Дуурайлгын дохио зангаа: хүн бүрийн мэдэх ёстой гарын хөдөлгөөн
Дуурайлгын дохио зангаа бол ярихгүйгээр багтаа чиглэл өгөх тогтсон гарын хөдөлгөөнүүд юм. Хамгийн хэрэгтэй нь: кино, дуу, ном гэх ангиллын дохио, хуруугаар үгийн тоо, шуун дээр хуруу тавьж үеийн тоо, чихээ чимхэж “төстэй сонсогддог”, хамраа заан “яг зөв” гэж хэлэх. Эдгээрийг мэдвэл баг тань хамаагүй хурдан таана.
Дуурайлгын дохио зангаа: ангиллыг хэрхэн харуулах вэ?
Дуурайгч хүн картаа харсны дараа эхлээд ангиллыг харуулбал баг нь хаанаас хайхаа шууд мэднэ. Дараах дохиог ихэнх хүн ойлгодог:
| Ангилал | Дохио | Жишээ карт |
|---|---|---|
| Кино | Нүдэндээ дуран барьж, нөгөө гараараа камерын бариул эргүүлэх | Титаник, Хоббит |
| Дуу | Микрофон барьж дуулах, эсвэл ам руугаа гараа ойртуулах | Хүүхдийн дуу, сонгодог ая |
| Хамтлаг | Гитар тоглох дүр, дараа нь хэдэн хүнийг гараараа тоолох | Битлз, Куин, The Hu |
| Ном, үлгэр | Хоёр алгаа нийлүүлээд ном шиг нээх | Цасан хатан |
| Телевизийн шоу | Хоёр долоовор хуруугаар агаарт дөрвөлжин зурах | Мэдээ, ток шоу |
| Хүн, алдартан | Хоёр долоовор хуруугаар агаарт толгой, мөрний дүрс зурах | Алдартай жүжигчин |
| Хэлц үг | Хуруугаараа агаарт хашилт зурах | Хамраа өргөх |
Кино багцын картууд ихэвчлэн нэрээрээ урт байдаг тул ангиллын дохиог алгасаж болохгүй. “Уйлж буй тэмээний тухай түүх” зэрэг урт нэрийг кино гэж эхлээд хэлэхгүй бол баг нь өдөр тутмын үйлдэл гэж бодож будилна. Харин Хамтлаг багцын картанд гадаад нэр олон тул “төстэй сонсогддог” дохио, үеийн дохиог хослуулан хэрэглэх нь илүү үр дүнтэй.
Үг, үеийн тоог хэрхэн харуулах вэ?
Олон үгтэй картыг хэсэг хэсгээр нь дуурайх нь хамгийн найдвартай арга. Дараах дарааллыг баримтлаарай:
- Ангиллын дохио. Кино, дуу, ном гэх мэт.
- Үгийн тоо. Хэдэн үг байгааг хуруугаараа өргөж харуулна. “Юрийн галавын ертөнц” бол гурван хуруу.
- Аль үг. Эхлээд дуурайх үгийн дугаарыг дахин хуруугаараа харуулна. Ихэвчлэн хамгийн амархан үгээс эхэлнэ.
- Үеийн тоо. Хэрэв үг урт бол нэг гарынхаа хуруунуудыг нөгөө гарынхаа шуун дээр тавьж хэдэн үе болохыг харуулна.
- Аль үе. Дахиад шуун дээр хуруу тавьж, хэддэх үеийг дуурайхаа хэлнэ.
- Бүхэл санаа. Хэрэв нэг дүрслэлээр бүх утгыг харуулж чадах бол хоёр гараараа агаарт том тойрог зурна.
Жижиг туслах үг, жишээ нь “ба”, “болон”, “нь” зэргийг харуулахдаа эрхий, долоовор хуруугаа бараг нийлтэл ойртуулна. Ихэнх тохиолдолд баг нь ийм үгийг өөрөө нөхөж хэлдэг.
Монгол үгийн дагаврыг хэрхэн харуулах вэ?
Монгол хэлэнд нэг үг олон дагавартай байдаг тул баг нь язгуурыг нь зөв таагаад, төгсгөлд нь гацах нь олонтаа. Жишээ нь “Цас” гэж таасан ч карт “Цасан хатан” байж болно. Энэ үед хэрэгтэй дохионууд:
- Уртасга: хоёр гараараа резин сунгаж байгаа юм шиг хоёр тийш татна. “Үгээ уртасга, дагавар нэм” гэсэн утгатай.
- Богиносго: хоёр алгаа ойртуулж шахна. “Хэтэрхий урт байна, нэг хэсгийг ав” гэсэн үг.
