የተውኔት ጨዋታ ምንድን ነው? ትርጉሙ፣ አመጣጡና አጨዋወቱ

በAct Up ቡድን · የተሻሻለው: 8 ኦክቶበር 2026

የተውኔት ጨዋታ ምንድን ነው? አንድ ተጫዋች የተሰጠውን ቃል፣ የፊልም ርዕስ ወይም ሀሳብ አንዲትም ቃል ሳይናገር በእጅ ምልክት፣ በፊት ገጽታና በሰውነት እንቅስቃሴ ብቻ የሚያሳይበት፣ ሌሎቹ ደግሞ በተወሰነ ጊዜ ውስጥ የሚገምቱበት የቡድን ጨዋታ ነው። በእንግሊዝኛ «ቻሬድስ» ይባላል። ዝግጅት አይጠይቅም፣ ቢያንስ ሶስት ሰው ይበቃል፣ ልጆችም አዋቂዎችም አብረው ይጫወቱታል።

የተውኔት ጨዋታ ምንድን ነው? የስሙ ትርጉም

«ተውኔት» የሚለው የአማርኛ ቃል ትወናን፣ በመድረክ ላይ ታሪክን በተግባር ማሳየትን ያመለክታል። «ተዋናይ» እና «መተወን» ከዚሁ ስር የመጡ ቃላት ናቸው። በቴአትር ቤት የሚታየው ድራማም ተውኔት ይባላል። ስለዚህ «የተውኔት ጨዋታ» ማለት በቀጥታ «የትወና ጨዋታ» ማለት ነው፤ ቃላት የሚተላለፉት በትወና ብቻ ነው።

ብዙ የአማርኛ ተናጋሪዎች ጨዋታውን ስሙን ሳያውቁ ተጫውተውታል። በትምህርት ቤት የመዝናኛ ሰዓት፣ በሰርግ ዋዜማ፣ በበዓል ምሽት ወይም መብራት በጠፋበት ሌሊት «አንድ ነገር አሳይሃለሁ፣ ገምት» ብሎ የሚጀመረው ጨዋታ ይኸው ነው። በእንግሊዝኛ የተፃፉ ገጾች «ቻሬድስ» ሲሉ የሚያወሩት ስለዚህ የተለመደ ጨዋታ ነው።

ጨዋታው ከየት መጣ?

«ቻሬድ» የሚለው ቃል ከፈረንሳይኛ የተወሰደ ነው። በአስራ ስምንተኛው ክፍለ ዘመን በፈረንሳይ ቻሬድ የቃል እንቆቅልሽ ነበር: አንድ ቃል በክፍል በክፍል ተከፋፍሎ እያንዳንዱ ክፍል በፍንጭ ይገለፅ ነበር። በአስራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን በእንግሊዝ ቤቶች ውስጥ ይህ እንቆቅልሽ በቃል ሳይሆን በትወና መቅረብ ጀመረ፤ ቤተሰቦች ምሽት ላይ ተሰብስበው ትንንሽ ትዕይንቶችን ይተውኑ ነበር። ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ጨዋታው በብዙ ሀገሮች ተስፋፍቶ ዛሬ በዓለም ዙሪያ የሚታወቅ የቤተሰብ ጨዋታ ሆኗል። በኋላም ቴሌቪዥን፣ ፊልምና ሙዚቃ ሲስፋፉ የፊልምና የዘፈን ርዕሶች ዋና ካርዶች ሆኑ፤ የፊልም ካሜራ ምልክትም ከዚያ ዘመን የተወረሰ ነው።

የኢትዮጵያ ባህልም ተመሳሳይ መንፈስ ያላቸው ጨዋታዎች አሉት። አያቶች «እንቆቅልሽ» ሲሉ ልጆች «ምን አውቅልህ» ብለው ይመልሳሉ፤ ተረትና ምሳሌም ሀሳብን በብልሃት የማስተላለፍ ጥበብ ነው። የተውኔት ጨዋታ ይህንኑ የመገመትና የማሰብ ደስታ በቃል ፈንታ በእንቅስቃሴ ያቀርበዋል።

የተውኔት ጨዋታ በአጭሩ እንዴት ይጫወታል?

