Pantomima işarələri: hamının bilməli olduğu jestlər
Pantomima işarələri göstərənin danışmadan «danışmaq» yoludur. Əvvəlcə kateqoriya göstərilir (film üçün kamera dəstəyini fırlatmaq, kitab üçün ovucları açmaq, mahnı üçün mikrofon tutmaq), sonra barmaqlarla söz sayı, neçənci söz və heca sayı bildirilir. Burnuna toxunmaq «düz tapdın», qulağı dartmaq isə «buna bənzər səslənir» deməkdir.
Pantomima işarələri: film, mahnı, kitab
Göstərən ilk saniyələrdə nəyi göstərəcəyini bildirsə, komanda boş təxminlərə vaxt itirmir. Ən çox işlənən kateqoriya jestləri bunlardır:
| Kateqoriya | İşarə | Nümunə |
|---|---|---|
| Film | Bir əl gözün qarşısında, o biri yanda köhnə kamera dəstəyini fırladır | Titanik, Arşın mal alan |
| Mahnı və ya ifaçı | Əl mikrofon kimi ağzın qarşısında, o biri əl sinədə | Röya, Zeynəb Xanlarova |
| Kitab | Ovuclar birləşib kitab kimi açılır | Koroğlu |
| Tamaşa, teatr | Əllər yuxarıdan aşağı pərdə açırmış kimi aralanır | Məktəb tamaşası |
| Serial, televiziya | İki şəhadət barmağı ilə havada düzbucaq ekran çəkilir | Xəbər proqramı |
| Atalar sözü, sitat | İki əlin iki barmağı havada dırnaq işarəsi kimi əyilir | Damcı daşı deşər |
Bəzi məclislər məşhur insanlar üçün də işarə qoyur: məsələn, əli başın üstündə ulduz kimi açmaq. Belə əlavə jestləri oyundan əvvəl razılaşdırın.
Kateqoriya işarəsini bir dəfə göstərmək kifayətdir, amma komanda onu tanıdığını bildirənə qədər gözləyin. Tapanlar «film!» deyə qışqıranda başınızla təsdiqləyin və növbəti addıma keçin. Bu kiçik dayanma sonradan çox vaxt qazandırır, çünki hamı eyni istiqamətdə düşünməyə başlayır.
Söz və heca işarələri
Kateqoriyadan sonra adın quruluşunu göstərin. Bu jestlər film adı kimi uzun kartlarda vaxtı iki dəfə qısaldır.
- Söz sayı. Barmaqları qaldırın. «Arşın mal alan» üçün üç barmaq.
- Neçənci söz. Yenə barmaqla göstərin. Ən asan sözdən başlamaq olar, mütləq birincidən yox.
- Heca sayı. Barmaqları o biri qolun üstünə qoyun. Üç heca üçün üç barmaq.
- Neçənci heca. Barmaqları qola qoyub birini o biri əllə tutun.
- Kiçik söz. «Və», «ilə», «bu» kimi qısa sözlər üçün baş və şəhadət barmağı arasında kiçik məsafə göstərin.
- Bütöv ad. Hissələri buraxıb bütün adı birdən göstərmək istəyirsinizsə, qollarla havada böyük dairə çəkin.
- Oxşar səslənir. Qulaq məmənizi dartın, sonra qafiyəli sözü göstərin. «Mal» üçün «bal» göstərmək (barmağı yalamaq) əla nümunədir.
Tapanlara cavab işarələri
Komanda təxmin edərkən göstərən də susmur, sadəcə əlləri ilə «danışır»:
| Jest | Mənası |
|---|---|
| Burnuna toxunmaq | Düz tapdın, bu sözü saxla |
| Əllə özünə tərəf çəkmək | Yaxınsan, davam et |
| Əllə itələmək | Uzaqsan, başqa tərəfə fikirləş |
| Əlləri saqqız kimi dartmaq | Söz daha uzundur, sonuna nəsə əlavə et |
| Əlləri bir-birinə sıxmaq | Söz daha qısadır, qısalt |
| Qolları çarpaz yelləmək | Yox, bunu unut, yenidən başlayıram |
| Əli çiyindən arxaya atmaq | Keçmiş zaman |
| Barmağı təkrar fırlatmaq | Bu sözün yaxın mənalısını de |
Azərbaycan dilinin şəkilçiləri üçün əlavə işarələr
Azərbaycan dilində bir söz çox vaxt kök və bir neçə şəkilçidən ibarət olur: «oxu-yur-lar», «gəl-di-m». Klassik işarələr bunu tam əhatə etmir, ona görə məclisinizdə aşağıdakı kimi əlavə jestlər razılaşdıra bilərsiniz:
- Cəm (-lar, -lər): kökü göstərin, sonra iki əlin barmaqlarını açıb «çox» işarəsi edin.