- Олон тоо: нэг хуруугаа өргөөд дараа нь бүх хуруугаа дэлгэнэ. “Хүүхэд” байсан бол “Хүүхдүүд” болгоно.
- Өнгөрсөн цаг: гараа мөрөн дээгүүрээ ар тал руу далайна. “Явах” бол “Явсан” болгоно.
Эдгээр нь олон улсын тогтсон дохио биш, харин монгол хэлэнд маш хэрэгтэй гэрийн дүрэм. Тоглолт эхлэхээс өмнө бүгдэд нэг удаа үзүүлээрэй.
Таагч багт хариу өгөх дохионууд
Дуурайгч хүн багийнхаа хэлсэн бүрд хариу өгвөл тоглоом хурдасна:
| Дохио | Утга |
|---|---|
| Хамраа заагаад таасан хүнийг заах | Яг зөв |
| Гараараа “ир ир” гэж дохих | Ойрхон байна, үргэлжлүүл |
| Алгаа урагш түлхэх | Холдлоо, өөр чиглэл |
| Толгой сэгсрэх | Буруу |
| Гараа эргүүлж тойруулах | Ойролцоо үг, өөр хэлбэрээр хэл |
| Хуруугаараа тоглогчийг зааж толгой дохих | Чиний хэлсэн нь зөв, давт |
“Төстэй сонсогддог” дохиог хэрхэн ашиглах вэ?
Зарим үгийг шууд дуурайх боломжгүй. Тэгвэл чихнийхээ суйхыг чимхээд, төстэй сонсогддог өөр үгийг дуурайна. Монгол хэлэнд ийм хос үг олон: “цас” ба “цаас”, “ном” ба “нум”, “сар” ба “сур”. Жишээ нь “Цасан хатан” картыг харуулахдаа эхлээд ном, үлгэрийн дохио хийгээд, чихээ чимхэж, цаас урж байгаа дүр үзүүлнэ. Баг “Цаас” гэж хашгирмагц алгаа шахаж “богиносго” гэж дохино. Тэд “Цас” гэж хэлэхэд гараа сунгаж дагавар нэмүүлнэ.
Энэ арга удаан мэт санагдаж болох ч хийсвэр үгэнд хамгийн найдвартай зам. Гол нь төстэй сонсогддог үгийг хүн бүр шууд танихуйц энгийн, харагдахуйц зүйл байх ёстой.
Дуу чимээ зөвшөөрдөг хувилбар тоглохыг хүсвэл Дуу чимээ гарга багцыг туршаарай. Тэнд “Галт тэрэгний шүгэл”, “Машины бүрээ”, “Нохой хуцах” зэрэг картыг зөвхөн дуугаар харуулдаг. Энэ хувилбарт дохио зангаа бага хэрэглэгдэх ч ангиллын дохио ашиглах нь хэвээр тус болно.
Дохио хэрэглэхэд гардаг түгээмэл алдаа
- Ангиллыг алгасах. Шууд дуурайж эхэлбэл баг буруу зүг рүү хайж, цаг алдана.
- Хэт олон дохио. Таван үгтэй карт дээр үг бүрийг тусад нь харуулах шаардлагагүй. Хамгийн амархан нэг хоёр үгийг сонго.
- Хариу өгөхгүй байх. Баг ойролцоо үг хэлсэн ч дуурайгч хөдөлгөөнгүй зогсвол тэд тэр санаагаа орхиж магадгүй.
- Хэт жижиг хөдөлгөөн. Хурууны дохиог цээжний өндөрт, тод, удаан үзүүл.
Дохиог хэрхэн хурдан цээжлэх вэ?
- Дулаацах тойрог хий. Тоглолтын өмнө нэг хүн дохио бүрийг үзүүлж, бусад нь утгыг нь чанга хэлнэ.
- Хуудас өлгө. Хүүхэдтэй тоглож байвал үндсэн 5-6 дохиог цаасан дээр зурж, ханан дээр наа.
- Цөөнөөс эхэл. Анхны тоглолтод ангилал, үгийн тоо, “яг зөв” гэсэн гурвыг л хэрэглэ. Дараагийн удаа үе, дагаврын дохиог нэм.
- Нэг стандартыг баримтал. Нэг айлын хүмүүс нэг дохиог өөр өөрөөр ойлгох нь маргааны эх үүсвэр.
Дохио зангаанаас гадна хурдан дуурайх, хурдан таах бусад аргыг дуурайлга тоглоомд хожих зөвлөгөө нийтлэлээс уншаарай. Мөн торгууль, маргаантай тохиолдлын шийдлийг дуурайлга тоглоомын дүрэм хуудаснаас харна уу.
