Je, Unaruhusiwa Kuongea au Kutoa Sauti Katika Kuigiza?
Hapana. Kuongea katika mchezo wa kuigiza hakuruhusiwi kwa mwigizaji: hanong’oni, hatamki kwa midomo, haimbi wala hatoi sauti yoyote, kwa sababu mwili na ishara pekee ndivyo vinavyoruhusiwa. Wanaokisia, kwa upande mwingine, wanaweza kuongea kwa uhuru. Sauti zinaruhusiwa tu kama mmekubaliana raundi maalum ya sauti, toleo linalopendwa sana na watoto wadogo.
Kinachoruhusiwa na kisichoruhusiwa
| Kitendo | Kawaida | Maelezo |
|---|---|---|
| Kuongea neno lolote | Hairuhusiwi | Hata “ndiyo” au “karibu” |
| Kunong’ona | Hairuhusiwi | Ni kuongea kwa sauti ndogo |
| Kutamka neno kwa midomo bila sauti | Hairuhusiwi | Timu inasoma midomo, si ishara |
| Kuimba au kuvuma | Hairuhusiwi | Hata kwa kadi ya wimbo |
| Kupiga makofi au kugonga meza | Inategemea | Wengi wanakubali kama si sauti ya jibu |
| Kutikisa kichwa ndiyo au hapana | Inaruhusiwa | Ni ishara ya msingi |
| Ishara za vidole kwa idadi ya maneno | Inaruhusiwa | Sehemu ya mchezo |
| Kucheka | Inaruhusiwa | Haiwezi kuzuilika |
| Kuandika au kuonyesha herufi kwa vidole hewani | Hairuhusiwi | Ni kuandika |
Kunyooshea vitu vilivyomo chumbani
Hili ndilo swali linaloleta mabishano mengi. Kwa sheria za kawaida:
- Kunyooshea mwili wako kunaruhusiwa: kwa kadi ya Kupiga mswaki, kugusa meno ni sawa.
- Kunyooshea kitu chumbani ni suala la sheria za nyumbani. Familia nyingi huzuia, kwa sababu kunyooshea dirisha kwa kadi ya Kufungua dirisha kunarahisisha kupita kiasi.
- Kunyooshea mtu aliyepo kunaruhusiwa tu kama ishara ya “wewe” au “yeye”, si kama jibu lenyewe.
Mfano wa mabishano ya kawaida: kadi ni Kutazama TV, na mwigizaji ananyooshea TV iliyo ukutani. Kama mmekubaliana kuzuia kunyooshea, hiyo ni kosa, na mwigizaji alipaswa kuchora mstatili hewani na kujifanya anabadilisha chaneli kwa rimoti ya kubuni. Kubalianeni kabla ya mchezo, si katikati ya zamu.
Raundi ya sauti: wakati sauti zinaruhusiwa
Watoto wadogo mara nyingi hawawezi kuigiza kimya kabisa, na hapo raundi ya sauti inasaidia. Mwigizaji anatoa sauti, lakini hasemi neno lenyewe wala maneno mengine. Kadi hizi zinatoka deki ya Igiza Sauti:
| Kadi | Ugumu | Sauti na kitendo |
|---|---|---|
| Mbwa Anabweka | Rahisi | Bweka huku ukitikisa mkia wa kubuni |
| Nguruwe Analia | Rahisi | Sauti ya puani, pua juu kwa kidole |
| Mtoto wa Mbwa Analia | Rahisi | Lia kwa sauti nyembamba, kunja mabega |
| Helikopta Ikivuma | Rahisi | Zungusha mkono juu, sauti ya upepo |
| Kifyonza Vumbi | Rahisi | Sukuma mbele na nyuma, mvumo mrefu |
| Kutafuna Chips | Wastani | Tafuna kwa sauti, chukua tena kwenye mfuko |
| Roller Coaster | Wastani | Panda polepole, kisha piga kelele ya furaha ukishuka |
| Kumwaga Maji | Wastani | Inamisha chombo cha kubuni, sauti ya maji |
| Bawaba Ikilia | Ngumu | Fungua mlango polepole, sauti ya kukwaruza |
| Kengele ya Mlango | Ngumu | Bonyeza kitufe, toa sauti ya kengele, fungua mlango |
Kwa raundi hii, sheria moja inabaki: neno lenyewe halitamkwi. Kwa Mbwa Anabweka, kubweka ni sawa, kusema “mbwa” si sawa. Raundi ya sauti inafaa sana watoto wa miaka mitatu hadi sita, wageni wanaojifunza Kiswahili, na mtu yeyote anayecheza kwa mara ya kwanza na kuogopa ukimya mrefu.
