डंब शराड्सचे नियम: इशारे, गुण आणि वाद मिटवण्याची पूर्ण माहिती
डंब शराड्सचे नियम थोडक्यात: अभिनय करणारा बोलत नाही आणि आवाज काढत नाही. दोन टीम, समोरची टीम नाव देते, आधी प्रकार आणि शब्दसंख्या इशाऱ्याने, आणि वेळेत पूर्ण नाव ओळखले तर एक गुण. ओठ हलवणे, अक्षरे लिहिणे, उत्तराच्या वस्तूकडे बोट दाखवणे हे फाऊल.
डंब शराड्सचे नियम: मूळ ढाचा कोणता?
कौटुंबिक मेळावे, कॉलेजचे गॅदरिंग किंवा सोसायटीचा कार्यक्रम, सगळीकडे हाच ढाचा चालतो:
- खेळाडू कमीत कमी तीन. चार किंवा जास्त असतील तर दोन टीम.
- समोरची टीम अभिनय करणाऱ्याला गुपचूप नाव सांगते किंवा तो चिठ्ठी उचलतो.
- अभिनय करणारा प्रकार दाखवतो: सिनेमा, गाणे, टीव्ही मालिका, पुस्तक किंवा म्हण.
- मग बोटांनी नावातले एकूण शब्द दाखवतो.
- टायमर सुरू होतो. साधारण 60 ते 120 सेकंद.
- अभिनय करणारा एक शब्दही बोलत नाही, कोणताही आवाज काढत नाही.
- फक्त त्याचीच टीम अंदाज सांगू शकते. समोरची टीम गप्प बसते.
- वेळेत पूर्ण आणि अचूक नाव आले तर एक गुण, नाहीतर शून्य.
- पाळी आळीपाळीने बदलते आणि प्रत्येक वेळी टीममधला नवा सदस्य अभिनय करतो.
कोणते इशारे चालतात आणि कोणते नाहीत?
| चालते | चालत नाही |
|---|---|
| हावभाव, हातवारे, संपूर्ण शरीराने अभिनय | बोलणे, कुजबुजणे, गुणगुणणे |
| बोटांनी शब्दसंख्या आणि शब्दाचा क्रमांक दाखवणे | ओठ हलवून शब्द दाखवणे |
| हातावर बोटे ठेवून शब्दाचे भाग दाखवणे | हवेत, जमिनीवर किंवा तळहातावर अक्षरे लिहिणे |
| कान ओढून ‘सारखा ऐकू येतो’ सांगणे | उत्तरच असलेल्या वस्तूकडे बोट दाखवणे |
| नाकाला बोट लावून ‘बरोबर’ सांगणे | टाळ्या, शिट्टी किंवा कोणताही आवाज |
| स्वतःकडे किंवा एखाद्या खेळाडूकडे दाखवणे | समोरच्या टीमने चुकीचे अंदाज ओरडून गोंधळ घालणे |
हे नियम खेळापूर्वी एकदा मोठ्याने वाचा.
सिनेमा, गाणे आणि टीव्ही मालिकेचे इशारे
प्रकार आधी सांगितला की टीमचा निम्मा अंदाज तिथेच लागतो. आपल्याकडे सगळ्यात जास्त वापरले जाणारे इशारे:
- सिनेमा: एक हात डोळ्याजवळ लेन्ससारखा धरा आणि दुसऱ्या हाताने जुन्या कॅमेऱ्याची रीळ फिरवा. उदाहरण: ‘सैराट’, ‘टाइमपास’, ‘मुघल-ए-आझम’ ही नावे सिनेमा डेक मध्ये आहेत.
- गाणे: तोंडाजवळ हात नेऊन गायल्यासारखे करा, किंवा माइक धरल्यासारखी मूठ करा. ‘नाच रे मोरा’, ‘लग जा गले’ आणि ‘माझे माहेर पंढरी’ यांसारखी गाणी गाणी डेक मध्ये मिळतील.
- टीव्ही मालिका: दोन्ही हातांच्या बोटांनी हवेत चौकोनी पडदा काढा. ‘चला हवा येऊ द्या’, ‘रात्रीस खेळ चाले’, ‘कौन बनेगा करोडपती’ ही नावे टीव्ही शो डेक मध्ये आहेत.
- पुस्तक: दोन्ही तळहात जोडून उघडा, जणू पुस्तक उघडताय.
- म्हण किंवा संवाद: दोन्ही हातांच्या दोन बोटांनी हवेत अवतरण चिन्हे करा.
सगळ्या खुणा तपशिलात डंब शराड्सचे इशारे या लेखात आहेत.
नावातले शब्द कसे मोजायचे?
शब्द मोजताना सगळ्यात जास्त वाद होतात, म्हणून हे नियम खेळ सुरू होण्यापूर्वीच सगळ्यांना सांगा:
- नावात जितके स्वतंत्र शब्द दिसतात तितके मोजा. ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जाएंगे’ म्हणजे चार शब्द.
