Hvað er látbragðsleikur? Merking, uppruni og hvernig hann virkar
Hvað er látbragðsleikur? Það er samkvæmisleikur þar sem einn leikmaður leikur orð, kvikmynd, lag eða setningu án þess að segja orð og hinir reyna að giska á hvað það er. Leikurinn er yfirleitt spilaður í tveimur liðum með tímamörkum, oft 60 sekúndum á umferð, og það lið sem giskar á flest orð vinnur. Á ensku heitir hann charades.
Hvað þýðir orðið látbragð?
Látbragð er tjáning með líkamanum: hreyfingar, svipbrigði, bendingar og líkamsstaða. Orðið er notað um allt sem við segjum án orða, eins og þegar einhver yptir öxlum, ranghvolfir augunum eða veifar í kveðjuskyni.
Af sama stofni eru nokkur skyld orð:
| Orð | Merking |
|---|---|
| Látbragð | Tjáning með hreyfingum og svipbrigðum |
| Látbragðsleikur | Leikurinn þar sem orð eru leikin án tals |
| Látbragðsleikari | Leikari sem segir sögu eingöngu með líkamanum, án orða |
| Látbragðslist | Sviðslist sem byggist á látbragði, oft kölluð pantómíma |
Leikurinn heitir því nákvæmlega það sem hann er: leikur með látbragði.
Hvað er látbragðsleikur og hvernig virkar hann?
Grunnreglurnar eru fáar og það er einmitt styrkur leiksins:
- Skiptið í tvö jafn stór lið ef þið eruð sex eða fleiri. Í minni hópi spilar hver fyrir sig.
- Einn dregur spjald og les það í hljóði.
- Hann leikur orðið fyrir sitt lið án þess að tala eða gefa frá sér hljóð.
- Liðið giskar upphátt eins oft og það vill.
- Tíminn rennur út eftir 60 sekúndur, eða fyrr ef liðið giskar rétt.
- Liðin skiptast á þar til allir hafa leikið, og stigin eru talin.
Til að flýta fyrir hafa orðið til föst handmerki: merki fyrir kvikmynd, bók og lag, fingur fyrir fjölda orða og tog í eyrnasnepil fyrir „hljómar eins og“. Þau eru útskýrð í greininni um handmerki í látbragðsleik og reglurnar í heild í leiðbeiningunum um hvernig á að spila látbragðsleik.
Hvaðan kemur látbragðsleikurinn?
Enska heitið charades kemur úr frönsku. Í Frakklandi á 18. öld var charade orðagáta, oft í bundnu máli, þar sem lesandinn átti að finna orð út frá vísbendingum um hluta þess. Á 19. öld varð til leikna útgáfan, fyrst og fremst sem samkvæmisleikur í enskum heimahúsum. Þá voru orð oft leikin atkvæði fyrir atkvæði í stuttum atriðum, jafnvel með búningum, og leikurinn birtist í skáldsögum frá þeim tíma.
Úr þessum stofuleik þróaðist sá látbragðsleikur sem við þekkjum í dag: styttri umferðir, engin orð og föst handmerki. Á Íslandi er leikurinn vel þekktur úr fjölskylduboðum, afmælum, skólum, sumarbúðum og spilakvöldum í sumarbústaðnum, og hann gengur oft á milli kynslóða án þess að nokkur muni hvar hann lærði hann.
Hvað er leikið í látbragðsleik?
Í raun má leika hvað sem er, en sumir flokkar eru klassískir:
| Flokkur | Dæmi |
|---|---|
| Athafnir | Að blása upp blöðru, Að snúa pönnuköku, Að troðast inn í fullan strætó |
| Eftirhermur | Vélmenni, Ninja, Amma, Töframaður, Óperusöngvari |
| Kvikmyndir | Titanic, Frozen, Hrútar |
| Lög | Draumur um Nínu, Hoppípolla |
| Dýr | Mörgæs, Górilla, Hundur, Ugla |
| Orðatiltæki | Að leggja árar í bát, Að slá tvær flugur í einu höggi |
Athafnirnar eru úr stokknum Leiktu það, sem er góður byrjunarstaður fyrir nýja spilara, og eftirhermurnar úr Eftirhermum. Í Eftirhermum er meira að segja spjaldið Látbragðsleikari, sem er erfitt einmitt vegna þess að allir eru að leika án orða hvort sem er.
Hvað þarf til að spila látbragðsleik?
Búnaðurinn er nánast enginn, sem er ein ástæða þess að leikurinn er dreginn fram í öllum fjölskylduboðum:
- Orð til að leika: miðar sem allir skrifa á, tilbúinn stokkur eða listi úr símanum.
- Eitthvað til að draga úr: skál, húfa eða gamalt umslag.
- Tímamælir: klukkan í símanum, eggjaklukka eða stundaglas úr gömlu spili.
- Stigablað og penni: eða bara að muna stöðuna, ef enginn er of keppnisglaður.
- Pláss til að standa: smá gólfpláss fyrir framan sófann dugar.
Það sem skiptir mestu máli eru orðin sjálf. Góð spjöld eru þannig að allir í hópnum þekkja þau, en þau eru samt ekki svo augljós að leikurinn verði búinn á þremur sekúndum. Blandið saman auðveldum og erfiðum orðum svo allir fái að njóta sín.
Hvaða útgáfur af látbragðsleik eru til?
Grunnhugmyndin hefur getið af sér margar útgáfur:
- Hefðbundinn látbragðsleikur: tvö lið, spjöld og tímamælir.
- Öfugur látbragðsleikur: allt liðið leikur og einn giskar.
- Látbragðsleikur fyrir tvo: þið skiptist á að leika og giska og keppið annaðhvort hvort við annað eða saman við klukkuna.
- Látbragðsleikur á netinu: spilaður í myndsímtali við vini og ættingja sem búa annars staðar.
- Með síma á enninu: sá sem giskar heldur símanum á enninu, hinir leika orðið á skjánum og hann hallar símanum til að fá stig eða sleppa. Nánar um þá útgáfu í greininni um látbragðsleik með síma.
Af hverju er látbragðsleikur svona vinsæll?
Leikurinn hefur lifað lengi af einfaldri ástæðu: hann þarf ekkert nema fólk. Það þarf hvorki spilaborð né rafmagn, og reglurnar má útskýra á einni mínútu. Hann hentar líka öllum aldri. Fimm ára barn getur leikið kött og afi getur leikið Á Sprengisandi, og bæði geta lent í sama liði.
Síðast en ekki síst er hann fyndinn. Fullorðið fólk sem reynir að leika mörgæs eða uglu sem snýr höfðinu verður alltaf skemmtilegt á að horfa, og hláturinn er kannski stærsta ástæðan fyrir því að leikurinn er dreginn fram aftur og aftur.
