डंब शराड्समध्ये बोलू शकतो का? आवाज आणि इशाऱ्यांचे नियम
डंब शराड्समध्ये बोलू शकतो का? अभिनय करणारा नाही: तो एकही शब्द बोलत नाही, आवाज काढत नाही आणि ओठांनी शब्द उच्चारत नाही. हातवारे, चेहरा आणि ठरलेल्या खुणा चालतात. ओळखणारी टीम मात्र मोकळेपणाने बोलते. गुणगुणणे, टाळ्यांचा नियम आधी ठरवा.
डंब शराड्समध्ये बोलू शकतो का: काय चालते आणि काय नाही?
बहुतेक वाद नियम माहीत नसल्यामुळे नाही, तर नियम आधी न ठरवल्यामुळे होतात. प्रत्येक घराचे थोडे वेगळे नियम असतात आणि ते चुकीचे नसतात, फक्त खेळ सुरू होण्याआधी सगळ्यांना माहीत हवेत. ही यादी पाहा:
| कृती | नेहमीचा नियम | घरगुती सूट (आधी ठरवल्यास) |
|---|---|---|
| बोलणे किंवा शब्द उच्चारणे | चालत नाही | कधीच नाही |
| ओठांनी शब्द उच्चारणे (आवाजाशिवाय) | चालत नाही | कधीच नाही |
| गाणे गुणगुणणे | चालत नाही | गाण्याच्या फेरीत मुलांसाठी |
| प्राण्यांचे किंवा वस्तूंचे आवाज | चालत नाही | लहान मुलांसाठी, किंवा आवाज काढा प्रकारात |
| टाळ्या, चुटकी, जमिनीवर पाय आपटणे | बहुतेक गटांत चालते | ठरवा |
| बोटांनी शब्दसंख्या आणि अक्षरसंख्या | चालते | सूट लागत नाही |
| हवेत अक्षरे लिहिणे | चालत नाही | नवशिक्यांसाठी कधी कधी |
| खोलीतल्या वस्तूंकडे बोट दाखवणे | मतभेद आहेत | ठरवा, खाली पाहा |
| मान हलवून हो किंवा नाही सांगणे | चालते | सूट लागत नाही |
सगळ्या खुणा आणि नियम एकत्र पाहायचे असतील तर डंब शराड्सचे नियम हा लेख वाचा.
ओठ हलवले तर चालते का?
नाही, आणि हाच सर्वात जास्त वादाचा मुद्दा आहे. अनेक खेळाडू नकळत ओठ हलवतात, विशेषतः सिनेमाचे नाव दाखवताना. “ती सध्या काय करते” दाखवताना ओठांनी “ती” म्हटले तर टीमला तो शब्द वाचता येतो, आणि मग अभिनयाचा अर्थच राहत नाही.
काही उपाय:
- तोंड बंद ठेवण्याची सवय: अभिनय सुरू करण्याआधी ओठ घट्ट मिटून घ्या.
- हसू आले तर: हसणे चालते, पण हसताना शब्द उच्चारू नका.
- भावना दाखवताना: तोंड उघडणे चालते, जसे आश्चर्य किंवा भीती दाखवताना. फक्त त्यातून शब्द तयार होऊ नये.
- सूत्रधाराचा निर्णय: ओठ हलले की नाही यावर वाद झाला तर सूत्रधार किंवा विरुद्ध टीमचा एक प्रतिनिधी निर्णय देईल, असे आधीच ठरवा.
फोनवर डाव रेकॉर्ड होत असेल तर वाद मिटवणे सोपे जाते: व्हिडिओ पुन्हा पाहिला की ओठ हलले की नाही ते लगेच स्पष्ट होते. अनेक कुटुंबांत हाच व्हिडिओ नंतर सगळ्यात जास्त हसवणारा ठरतो.
गाणे गुणगुणले तर?
नेहमीच्या नियमात गुणगुणणे हा आवाजच आहे, त्यामुळे चालत नाही. पण मराठी घरांत गाण्यांचा डाव इतका लोकप्रिय आहे की अनेक जण एक खास सूट ठेवतात: गाण्याच्या फेरीत चाल “हं हं हं” अशी गुणगुणायची, शब्द नाहीत.
ही सूट लहान मुलांसाठी आणि पहिल्यांदा खेळणाऱ्यांसाठी उपयोगी पडते. पण अनुभवी गटात ती ठेवू नका, कारण मग “मोरया मोरया” किंवा “हॅपी बर्थडे” सारखी गाणी चाल ऐकताच ओळखली जातात आणि अभिनयाला काही अर्थ राहत नाही. गाणी दाखवायच्या इतर युक्त्या मराठी गाणी डंब शराड्स मध्ये आहेत.
खोलीतल्या वस्तूंकडे बोट दाखवणे चालते का?