- Keçmiş zaman (-dı, -di): əli çiyindən arxaya atın.
- Gələcək zaman: əli irəli, qabağa doğru uzadın.
- İnkar (-ma, -mə): başı yana yelləyin, sonra kökü göstərin.
- «Mənim», mənsubiyyət: şəhadət barmağı ilə sinənizə toxunun.
Bu jestlər hamı üçün eyni deyil, sadəcə rahat bir başlanğıcdır. Əsas odur ki, ilk kart çəkilməmiş hamı onları görsün.
İşarələri hansı kartlarla məşq etmək olar?
Yeni işarələri öyrənməyin ən yaxşı yolu bir «isinmə» raundudur. Bunun üçün qısa, tanış kartlar seçin:
- Filmlər dəstindən: Titanik (film işarəsi, bir söz), Gladiator, Rambo, Arşın mal alan (üç söz, ikinci söz «mal» üçün «oxşar səslənir» işarəsi).
- Qruplar dəstindən: Röya (mahnı işarəsi, sonra yatıb yuxu görmək), Zeynəb Xanlarova, Dolce Vita Qrupu, Queen (başa tac qoymaq).
- Səsini çıxar dəstindən: İtin Hürməsi, Qatarın Fitilti Səsi, Telefon Zəngi. Bu dəst səsə icazə verilən xüsusi raund üçündür: göstərən söz demir, amma səsi təqlid edə bilər.
Hazır kartlar üçün Filmlər dəstinə və Qruplar dəstinə baxın, səsli raund üçün isə Səsini çıxar dəsti uyğundur.
İşarələrdə ən çox edilən səhvlər
Hətta təcrübəli oyunçular da bəzən işarələri elə istifadə edir ki, komandaya kömək etmək əvəzinə onu çaşdırır:
- Çox işarə, az göstərmə. Kateqoriya, söz sayı, heca sayı, neçənci heca… Bütün bunlar 20 saniyə aparır. Qısa adlarda bir-iki işarə kifayətdir, sonra dərhal göstərməyə keçin.
- Barmaqlarla tələsmək. Söz sayını göstərəndə barmaqları bir saniyə sabit saxlayın ki, hamı görsün. Komanda əmin deyilsə, işarəni təkrarlayın.
- Burna toxunmağı unutmaq. Komanda doğru söz deyəndə göstərən çox vaxt həyəcandan bunu bildirmir və yaxşı təxmin itib gedir.
- Öz işarəsini icad etmək. Oyunun ortasında yeni jest uydurmayın. Komanda onu başa düşmür, vaxt isə gedir.
- Səslə «kömək» etmək. Jestlə birlikdə «hı-hı», «yox-yox» deməyin. Bu, qayda pozuntusudur və adətən növbəni bitirir.
İşarələri necə yadda saxlamalı?
Bir vərəqə 8-10 əsas jesti şəkil kimi çəkib divara yapışdırın. İlk iki-üç raundda tapanlar ona baxacaq, sonra isə hamı jestləri avtomatik edəcək. Uşaqlar üçün işarələri azaldın: film, heyvan, söz sayı və «düz tapdın» kifayətdir. Böyüklər üçün isə hər oyun axşamına bir yeni işarə əlavə edin: bu gün «oxşar səslənir», növbəti dəfə keçmiş zaman. Beləcə ailəniz bir neçə həftəyə bütün jestləri yorulmadan öyrənəcək. Uşaqlarla isə işarələri ayrıca oyuna çevirin: jesti göstərin, uşaqlar mənasını tapsın. Beş dəqiqəlik bu «dərs» sonra bütün oyunu sürətləndirir. Bütün qaydaları bir yerdə görmək üçün pantomima oyunu qaydaları bələdçisini oxuyun.
