Што такое шарады: значэнне, паходжанне і правілы гульні
Што такое шарады? Гэта гульня, у якой адзін гулец моўчкі паказвае слова або фразу жэстамі, мімікай і рухамі, а астатнія спрабуюць яго адгадаць, пакуль не скончыцца час. У беларускай мове слова «шарада» мае і другое значэнне: славесная загадка, дзе слова складаецца з частак. У кампаніях гульню з паказам часта завуць «кракадзілам».
Што такое шарады: два значэнні слова
Калі беларус чуе «шарада», ён можа ўявіць дзве розныя рэчы.
| Шарада-загадка | Шарады-гульня | |
|---|---|---|
| Што гэта | Загадка ў вершах ці прозе | Гульня з паказам без слоў |
| Як адгадваюць | Складаюць слова з частак | Глядзяць на жэсты і рухі |
| Колькі ўдзельнікаў | Можна аднаму | Звычайна ад трох, ёсць варыянт для дваіх |
| Дзе сустракаецца | Дзіцячыя часопісы, падручнікі, віктарыны | Сямейныя вечары, вечарынкі, школа |
Прыклад шарады-загадкі: «Маё першае ў рацэ цячэ, другое бывае, калі нешта падае ўніз. А цалкам я шумлю з вышыні». Адказ: вадаспад (вада + спад). Яшчэ адна: «Першае рыжы і хітры звер, другое бяжыць па правадах. Разам я расту на дрэве». Адказ: лісток (ліс + ток). Такія загадкі развіваюць пачуццё мовы, і іх да гэтага часу даюць дзецям на ўроках і ў віктарынах.
Але калі кажуць «давайце згуляем у шарады», амаль заўсёды маюць на ўвазе гульню з паказам. Пра яе і пойдзе гаворка далей.
Адкуль паходзіць гульня
Слова «шарада» прыйшло з французскай мовы. У XVIII стагоддзі ў Францыі шарадамі называлі славесныя загадкі, якія складалі і разгадвалі ў салонах. Пазней, у XIX стагоддзі, у Англіі з’явіўся варыянт, дзе загаданае слова не апісвалі, а разыгрывалі сцэнкамі. Такая гульня была ўлюбёнай забавай у гасцёўнях, і яе сцэну можна знайсці, напрыклад, у рамане Шарлоты Бронтэ «Джэйн Эйр».
Спачатку сцэнкі часам ішлі нават з дыялогамі, а пазней замацаваўся варыянт без слоў, які мы ведаем сёння. З цягам часу гульня распаўсюдзілася па ўсім свеце і ў кожнай краіне атрымала свае хатнія назвы і правілы.
Як у шарады гуляюць сёння
Сучасныя шарады вельмі простыя. Вось базавы парадак:
- Падзяліцеся на дзве каманды па 3-5 чалавек. Калі вас толькі трое або чацвёра, гуляйце без каманд.
- Падрыхтуйце словы на паперках або вазьміце гатовыя карткі.
- Паказчык цягне слова і моўчкі яго чытае.
- Запускаецца таймер, звычайна на 60 секунд.
- Паказчык паказвае без слоў, яго каманда выкрыквае варыянты.
- Адгадалі ў час: адно ачко. Потым ход пераходзіць да іншай каманды.
Паказваць можна рукамі, тварам і целам, а таксама ўмоўнымі жэстамі: колькасць слоў на пальцах, «фільм», «песня», «падобна гучыць». Нельга гаварыць, шаптаць, пісаць літары ў паветры і паказваць на прадмет, калі ён і ёсць адказ. Падрабязна ўсё апісана ў артыкуле правілы гульні ў шарады, а пакрокавы гід для пачаткоўцаў ёсць на старонцы як гуляць у шарады.
Што паказваюць у шарадах
Паказваць можна амаль усё, што мае выразны вобраз. Самыя папулярныя тэмы:
- Дзеянні. З калоды Пакажы дзеяннем: «Чысціць зубы», «Лізаць марожанае», «Слізгануцца на лёдзе», «Каваль куе жалеза».
- Персанажы і людзі. З калоды «Імітацыі»: Робат, Кароль, Дэтэктыў, Спартовы каментатар, а таксама вядомыя беларусы, напрыклад «Францыск Скарына, першадрукар» або «Янка Купала, паэт».
- Фільмы, песні і кнігі. Назвы паказваюць па словах, складах або праз вядомую сцэну.
- Жывёлы, прафесіі, эмоцыі. Найлягчэйшы ўваход у гульню для дзяцей.
Чаму шарады так любяць
Гульня жыве ўжо некалькі стагоддзяў, і ёсць простыя прычыны, чаму яна не састарэла:
- Нічога не трэба. Паперкі і ручка, а часам і тое не патрэбна.
- Падыходзіць любому ўзросту. Чатырохгадовы малы і прабабуля могуць гуляць у адной камандзе.
- Шмат смеху. Нават сур’ёзныя людзі, паказваючы кенгуру, становяцца смешнымі.
- Развівае карысныя навыкі: уяўленне, міміку, уменне тлумачыць без слоў і слухаць іншых.
- Аб’ядноўвае пакаленні. Гульня не патрабуе ведаць сучасныя тэхналогіі або трэнды, таму бабуля і ўнук гуляюць на роўных, а часта бабуля нават перамагае.
- Лёгка мяняць правілы. Можна гуляць удваіх, па відэасувязі, з тэлефонам на лбе або ўсёй камандай.
Якія бываюць варыянты гульні
За стагоддзі ў шарад з’явілася шмат разнавіднасцей. Асноўныя з іх:
| Варыянт | Чым адрозніваецца |
|---|---|
| Класічныя шарады | Адзін паказвае сваёй камандзе, дзве каманды спаборнічаюць |
| Без каманд | Кожны сам за сябе, ачко атрымліваюць той, хто адгадаў, і той, хто паказваў |
| Удваіх | Двое паказваюць адзін аднаму па чарзе і б’юць свой рэкорд |
| Адваротныя | Паказвае ўся каманда, а адгадвае адзін гулец |
| Па відэасувязі | Паказчык перад камерай, астатнія ў іншых гарадах |
| З тэлефонам на лбе | Гулец не бачыць слова, а сябры паказваюць яго |
| Тэматычныя | Толькі фільмы, толькі жывёлы або словы да свята |
Правілы ва ўсіх варыянтах аднолькавыя ў галоўным: паказчык маўчыць, а каманда адгадвае, пакуль ідзе час. Усё астатняе кожная кампанія наладжвае пад сябе. Менавіта гэтая гнуткасць і робіць шарады такой даўгавечнай гульнёй: у іх аднолькава лёгка гуляць на дні нараджэння, на ўроку англійскай мовы, на карпаратыве і ў цягніку па дарозе на мора.
Шарады ў сучасным фармаце
Апошнім часам вельмі папулярны варыянт з тэлефонам: адзін гулец трымае яго каля ілба экранам да сяброў, тыя паказваюць слова, а нахіл тэлефона адзначае «адгадаў» або «прапусціць». Так працуе прыкладанне Шарады! на беларускай мове, якое можна спампаваць бясплатна на iPhone і Android. Але класічныя шарады з паперкамі ніхто не адмяняў: гуляйце так, як зручна вашай кампаніі, і не бойцеся прыдумваць свае правілы.