Kwa nini sheria ya kimya ni muhimu?
Bila sheria ya kimya, mchezo unakuwa wa kueleza, si wa kuigiza. Ugumu wa kutoweza kuongea ndio unaozaa kicheko: mjomba anajaribu kuonyesha Kujibana kwenye daladala iliyojaa bila neno moja, na timu yake inapiga kelele majibu yasiyo na mwisho. Kadi za deki ya Igiza kama Kujizuia kucheka mazishini au Paka akinung’unika na kujisugua zimeundwa kwa ajili ya ukimya huo.
Sheria ya kimya pia inaleta haki. Mtu anayeongea vizuri hapati faida juu ya mtu mwenye aibu; wote wanabaki na mwili na ubunifu tu. Ndiyo maana watoto wadogo mara nyingi wanawashinda watu wazima: hawaogopi kujiangusha sakafuni au kufanya uso wa kuchekesha.
Ishara zinazochukua nafasi ya maneno
Kwa kuwa huwezi kuongea, ishara hizi za kawaida ndizo “maneno” yako. Kila mchezaji anapaswa kuzijua kabla ya mchezo:
| Unataka kusema | Ishara |
|---|---|
| “Ndiyo, sahihi!” | Gusa pua, kisha mnyooshee aliyepata |
| “Karibu sana” | Vuta mkono kuelekea kwako |
| “Hapana, mbali” | Sukuma mkono mbele kama unafukuza |
| “Maneno mangapi” | Inua vidole |
| “Neno la pili” | Inua vidole viwili tena, kisha anza |
| “Inafanana na” | Shika sikio lako |
| “Neno dogo” | Kidole gumba na cha shahada vikikaribiana |
| “Neno refu zaidi” | Vuta mikono pembeni kama unanyoosha mpira |
| “Wingi” | Onyesha kidole kimoja, kisha fungua mikono kwa upana |
| “Anza upya” | Futa hewa mbele yako kwa mikono yote miwili |
Ishara hizi zote zinaruhusiwa kwa sababu hazitamki neno lolote. Kubalianeni juu yake kabla ya kuanza, ili kusiwe na mtu anayeshangaa katikati ya zamu.
Jinsi ya kuamua mabishano kuhusu kuongea katika mchezo wa kuigiza
- Mchague mwamuzi kabla ya mchezo, mtu kutoka timu pinzani au mtu asiyecheza.
- Kosa la kwanza la mtoto mdogo: onyo tu, zamu inaendelea.
- Kosa la mtu mzima: kadi inapotea, hakuna alama.
- Kosa la makusudi: alama moja inapewa timu pinzani.
- Shaka? Mwamuzi anaamua, na uamuzi wake ni wa mwisho.
Sheria za nyumbani ambazo familia nyingi hukubaliana
- Kicheko hakihesabiwi kama sauti.
- Kupiga makofi kunaruhusiwa kuonyesha “karibu sana”.
- Watoto chini ya miaka sita wanaweza kutoa sauti za wanyama katika raundi zote.
- Raundi ya mwisho ni ya kimya kabisa, hata kwa watoto, kama changamoto ya kufurahisha.
- Wanaokisia hawaruhusiwi kumuuliza mwigizaji maswali yanayohitaji jibu la maneno; wanaweza kuuliza ndiyo au hapana tu, naye atajibu kwa kichwa.
- Hakuna kusoma kadi kwa sauti wakati wa kuichukua; mwigizaji aiangalie kimya na kuificha.
Kwa sheria zote mahali pamoja, soma sheria za mchezo wa kuigiza.