1. ተጫዋቾች በሁለት ቡድን ይከፈላሉ።
2. ከአንዱ ቡድን አንድ ሰው ካርድ ይመዝዛል፣ ቃሉን ለማንም አያሳይም።
3. የሰዓት ቆጣሪው ይጀምራል፤ ብዙውን ጊዜ ከ60 እስከ 90 ሰከንድ።
4. ተዋናዩ ቃሉን ሳይናገር ይተውናል፣ የራሱ ቡድን አባላት ጮክ ብለው ይገምታሉ።
5. ትክክለኛው መልስ ከተነገረ ቡድኑ አንድ ነጥብ ያገኛል፤ ጊዜው ካለቀ ግን ነጥብ የለም።
6. ተራው ወደ ሌላው ቡድን ይሄዳል። ብዙ ነጥብ የሰበሰበው ቡድን ያሸንፋል።

ሶስት ሰው ብቻ ከሆናችሁስ?

ቡድን መመስረት ካልተቻለ እያንዳንዱ ሰው ለራሱ ይጫወታል። አንዱ ሲተውን ሁለቱ ይወዳደራሉ፤ ቀድሞ የገመተው ነጥብ ያገኛል፣ ተዋናዩም ቃሉን በደንብ ስላሳየ አንድ ነጥብ ይወስዳል። ከዚያ ተራው በክብ ይዞራል።

ለመጀመሪያ ጊዜ ለሚጫወቱ ሰዎች ሙሉውን መመሪያ በየተውኔት ጨዋታ እንዴት ይጫወታል? ገጽ ላይ ያገኛሉ።

የሚፈቀደውና የማይፈቀደው

ጨዋታው ቀላል የሆነው ጥቂት ግልፅ ህጎች ስላሉት ነው:

ሁሉም የሚያውቃቸው ምልክቶች

• ፊልም: አንድ እጅ እንደ ሌንስ ከዓይን ፊት፣ ሌላው የድሮ ካሜራ መሽከርከሪያ ሲያዞር።
• ዘፈን: ማይክሮፎን እንደያዙ ጡጫን ከአፍ ፊት ማድረግ።
• መፅሐፍ: ሁለት መዳፍን አጣምሮ እንደ መፅሐፍ መክፈት።
• የቃላት ብዛት: ርዕሱ ስንት ቃል እንዳለው በጣቶች ማሳየት።
• ይመሳሰላል: እጅን ከጆሮ ጀርባ ማድረግ፤ ቀጥሎ የሚተወነው ቃል ከመልሱ ጋር በድምፅ ይመሳሰላል ማለት ነው።
• ትክክል: አፍንጫን በጣት ነክቶ ወደ ገማቹ መጠቆም።

ሌሎቹን ምልክቶችና ክርክር ሲነሳ የሚፈታበትን መንገድ በየተውኔት ጨዋታ ህጎች ገጽ ላይ ያገኛሉ።

ምን አይነት ቃላት ይተወናሉ?

ማንኛውም ሊታይ የሚችል ነገር ካርድ ሊሆን ይችላል። ከተውኔት ምድብ የተወሰዱ ምሳሌዎች የጨዋታውን መንፈስ በደንብ ያሳያሉ:

• ቀላል ተግባሮች: ቡና ማፍላት፣ ፀጉር ማበጠር፣ ድመት ማቀፍ፣ መተኛት።
• መካከለኛ ትዕይንቶች: ሽንኩርት እየከተፉ ማልቀስ፣ አስተናጋጅ ትሪ ሲሸከም፣ ዝንብ ለመያዝ መሞከር።
• ከባድ ትዕይንቶች: የቡና ስነ ስርዓት ማዘጋጀት፣ በገመድ ላይ መራመድ፣ አባት ልጁን ለሙሽራ ሲያስረክብ።

ሰዎችን መምሰልም ሌላው ተወዳጅ ዘርፍ ነው። በመምሰል ምድብ ውስጥ እንደ ሽማግሌ፣ እረኛ፣ ዜና አንባቢ እንዲሁም እንደ ቴዲ አፍሮና ኃይሌ ገብረስላሴ ያሉ የታወቁ ኢትዮጵያውያን ይገኛሉ። ኃይሌን ለመተወን በፈገግታ በቦታ ላይ መሮጥና በመጨረሻ እጅን ወደ ላይ አንስቶ ማሸነፍ በቂ ነው።