- आकडा हाही एक शब्द. ‘3 इडियट्स’ म्हणजे दोन शब्द.
- जोडलेले नाव, जसे ‘मुघल-ए-आझम’, तीन शब्द मोजायचे की एक, हे आधी ठरवा. बहुतेक गट तीन मोजतात.
- ‘ले’, ‘दे’, ‘ना’, ‘ए’ असे छोटे शब्दही मोजायचे. ते दाखवायचे नसतील तर ‘छोटा शब्द’ ही खूण करून सोडून द्या.
- गाण्यासाठी पूर्ण मुखडा नव्हे, तर गाण्याचे प्रसिद्ध नावच ग्राह्य धरा.
एक उदाहरण घेऊ. ‘ती सध्या काय करते’ हे नाव मिळाले तर आधी सिनेमाची खूण, मग चार बोटे. पहिल्या शब्दासाठी एक बोट दाखवून गटातल्या एखाद्या मुलीकडे किंवा बाईकडे हात करा. चौथ्या शब्दासाठी चार बोटे दाखवून झाडू मारणे, स्वयंपाक करणे अशी कोणतीही कामे करून दाखवा. ‘काय’ साठी खांदे उडवून दोन्ही तळहात वर करा, हा प्रश्नाचा इशारा सगळ्यांना लगेच कळतो.
घरगुती नियम: खेळापूर्वी काय ठरवायचे?
प्रत्येक घरात थोडे वेगळे नियम चालतात. ते आधी ठरवले नाहीत तर ऐन खेळात भांडण होते. या सहा गोष्टी सुरुवातीलाच स्पष्ट करा:
- भाषा: फक्त मराठी, मराठी आणि हिंदी, की इंग्रजी नावेही चालणार.
- ओठ: काही गट ओठ अजिबात हलवू देत नाहीत, काही गट नकळत हलले तर दुर्लक्ष करतात. कडक नियम ठेवला तर नंतर वाद कमी होतात.
- वस्तू: खोलीतल्या वस्तू हातात घेऊन वापरायच्या की नाही. उदाहरणार्थ ‘छत्री’ साठी खरी छत्री उचलणे.
- पास: एका पाळीत नाव बदलायची एक संधी द्यायची का.
- फाऊलची शिक्षा: फक्त पाळी संपणार, की समोरच्या टीमला एक गुण.
- वेळ: सगळ्यांना सारखाच वेळ, की लहान मुलांना आणि आजी-आजोबांना तीस सेकंद जास्त.
वाद झाला तर निर्णय कसा घ्यायचा?
खेळ रंगात आला की ‘हे चालत नाही’, ‘त्याने ओठ हलवले’ असे आरोप सुरू होतात. त्यासाठी सोपी व्यवस्था ठेवा:
- एक पंच नेमा. गुण लिहिणारी व्यक्ती, किंवा घरातले आजी-आजोबा, जे कोणत्याही टीममध्ये नाहीत. त्यांचा निर्णय अंतिम.
- शंका असेल तर पाळी पुन्हा. फाऊल झाला की नाही हे स्पष्ट नसेल तर नवीन नाव देऊन ती पाळी पुन्हा खेळा.
- नाव चुकीचे दिले असेल तर. समोरच्या टीमने अस्तित्वात नसलेले किंवा चुकीचे नाव दिले तर अभिनय करणाऱ्याला नवीन नाव मिळते आणि टायमर पुन्हा सुरू होतो.
- अर्धवट उत्तर. पूर्ण नाव आले तरच गुण. पण उच्चारातला किरकोळ फरक, जसे ‘मुघल-ए-आझम’ ऐवजी ‘मुगल-ए-आजम’, चालेल असे पंच ठरवू शकतो.
- वेळ संपण्याच्या क्षणी उत्तर. बझर वाजण्याआधी उत्तर तोंडातून पूर्ण निघाले असेल तरच ग्राह्य.
सगळ्यात महत्त्वाचे: पंच कोणत्याही बाजूचा नसावा आणि त्याने निर्णय दिल्यावर पुन्हा चर्चा नको. खेळ मजेसाठी आहे, कोर्टासाठी नाही. लहान मुले खेळत असतील तर त्यांच्या नकळत झालेल्या चुकांकडे थोडे दुर्लक्ष करणे हेच शहाणपणाचे.
गुण आणि खेळाचा शेवट
सर्वसाधारणपणे एक बरोबर उत्तर म्हणजे एक गुण. खेळ ठरलेल्या फेऱ्यांनंतर संपवा, उदाहरणार्थ प्रत्येक टीमच्या पाच पाळ्या. बरोबरी झाली तर दोन्ही टीमला एकेक ‘सडन डेथ’ पाळी द्या, ज्यात 45 सेकंदात नाव ओळखायचे. ज्यांना अवघडपणानुसार जास्त गुण किंवा क्रिकेटसारखे धावा मोजायच्या आहेत त्यांनी गुण मोजण्याच्या पद्धती पाहाव्यात.