यावर गटागटांत वेगळे नियम असतात. उदाहरणार्थ, “पंखा” दाखवायचा असेल तर छताकडच्या पंख्याकडे बोट दाखवणे म्हणजे फसवणूक की हुशारी?
| पद्धत | फायदा | तोटा |
|---|---|---|
| पूर्ण बंदी | अभिनयाला खरे आव्हान | नवशिक्यांना अवघड |
| फक्त शरीराचे भाग चालतात (डोळा, कान, हात) | शब्दांचे तुकडे दाखवायला मदत | ‘डोळा’ सारखी कार्ड्स थोडी सोपी होतात |
| सगळ्या वस्तू चालतात | खेळ पटापट चालतो | कार्ड्स खूप सोपी होतात |
आमचा सल्ला: शरीराचे भाग दाखवायला परवानगी द्या, पण खोलीतल्या वस्तूंकडे बोट दाखवायला नाही. “कान” दाखवून “सारखा ऐकू येतो” ही खूण करणे हा खेळाचाच भाग आहे, पण टेबलावरचा फोन उचलून दाखवणे म्हणजे उत्तर सांगणेच. खुणांची संपूर्ण यादी डंब शराड्सचे इशारे मध्ये आहे.
अंदाज लावणारी टीम किती बोलू शकते?
टीमला बोलायला पूर्ण मोकळीक आहे, आणि त्यांनी जितके जास्त अंदाज मोठ्याने सांगितले तितके चांगले. अभिनय करणारा त्या अंदाजांना असा प्रतिसाद देऊ शकतो:
- मान होकारार्थी हलवणे: बरोबर किंवा जवळ आलात.
- नाकावर बोट ठेवणे: अगदी बरोबर, हाच शब्द.
- हाताने “पुढे चला” अशी खूण: हा शब्द बरोबर, आता पुढचा.
- दोन बोटांनी जवळ ये असा इशारा: जवळ आहात, थोडा बदल करा.
- हात हलवून नकार: चूक, दुसरे काहीतरी सांगा.
विरुद्ध टीम मात्र गप्प बसायची. त्यांनी मोठ्याने चुकीचे अंदाज सांगून गोंधळ घातला तर ते खेळाच्या भावनेविरुद्ध आहे. ज्यांना उत्तर माहीत आहे पण त्यांची पाळी नाही, त्यांनी तोंडावर हात ठेवून बसणे हीच खरी खिलाडूवृत्ती. उत्तर येईपर्यंत त्यांनी फक्त हसायचे, ओरडायचे नाही.
नियम मोडला तर काय करायचे?
आधीच ठरवा, म्हणजे डाव सुरू असताना वाद होत नाही. सर्वसाधारण पद्धत:
- पहिल्यांदा चुकून आवाज निघाला: इशारा देऊन डाव पुढे चालू.
- शब्द बोलला किंवा ओठांनी स्पष्ट उच्चारला: ते कार्ड बाद, गुण नाही.
- वारंवार नियम मोडले: विरुद्ध टीमला एक गुण.
- लहान मुले: त्यांच्यासाठी शिक्षा नको, फक्त हसत हसत आठवण करून द्या.
- वादाचा निर्णय: सूत्रधाराचा शब्द अंतिम, आणि त्यावर पुन्हा चर्चा नाही.
खेळ सुरू होण्याआधी या पाच गोष्टी ठरवा: गुणगुणणे चालेल का, टाळ्या चालतील का, वस्तूंकडे बोट दाखवायचे का, ओठांबद्दलचा निर्णय कोण देईल, आणि नियम मोडल्यास काय होईल.
आवाज काढा: आवाजाला परवानगी असलेला मजेदार प्रकार
कधी कधी नियम उलटा करणेही मजेदार ठरते. आवाज काढा डेक मध्ये असे कार्ड्स आहेत जे फक्त आवाजाने दाखवायचे, अभिनय नाही. शब्द मात्र इथेही बोलायचा नाही.
- सोपे: भो भो, में में, ठक ठक, छपाक, शिंक, उचकी, बेडकाचे डराव डराव.
- मध्यम: कुकरची शिट्टी, घड्याळाची टिक टिक, दाराची कुरकुर, मंदिरातील शंखनाद, पोटात कावळे ओरडणे.
- कठीण: कोकिळेची कुहू, बांगड्यांची किणकिण, झिंगुरांची किरकिर.
कुकरची शिट्टी ऐकताच प्रत्येक मराठी घरात सगळे हसतात, कारण ती रोजची ओळख आहे. हा प्रकार नेहमीच्या डावांच्या मध्ये एक फेरी म्हणून खेळा. यात गुण देण्याची पद्धत नेहमीसारखीच ठेवा, फक्त वेळ थोडा कमी, साधारण ४५ सेकंद, कारण आवाज ओळखायला अभिनयापेक्षा कमी वेळ लागतो. लहान मुलांना हा प्रकार विशेष आवडतो, आणि त्यानंतर पुन्हा बिनआवाजाच्या डावाकडे परतताना सगळ्यांना नियमाचे महत्त्व आपोआप लक्षात येते.
