A mund të flasësh në pantomimë? Tingujt dhe rregullat
A mund të flasësh në pantomimë? Jo: në versionin klasik aktori nuk thotë asnjë fjalë, nuk nxjerr tinguj, nuk formon fjalë me buzë dhe nuk shkruan shkronja në ajër. Lejohen gjestet, shprehjet e fytyrës dhe shenjat e njohura të duarve. Shumë familje kanë rregulla shtëpie, si tingujt e kafshëve për fëmijët, por ato vendosen para se të nisë loja.
A mund të flasësh në pantomimë: çfarë lejohet dhe çfarë ndalohet?
Kjo tabelë i përgjigjet shumicës së debateve që lindin rreth tavolinës:
| Veprimi | Rregulli klasik | Variant i zakonshëm shtëpie |
|---|---|---|
| Të flasësh ose të pëshpëritësh | Ndalohet | Ndalohet |
| Të formosh fjalë me buzë pa zë | Ndalohet | Ndalohet |
| Tinguj, si lehje, fishkëllimë, kollë | Ndalohet | Lejohet për fëmijët e vegjël |
| Duartrokitje ose trokitje në tavolinë | Ndalohet | Lejohet nëse nuk është vetë përgjigjja |
| Shkronja ose numra në ajër | Ndalohet | Ndalohet |
| Të tregosh një send në dhomë | Ndalohet | Lejohet me marrëveshje |
| Të tregosh veten ose dikë tjetër | Lejohet | Lejohet |
| Pohim ose mohim me kokë | Lejohet | Lejohet |
| Shenjat bazë: film, këngë, numri i fjalëve | Lejohet | Lejohet |
| Të qeshësh | Lejohet, por pa zë të fortë | Lejohet |
Rregulli i artë: nëse diçka të ndihmon ta thuash fjalën me zë ose me shkronja, nuk lejohet. Nëse e tregon me trup, lejohet.
A lejohen tingujt?
Në pantomimën klasike, jo. Edhe një “ham-ham” i vogël e kthen letrën “Qen” në një gjë që e gjen kushdo pa e parë aktorin. Kjo është arsyeja pse rregulli është kaq i rreptë: pantomima mat sa mirë komunikon trupi, jo zëri.
Megjithatë, ka një variant ku tingulli është pikërisht qëllimi. Paketa Imito Zërin është ndërtuar për raunde ku lojtari bën zërin, por pa thënë asnjë fjalë. Shembuj nga paketa: “Qeni që Leh”, “Rosa që Vaget”, “Sirenë Policie”, “Trokitje në Derë”, “Makina e Kafesë” dhe “Orë Gjyshi”. Është variant shumë qesharak për familjet, por luhet si raund i veçantë, jo i përzier me letrat e zakonshme.
Me fëmijët tre deri në pesë vjeç, shumë prindër lejojnë tingujt e kafshëve edhe në raundet e zakonshme. Kjo është krejt në rregull, mjafton që të gjithë ta dinë që në fillim.
A mund të tregosh sende në dhomë?
Ky është debati më i shpeshtë në lojërat familjare. Aktori ka letrën “Televizor” dhe televizori është aty, në mur. Nëse e tregon me gisht, loja mbaron për dy sekonda dhe nuk ka më kuptim. Për këtë arsye, rregulli klasik e ndalon tregimin e sendeve që janë vetë përgjigjja.
Ka raste ku tregimi lejohet zakonisht:
- Pjesët e trupit: prek hundën, veshin ose këmbën kur janë pjesë e lëvizjes, jo kur janë vetë fjala.
- Njerëzit: trego veten për “unë” dhe dikë tjetër për “ti” ose “ai”.
- Drejtimet: trego lart, poshtë ose larg si pjesë e gjestit, p.sh. “aeroplani që ngrihet”.
Nëse familja juaj e lejon tregimin e sendeve, bëjeni të qartë që në fillim dhe mbajeni të njëjtë për të gjitha ekipet.
Po ekipi që gjen, a flet?
Po, dhe duhet të flasë sa më shumë. Ata që gjejnë thonë me zë çdo hamendje, edhe ato që duken të çuditshme, sepse aktori mund t’i drejtojë vetëm duke reaguar ndaj fjalëve që dëgjon. Aktori përgjigjet me gjeste:
- Pohim me kokë: je në rrugë të mbarë.
- Dora që thërret: afër, vazhdo kështu.
- Dora që shtyn mbrapa: larg, ndrysho drejtim.
- Duart që zgjaten: fjala është më e gjatë, zgjate.
- Gishti te hunda: pikërisht kjo, e gjete.
Për të gjitha gjestet e tjera, shihni udhëzuesin për shenjat në pantomimë.
Çfarë ndodh kur aktori flet pa dashje?
Ndodh më shpesh nga sa mendohet. Aktori sheh që ekipi është afër dhe i shpëton një “po, po!” ose një “jo!”. Zgjidhjet e zakonshme:
- Letra anulohet. Nuk jep pikë dhe aktori merr letrën tjetër, nëse ka ende kohë.
- Pika shkon te ekipi tjetër. Version më i rreptë, për grupe që luajnë seriozisht.
- Paralajmërim i parë falas. Për fëmijët dhe për lojtarët që luajnë për herë të parë.
Shumica e familjeve e zgjidhin me një të qeshur: kush flet, merr një letër të vështirë në radhën e ardhshme.
Si të komunikosh pa folur?
Fjalët nuk duhen kur trupi është i qartë. Disa këshilla për aktorin:
- Lëvizje të mëdha. Gjestet e vogla nuk shihen nga ana tjetër e tavolinës.
- Fytyra flet. Habia, frika, gëzimi dhe neveria e shpejtojnë gjetjen shumë.
- Fillo nga e përgjithshmja. Për “Berberi duke prerë flokë”, fillimisht luaj gërshërët, pastaj klientin në karrige.
- Përdor “jo”-në me kokë. Letra “Duke tundur kokën jo” nga paketa Imito është edhe vetë mjet komunikimi: aktorët e mirë e përdorin gjatë gjithë lojës.
Si t’i vendosni rregullat para lojës?
Shumica e grindjeve nuk lindin nga rregulli, por nga fakti që secili kishte në mend një rregull tjetër. Para raundit të parë, merruni vesh shpejt për katër pika:
- A lejohen tingujt, për të gjithë apo vetëm për fëmijët?
- A lejohet tregimi i sendeve në dhomë?
- Çfarë ndodh kur aktori flet pa dashje?
- Kush vendos kur ka debat: moderatori apo votimi i të dyja ekipeve?
Dy minuta marrëveshje në fillim kursejnë njëzet minuta debat më vonë.
Rregullat e plota, bashkë me pikët dhe kohën, janë te udhëzuesi për rregullat e pantomimës.
