Пантомимада сөйлеуге бола ма: дыбыс, ерін және ереже
Пантомимада сөйлеуге бола ма? Жоқ: көрсетуші бір сөз де айтпайды, сыбырламайды, ерінмен айтпайды және ауада әріп жазбайды. Классикалық ережеде дыбыс шығаруға да тыйым салынған, бірақ кіші балалармен ойнағанда «мияу» сияқты дыбыстарға жиі рұқсат беріледі. Басты изеу, өз денеңізді нұсқау және келісілген қол белгілері рұқсат. Табушылар болса, қанша болса да сөйлей алады.
Пантомимада сөйлеуге бола ма: не рұқсат, не тыйым?
Ең жиі даулар осы кестеден шешіледі. Классикалық ереже мен отбасылық жеңіл нұсқа қатар берілген, өзіңізге керегін таңдаңыз:
| Көрсетушінің әрекеті | Классикалық ереже | Жеңіл нұсқа (балалар, жаңадан бастағандар) |
|---|---|---|
| Сөз айту | Болмайды | Болмайды |
| Сыбырлау немесе ерінмен айту | Болмайды | Болмайды |
| Дыбыс шығару («мияу», «бум») | Болмайды | Болады |
| Әнді ыңылдау | Болмайды | Жеке раундта болады |
| Басты изеп «иә», шайқап «жоқ» деу | Болады | Болады |
| Өз денеңізді нұсқау (мұрын, көз) | Болады | Болады |
| Бөлмедегі заттарды нұсқау | Болмайды | Болады |
| Ауада әріп жазу | Болмайды | Болмайды |
| Саусақпен сөз санын көрсету | Болады | Болады |
| Қол шапалақтау | Келісімге байланысты | Болады |
Бір ереже ешқашан өзгермейді: сөздің өзін дауыспен, ерінмен немесе әріппен «жеткізуге» болмайды. Қалғанының бәрін ойын басталмай тұрып келісуге болады.
Дыбыс шығаруға бола ма?
Классикалық пантомимада көрсетуші толық үнсіз болуы керек. Бұл ойынның бүкіл қызығы: дыбыссыз ой жеткізу, ал оны ең тапқыр көрсетуші жеңеді. «Ит» картасын «әуп-әуп» деп көрсету оңай, бірақ онда ойынның мәні жоғалады.
Дегенмен дыбыстың өз орны бар:
- Кіші балалармен. 3-6 жастағы балаларға жануар дыбысы ойынды қолжетімді етеді. Бала «мөң» деп сиырды көрсеткенде, бәрі қуанады.
- Ән раунды. Жеке келісілген ыңылдау раундында көрсетуші әнді сөзсіз, тек әуенмен ыңылдайды. Мысалы, Ән айт жинағының үлгісіндегі «Happy Birthday» немесе «Менің Қазақстаным» әнін ыңылдау бірден табылады.
- Араластырылған кеш. Бір раунд үнсіз, келесі раунд дыбыспен өтсе, ойын түрленеді.
Ал үлкендер командасы арасындағы жарыста дыбысқа рұқсат бермеген дұрыс, әйтпесе әділдік бұзылады. Қол шапалақтау, саусақ шырту немесе аяқпен тықылдату сияқты сөзсіз дыбыстар туралы да алдын ала келісіңіз: кейбір компаниялар оны ырғақ көрсету үшін рұқсат етеді, басқалары мүлдем тыйым салады.
Ерінмен айтуға, әріп жазуға бола ма?
Жоқ. Бұл ең көп дау тудыратын тыйымдар:
- Ерінмен айту. Дыбыссыз болса да, сөзді ерінмен «оқытуға» болмайды. Табушылар ерінді оңай оқиды, бұл ойынды бұзады.
- Ауада әріп жазу. Саусақпен ауада немесе алақанға әріп сызуға болмайды.
- Әріпті денемен көрсету. Қолмен «Т» немесе «О» әрпін жасау да тыйым салынған.
- Жазуы бар затты нұсқау. Қаптамадағы, кітаптағы немесе экрандағы жазуды нұсқауға болмайды.
Өз денеңізді нұсқау рұқсат: «мұрын» картасы үшін мұрныңызды көрсетуге болады, бұл қимылдың бір түрі. Ал «терезе» үшін терезені нұсқап тұрып алу классикалық ережеде тыйым салынған, өйткені ол тым оңай. Мұндай жеңілдікті тек кіші балалармен ойнағанда ғана беріңіз. Ереженің барлық егжей-тегжейі пантомима ойынының ережелері мақаласында жиналған.