ከዚህ በተጨማሪ ፊልሞች፣ እንስሳት፣ ዘፈኖችና ዘፋኞች፣ ሙያዎች፣ ምግቦችና በዓላት የተለመዱ ምድቦች ናቸው። ብዙ ቤተሰቦች ከአንድ ምድብ ብቻ ከመጫወት ይልቅ ቀላልና ከባድ ካርዶችን ቀላቅለው ይጠቀማሉ፤ ልጆችም አዋቂዎችም ተራቸው ሲደርስ የሚችሉትን ያገኛሉ።

ዛሬ የተውኔት ጨዋታ በምን አይነት መንገዶች ይጫወታል?

• በወረቀት ካርዶች: ባህላዊው መንገድ፤ ቤተሰቡ ራሱ ቃላትን ፅፎ በሳህን ውስጥ ይከታል።
• ስልክ በግንባር ላይ: ተጫዋቹ ስልኩን ግንባሩ ላይ ይይዛል፣ ቃሉን ራሱ አያይም፤ ጓደኞቹ ይተውኑለታል፣ እሱ ይገምታል። ትክክል ሲሆን ነጥብ ለማስመዝገብ፣ ካልሆነ ደግሞ ለማለፍ ስልኩን ያዘነብላል።
• በድረ ገጽ: ካርድ ማዘጋጀት ሳያስፈልግ በድረ ገጹ ላይ በነፃ ዝግጁ ምድቦችን መጫወት ይቻላል።
• በቪዲዮ ጥሪ: በውጭ ሀገር ካሉ ዘመዶች ጋር በካሜራ ፊት እየተወኑ መጫወት።

የ Act Up መተግበሪያ ለ iPhone እና ለ Android በነፃ ይገኛል፤ ይህንን የግንባር አጨዋወት በአማርኛ ካርዶች ያቀርባል፣ ዙሮችንም መቅረፅ ይቻላል።

የትኛውን መንገድ መምረጥ አለብዎት? ብዙ ሰው ተሰብስቦ ቡድን መመስረት ሲቻል ባህላዊው የወረቀት ካርድ ጨዋታ ፉክክሩን ያሞቀዋል። ጥቂት ጓደኞች ብቻ ሲሆኑ ወይም ካርድ ለመፃፍ ጊዜ ሲያጥር የስልኩ አጨዋወት ፈጣን ነው። ቤተሰቡ በተለያዩ ከተሞችና ሀገሮች ተበትኖ ሲኖር ደግሞ የቪዲዮ ጥሪ ብቸኛው ግን አስደሳች መፍትሄ ነው። ህጉ በሁሉም መንገድ አንድ ነው: ተዋናዩ አይናገርም።

ለምን በሁሉም ዕድሜ ተወዳጅ ሆነ?

• ቋንቋ አይገድበውም: ማንበብ የማይችል ትንሽ ልጅም በእንቅስቃሴ ይሳተፋል።
• ወጪ የለውም: ወረቀትና ብዕር ብቻ ይበቃሉ፤ መብራት ቢጠፋም በሻማ ብርሃን ይቀጥላል።
• ሰዎችን ያቀራርባል: የተሳሳተ ግምትና አስቂኝ ትወና ሁሉንም አንድ ላይ ያስቃል።
• አእምሮን ያሰራል: ተዋናዩ ፈጠራን፣ ገማቹ ደግሞ ፈጣን አስተሳሰብን ይለማመዳሉ።
• በየትኛውም ቦታ ይጫወታል: በሳሎን፣ በግቢ፣ በጉዞ ላይ ባለ አውቶቡስ ውስጥ ወይም በትምህርት ቤት ክፍል።
• ለየትኛውም በዓል ይስማማል: ካርዶቹን ብቻ በመቀየር ለገና፣ ለእንቁጣጣሽ፣ ለመስቀል ወይም ለልደት ግብዣ ይዘጋጃል።

በአጭሩ፣ የተውኔት ጨዋታ ምንም ዕቃ ሳይጠይቅ ቤተሰብንና ጓደኞችን በሳቅ የሚያገናኝ፣ ለትውልዶች የቆየ የትወናና የመገመት ጨዋታ ነው።