizaji haongei, wageni wanaozungumza lugha tofauti wanaweza kucheza pamoja. Majibu yanaweza kutolewa kwa Kiswahili, Kiingereza au lugha ya nyumbani.
- Unaleta kicheko cha kweli: kumwona mzazi au bosi akijaribu kuigiza pengwini ni jambo ambalo watu hulikumbuka kwa miaka.
- Unafundisha: watoto wanajifunza maneno mapya, kufikiri haraka, kusubiri zamu yao na kushinda au kushindwa kwa heshima.
- Unachezwa popote: sebuleni, darasani, kwenye basi la safari ya shule, au hata kwa simu ya video na ndugu walio nje ya nchi.
Aina za mchezo wa kuigiza zinazochezwa leo
- Kuigiza kwa kawaida: timu mbili, karatasi na saa.
- Kuigiza kinyume: timu nzima inaigiza, mtu mmoja anakisia. Soma kuigiza kinyume.
- Kuigiza simu kichwani: mchezaji anaweka simu kwenye paji la uso bila kuona neno, marafiki wanaigiza, naye anainamisha simu kupata alama au kupita.
- Kuigiza mtandaoni: familia zilizo mbali zinacheza kwa simu ya video.
- Kuigiza kwa sauti: toleo la watoto ambapo sauti zinaruhusiwa, kama kubweka au kulia kwa paka.
- Kuigiza kwa mada: raundi nzima ya wanyama, filamu, nyimbo au sikukuu, kama Krismasi au Idd.
Aina zote hizi zinashiriki sheria moja kuu: anayeigiza haruhusiwi kusema neno lililoandikwa kwenye kadi.
Maneno ya kuanzia kwa mara ya kwanza
Kama mnacheza kwa mara ya kwanza, anzeni na vitendo rahisi. Kutoka deki ya Igiza: Kula, Kuvaa nguo, Kufungua dirisha, Kupuliza puto, Kutuma ujumbe mfupi, Kujikuna mgongo na Kugeuza chapati kwenye kikaango. Kwa changamoto ya kuchekesha, jaribuni Kujibana kwenye daladala iliyojaa au Mwanaanga akitembea angani.
Kidokezo kwa mara ya kwanza: wekeni saa ya dakika moja, ruhusuni kila mtu kupita kadi moja, na mchezaji mwenye uzoefu zaidi aanze ili wengine waone jinsi inavyofanyika. Baada ya zamu tatu au nne, hata wenye aibu zaidi wataanza kuomba zamu yao.
Ni mchezo mmoja, sheria chache, na kicheko kingi. Chukueni karatasi, gawanyikeni timu, na anzeni.