Қандай қол белгілеріне рұқсат?
Сөйлеуге болмағандықтан, ойыншылар уақыт өте келе ортақ белгілер ойлап тапқан. Олардың бәрі рұқсат етілген:
- Санат белгілері. Фильм үшін кинокамера тұтқасын бұрау, кітап үшін алақанды ашу, ән үшін микрофон ұстау.
- Сөз саны. Саусақпен сөз санын көрсету.
- Буын саны. Білекке саусақ қою арқылы буынды белгілеу.
- «Ұқсас естіледі». Алақанды құлаққа апару.
- «Жақын». Қолмен өзіңізге қарай шақыру.
- «Дұрыс». Мұрынды нұсқап, табушыны көрсету.
Толық тізім пантомима қимылдары мақаласында бар.
Жиі кездесетін даулар және оларды шешу
Үйдегі ойындарда бір дау қайта-қайта туады. Олардың әділ шешімі:
| Жағдай | Шешімі |
|---|---|
| Көрсетуші байқамай «иә» деп қалды | Ескерту жасалады, карта жалғасады. Қайталанса, карта есептелмейді |
| Көрсетуші сөзді айтып қойды | Карта есептелмейді, кезек аяқталады |
| Табушы сөз табы басқа түбірлес сөз айтты («ұшқыш» орнына «ұшу») | Ұпай берілмейді, көрсетуші «жақын» белгісін жасайды |
| Қарсылас команда жауапты айқайлап жіберді | Ол жауап ешкімге есептелмейді, қайталанса сол командадан 1 ұпай алынады |
| Сөзді басқа тілде тапты | Мағынасы дәл болса, есептеледі |
| Уақыт біткен сәтте табылды | Таймер дыбысынан бұрын айтылса, есептеледі |
Дау туса, ең әділ жол: ойын басында бір төреші тағайындау. Ол ешбір командада ойнамайды немесе әр раундта ауысып отырады. Төрешінің шешімі соңғы шешім болып саналады. Бұл әсіресе бауырлар мен немерелер арасындағы ойында пайдалы: ешкім ренжімейді, ал ойын тоқтап қалмайды.
Балалармен ойнағанда ережені қалай жеңілдетуге болады?
Кіші балалар үшін қатаң ереже ойынды қиындатады. Мына жеңілдіктер ойынды бәріне қызықты етеді:
- Дыбысқа рұқсат беріңіз. Жануарлар мен көліктерді дыбыспен көрсету оңай.
- Ата-ана көмекші болсын. Баламен бірге шығып, бірге көрсетсін.
- Уақытты ұзартыңыз. 60 секундтың орнына 90 секунд беріңіз.
- Айыппұл болмасын. Бала байқамай сөйлеп қойса, жай ғана картаны ауыстырыңыз.
- Мақтауды ұмытпаңыз. Әр дұрыс көрсетуден кейін қол шапалақтаңыз, бала келесі жолы батылырақ шығады.
Сомда жинағының оңай карталары балаларға ең ыңғайлы: Тамақ ішу, Киіну, Шар үрлеу, Арқаңды қасу. Бұларды бала дыбыссыз да оңай көрсетеді, сондықтан біртіндеп классикалық ережеге үйретуге болады.
Табушылар сөйлей ала ма?
Иә, табушылар еркін сөйлейді, тіпті сөйлеуі керек. Неғұрлым көп болжам айтсаңыз, соғұрлым көрсетушіге көмектесесіз: ол дұрыс бағытты басын изеп растайды. Бір ғана шарт: тек көрсетушінің командасы болжам айтады. Қарсылас команда үнсіз отырады, әйтпесе жауапты ұрлап кетуі мүмкін.
Табушыларға бірнеше пайдалы әдет бар:
- Ойыңызға келгенін бірден айтыңыз. Үнсіз ойланып отырудан гөрі, қате болжам да көрсетушіге бағыт береді.
- Санатты дауыстап қайталаңыз. «Фильм, екі сөз, бірінші сөз» деп айту көрсетушіге сізбен байланыс бар екенін білдіреді.
- Синонимдерді тізіңіз. Көрсетуші «жақын» белгісін жасаса, сөздің басқа түрлерін, жалғауларын тез-тез айтыңыз.
- Бір-біріңізді бөлмеңіз. Командада бір адам ғана сөйлеп тұрса, қалғандары оның ойын жалғастырсын.
Табушылардың белсенділігі көрсетушінің шеберлігінен кем емес: жақсы команда орташа көрсетушімен де көп ұпай жинайды.
