Má tala í látbragðsleik? Reglur um hljóð, tal og varahreyfingar
Má tala í látbragðsleik? Nei. Sá sem leikur má hvorki segja orð, hvísla, raula né mynda orð með vörunum, og hljóð eins og klapp og smellir eru líka bönnuð í ströngustu útgáfunni. Liðið sem giskar má hins vegar tala eins mikið og það vill. Svipbrigði, handmerki og bendingar á sjálfan sig eru leyfð.
Má tala í látbragðsleik eða gefa frá sér hljóð?
Reglurnar eru einfaldar þegar þær eru settar upp hlið við hlið:
| Bannað | Leyft |
|---|---|
| Að tala eða hvísla | Svipbrigði: bros, undrun, reiði |
| Að raula eða syngja | Handmerki fyrir kvikmynd, bók og lag |
| Að mynda orð með vörunum | Að sýna fjölda orða og atkvæða með fingrum |
| Dýrahljóð og önnur hljóð | Að benda á sjálfan sig eða líkamshluta |
| Að skrifa stafi í loftið | Að kinka kolli eða hrista höfuðið |
| Að nota hluti sem leikmuni | Að benda á nefið þegar einhver hefur rétt fyrir sér |
Að kinka kolli og hrista höfuðið er nauðsynlegt, því annars veit liðið aldrei hvort það sé á réttri leið. Sama gildir um merkið „hljómar eins og“, tog í eyrnasnepilinn. Öll merkin eru í greininni um handmerki í látbragðsleik.
Telst það sem hljóð að klappa eða smella fingrum?
Hér greinir hópa á. Í ströngustu reglunum er hvert hljóð bannað, líka klapp, smellir og stapp. Rökin eru þau að klapp í takt getur gefið upp lag og stapp getur gefið upp dýr.
Í flestum fjölskyldum er þó umburðarlyndi gagnvart hljóðum sem verða til óvart, eins og þegar einhver stappar óvart í gólfið eða hlær. Góð þumalputtaregla:
- Hljóð sem gefur vísbendingu er bannað, til dæmis að klappa taktinn í lagi.
- Hljóð sem fylgir hreyfingu er í lagi, til dæmis fótatak þegar þú hleypur á staðnum.
- Hlátur er alltaf leyfður, enda nánast ómögulegt að koma í veg fyrir hann.
Má hreyfa varirnar?
Nei. Að mynda orð með vörunum án hljóðs er algengasta svindlið í látbragðsleik, og oftast er það óvart. Sá sem leikur verður spenntur, liðið er við það að fá orðið og varirnar byrja að hreyfast. Margir hópar hafa því regluna að ef liðið getur lesið orðið af vörunum fellur spjaldið niður.
Svipbrigði eru hins vegar sjálfsögð. Opinn munnur af undrun, bros, ýktur geispi eða samanbitnar tennur eru allt hluti af látbragðinu. Munurinn er sá að svipbrigði sýna tilfinningu, en varahreyfingar mynda orð.
Má benda á hluti í herberginu?
Þetta er algengasta deiluefnið við íslensk spilaborð, og svarið fer eftir heimareglum:
| Heimaregla | Hvernig hún virkar | Hverjum hún hentar |
|---|---|---|
| Ströng | Engar bendingar á hluti, aðeins á sjálfan sig | Vanir spilarar og keppnisglaðir hópar |
| Millivegur | Má benda á líkamshluta og fólk, ekki hluti | Flestar fjölskyldur |
| Frjáls | Má benda á allt sem sést í herberginu | Ung börn og byrjendur |
Ef spjaldið segir „gluggi“ og sá sem leikur bendir bara á gluggann er leikurinn búinn of fljótt, og þess vegna banna flestir það. Ákveðið regluna áður en fyrsta spjaldið er dregið, svo ekki verði rifrildi í miðri umferð.
Önnur algeng spurning snýr að fólki í herberginu. Má sá sem leikur benda á Siggu frænku ef spjaldið segir „frænka“? Flestir leyfa það, því það er hluti af leiknum að nýta það sem er við höndina, en keppnisglaðir hópar telja það stundum of auðvelt og banna það.
Hvað gerist ef einhver talar óvart?
Algengustu viðbrögðin, raðað frá mildustu til ströngustu:
- Áminning: hentar ungum börnum og fyrstu umferð.
- Spjaldið fellur niður: liðið fær ekki stig fyrir það, en heldur áfram með næsta spjald.
- Umferðinni lýkur: tíminn stöðvast og hitt liðið tekur við.
- Stig til hinna: mótherjarnir fá stigið, sem er ströngust og hentar keppnisglöðum hópum.
Það sem skiptir mestu er að sama regla gildi um alla. Ef afi fær áminningu fyrir að hvísla, á barnabarnið líka að fá áminningu, ekki refsingu.
Hvernig svarar sá sem leikur án orða?
Liðið má spyrja að vild, en sá sem leikur svarar eingöngu með líkamanum. Nokkur viðbrögð eru svo algeng að flestir hópar nota þau:
- Kinka kolli: já, rétt, haltu áfram á þessari braut.
- Hrista höfuðið: nei, reyndu eitthvað annað.
- Benda á nefið: nákvæmlega rétt orð.
- Bjóða til sín með höndinni: þið eruð nálægt, haldið áfram.
- Teygja hendurnar í sundur: lengra orð, til dæmis fleirtala eða önnur beyging.
- Þrýsta höndunum saman: styttra orð.
Þessi merki skipta sérstaklega miklu máli á íslensku, þar sem sama orðið getur birst í mörgum beygingarmyndum. Ef liðið segir „hestar“ en spjaldið segir „hestur“ dugar að þrýsta höndunum saman, og liðið finnur rétta orðið án þess að nokkur þurfi að tala.
Útgáfa þar sem hljóð eru leyfð
Stundum er gaman að snúa reglunni við. Í stokknum Hljóðgerðu það eru hljóðin sjálf aðalatriðið: sá sem leikur má gefa frá sér hljóð, en ekki segja orðið.
- Auðveld: Voff voff (hundgá), Mú, Gaggalagó, Jarmur í kind.
- Miðlungs: Atsjú, Hvísl, Bank bank, Píp píp.
- Erfið: Marr í gólffjöl, Smellur, Nið (á í fjarska niðar).
Þessi útgáfa er frábær fyrir yngstu börnin, sem eiga erfitt með að halda sér hljóðum. Leikið eina hljóðumferð og snúið svo aftur að venjulegum þögulum leik með spjöldum úr Leiktu það.
