Pantomimada danışmaq olarmı? Səs və söz qaydaları
Pantomimada danışmaq olarmı? Xeyr, klassik qaydalarda göstərən adam danışa bilməz: söz demək, səs çıxarmaq, mızıldamaq və dodaqla sözü hecalamaq qadağandır. Bütün izah yalnız jest, mimika və bədən hərəkəti ilə olur. Tapanlar isə istədikləri qədər danışa və təxmin söyləyə bilər. Bəzi ev variantlarında heyvan və əşya səslərinə icazə verilir, amma söz demək heç bir variantda olmaz.
Pantomimada danışmaq olarmı? Göstərən üçün klassik qadağalar
Pantomimanın bütün mahiyyəti səssizlikdədir. Göstərən üçün bu qadağalar hər yerdə eynidir:
- Söz demək. Heç bir söz, hətta “hə” və “yox” da deyilmir.
- Səs çıxarmaq. Zümzümə, fit, gülmək səsi, heyvan səsi, əşya səsi.
- Dodaqla hecalamaq. Sözü səssizcə dodaqla “demək” də qadağandır, çünki komanda onu dodaqdan oxuya bilər.
- Yazmaq. Havada, masada və ya ovucda hərf yazmaq olmaz.
- Hərfləri göstərmək. Barmaqlarla hərf düzəltmək də yazı sayılır.
Bu qaydalardan hər hansı biri pozulsa, adətən kart keçilmiş sayılır və ya komanda həmin kartın xalını almır.
Göstərən üçün nə olar?
Səssizlik o demək deyil ki, göstərən əli-qolu bağlı dayanmalıdır. Bunlar hamısı icazəlidir:
- Jest və mimika: əllər, üz ifadəsi, bədən duruşu.
- Baş tərpətmək: “hə” üçün başı aşağı-yuxarı, “yox” üçün sağa-sola yelləmək.
- Ümumi işarələr: film, kitab, mahnı işarəsi, söz və heca sayı, “oxşar səslənir” işarəsi.
- Otaqdakı əşyaları göstərmək: əksər ev qaydalarında olar, amma bəzi ailələr bunu da qadağan edir.
- Komandanın təxminini “tutmaq”: düz təxmin edəni barmaqla göstərmək, burnuna toxunmaq.
Ümumi işarələrin tam siyahısı pantomima işarələri bələdçisindədir. Onları bilsəniz, səssizlik heç bir maneə yaratmır.
Tapanlar danışa bilərmi?
Bəli, tam sərbəst. Tapan komanda:
- istədiyi qədər təxmin söyləyə bilər, sayı məhdud deyil;
- göstərəndən sual soruşa bilər, o isə başı ilə cavab verir;
- öz aralarında məsləhətləşə bilər.
Yeganə ev qaydası ola bilər ki, rəqib komanda təxmin söyləməsin. Əks halda o, təsadüfən düz cavabı deyib oyunu qarışdıra bilər. Rəqib komandanın işi izləmək, vaxtı tutmaq və qaydaların pozulub-pozulmadığını yoxlamaqdır.
Bir incə məqam da var. Azərbaycan dilində söz şəkilçilərlə tez dəyişir, ona görə tapanlar tez-tez düz sözün yaxın formasını deyir: “maşın sürmək” əvəzinə “maşın sürür”, “ağac əkmək” əvəzinə “əkir”. Belə halda göstərən başını tərpədib əlini irəli-geri yelləyərək “yaxındır, formasını dəyiş” deyə işarə edir. Əksər ailələr kökü düz olan cavabı qəbul edir, amma bunu da oyundan əvvəl razılaşmaq yaxşıdır.
Mübahisəli hallar: səs sayılır, yoxsa yox?
Ən çox mübahisə bu anlarda yaranır. Oyundan əvvəl razılaşmaq üçün hazır cədvəl:
| Vəziyyət | Adi ev qaydası | Niyə |
|---|---|---|
| Ayaqla ritm tutmaq | Mahnı kartında olmaz, qalan kartlarda olar | Mahnının ritmi özü ipucudur |
| Əl çalmaq | Diqqət çəkmək üçün bir dəfə olar, ritm vermək olmaz | Melodiyanın ritmi səslə verilən ipucudur |
| Barmaq şıqqıldatmaq | Olar | Diqqət çəkmək üçündür |
| Qapını döyürmüş kimi masaya vurmaq | Olmaz | Səsin özü ipucudur |
| Gülmək | Olar, əgər təsadüfidir | Göstərən də insandır, qəhqəhə cəza deyil |
| Kartı oxuyanda səslə nəfəs almaq | Olar | Bu, ipucu deyil |
| Ağzını açıb səssiz “oxumaq” | Olmaz | Dodaqdan oxumaq mümkündür |
| Səssiz fit çalmaq kimi dodaq büzmək | Mübahisəli | Hakim qərar verir |
Qızğın ailə yarışında hər mübahisəni hakim həll etsin. Hakimin qərarı yekundur və qəzəb yox, gülüş yaratmalıdır.
Səsli variant: icazə verilən səslər
Bəzən səs qadağası oyunu, xüsusilə kiçik uşaqlar üçün, lazımsız çətinləşdirir. Belə hallar üçün səsli variant var. Burada göstərən söz deyə bilməz, amma səsləri təqlid edə bilər.
Bu variant üçün Səsini çıxar dəsti hazırlanıb. Nümunələrindən:
- Asan: İtin Hürməsi, İnəyin Böyürməsi, Toyuğun Qaqqıldaması, Eşşəyin Anqırması, İlanın Fışıltısı, Qurbağanın Vaqqıldaması, Bayquşun Uultuması.
- Orta: Zümzümə Etmək, Pıçıldamaq, Maşın Mühərriki, Motosikletin Gurultusu, Qatarın Fitilti Səsi, Yağışın Səsi, Telefon Zəngi.
- Çətin: Balinanın Nəğməsi, Cırcıramanın Cırıltısı, Velosiped Zəngi, Çayniyin Fit Çalması, Yazı Makinasının Səsi.
Səsli variantda da bir qayda qalır: kartdakı sözü və ya onun hissəsini demək olmaz. “Telefon Zəngi” kartında “zınq-zınq” demək olar, “telefon” demək olmaz.
Telefonla və onlayn oyunda səs qaydası necədir?
Pantomimanın müasir formatlarında səssizlik qaydası qalır, sadəcə rollar bir az dəyişir.
Telefonla pantomimada tapan oyunçu telefonu alnına qoyur və ekrandakı sözü görmür. Göstərənlər onun qarşısında dayanır və kartı səssiz canlandırır. Burada da qayda eynidir: göstərənlər danışmır, tapan isə istədiyi qədər təxmin söyləyir. Tapanın səsi oyunun ən gülməli hissəsidir, çünki o, saniyələr ərzində onlarla yanlış cavab deyə bilir. Göstərənlərdən biri səhvən sözü desə, tapan telefonu keçmək tərəfə əyir və kart xal gətirmir.
Onlayn oyunda, yəni video zəng vasitəsilə oynayanda, səssizliyi qorumağın ən asan yolu göstərənin mikrofonunu bağlamaqdır. Beləcə heç kim təsadüfən söz demir, rəqib komanda da “o pıçıldadı” deyə mübahisə açmır. Kamera isə göstərənin bütün bədənini, ən azı belindən yuxarısını göstərməlidir, çünki ekranda əllər və üz ifadəsi əsas ipucudur. Tapanların mikrofonları açıq qalır və onlar təxminlərini səslə deyir.
Səssiz oynamağa necə alışmaq olar?
Yeni başlayanlar ilk raundlarda tez-tez özlərini saxlaya bilmir və “yox, yox” deyə qışqırırlar. Bu təbiidir. Alışmaq üçün bir neçə məsləhət:
- Əlləri məşğul saxlayın. Danışmaq istəyəndə əvəzində jest edin: “yox” üçün əlləri çarpaz yelləyin, “yaxındır” üçün əlinizlə çağırın.
- Asan kartlarla başlayın. Canlandır dəstindəki Yatmaq, Maşın sürmək, Çörək kəsmək kimi kartlar heç bir izah tələb etmir.
- Yumşaq cəza. İlk raundda səhvən danışana yalnız xəbərdarlıq edin, ikinci dəfə kartı keçilmiş sayın.
- Uşaqlara güzəşt. 4-6 yaşlı uşaqlara səsli variant verin, 7 yaşdan yuxarı isə klassik qayda ilə oynasınlar.
Bütün qaydalar bir yerdə pantomima oyunu qaydaları səhifəsindədir: xal, vaxt, növbə və mübahisələrin həlli ilə birlikdə.
