Пантомима ойынының ережелері: қимылдармен толық нұсқаулық
Пантомима ойынының ережелері қысқа: көрсетуші жасырын сөзді үнсіз, тек қимыл мен бет-әлпет арқылы көрсетеді, ал оның командасы сөзді белгіленген уақыт ішінде, көбіне бір минутта табуы керек. Сөйлеуге, дыбыс шығаруға, ерінмен айтуға, әріп жазуға және бөлмедегі заттарды нұсқауға болмайды. Дұрыс жауап бір ұпай әкеледі, ереже бұзылса сөз есептелмейді.
Пантомима ойынының ережелері қандай?
Ойынның классикалық нұсқасы барлық жерде дерлік бірдей. Үйде, мектепте не той алдындағы кеште ойнасаңыз да, мына сегіз ереже негіз болады:
- Ойыншылар кемінде үшеу. Көп болса, екі не одан көп командаға бөлінеді.
- Сөзді тек көрсетуші көреді. Ол қағазды не экранды ешкімге көрсетпейді.
- Көрсетуші үнсіз. Сөз, дыбыс, ән, ысқыру, ыңылдау рұқсат етілмейді.
- Ерін қозғалмайды. Сөзді үнсіз айтып көрсету де сөйлеу болып саналады.
- Әріп пен сан жазылмайды. Ауада да, алақанда да, қағазда да.
- Уақыт шектеулі. Әдетте бір кезекке бір минут беріледі.
- Болжамды тек өз командасы айтады. Қарсыластар үнсіз бақылайды.
- Дұрыс жауап сөзбе-сөз болуы керек. Мағынасы жақын сөз жеткіліксіз, көрсетуші командасын дәл сөзге қарай бағыттайды.
Кім бірінші бастайтынын жеребе шешеді: монета лақтырыңыз немесе ең кіші ойыншыдан бастаңыз. Командалар кезекпен шығады, ал команда ішінде көрсетуші әр айналымда ауысып отырады, бір адам қатарынан екі рет шықпайды.
Жаңадан бастап жатсаңыз, алдымен пантомима ойыны қалай ойналады деген қадамдық нұсқаулықты оқып шығыңыз.
Көрсетушіге не істеуге тыйым салынады?
| Тыйым | Неге болмайды |
|---|---|
| Сөйлеу немесе дыбыс шығару | Ойынның мәні үнсіз түсіндіруде |
| Сөзді ерінмен айту | Еріннен оқу оңай, ойын қызығын жоғалтады |
| Бөлмедегі затты нұсқау | Терезені көрсетіп «терезе» деп тапқызу тым жеңіл |
| Ауада әріп сызу | Бұл жазу, қимыл емес |
| Сөзді басқа тілде көрсету | Шетел сөзінің дыбысына ұқсатып ойнау әділ емес |
| Қарсыластың болжамына басын изеу | Тек өз командасына жауап береді |
Өз денеңізді нұсқау рұқсат етіледі. Мысалы, «көз» не «шынтақ» деген сөзді сол мүшеге саусақпен көрсетіп тапқызуға болады. Дыбыс шығару туралы сұрақтар жиі туады, сондықтан оған бөлек мақала арналған: пантомимада сөйлеуге бола ма.
Қандай шартты белгілерге рұқсат етіледі?
Шартты белгілер ереже бұзу емес, керісінше ойынның ортақ тілі. Олар көрсетушіге санатты, сөз санын және сөздің бөлігін білдіруге көмектеседі:
- Санат: фильм, ән, кітап не ертегі, телехабар.
- Сөз саны мен реті: алдымен барлық сөздің саны, сосын нешінші сөзді көрсетіп жатқаныңыз.
- Буын: білекке қойылған саусақтар буын санын білдіреді.
- «Ұқсас естіледі»: алақан құлақ жанында.
- «Жақын келдің»: қолмен өзіңізге қарай шақыру.
- «Дұрыс»: мұрынды саусақпен нұсқау.
Белгілердің толық сипаттамасы мен қазақ сөздеріне бейімделген нұсқасы пантомима қимылдары бетінде.
Жиі кездесетін даулар қалай шешіледі?
Пантомимадағы ең көп ұрыс-керіс ереже емес, ереженің шетіндегі жағдайлардан шығады. Ойын басталмай тұрып мына кестені бәріне оқып беріңіз:
| Жағдай | Әділ шешім |
|---|---|
| Көрсетуші байқаусыз күліп жіберді | Күлкі дыбыс саналмайды, ойын жалғасады |
| Көрсетуші «иә» деп айтып қойды | Бірінші ретте ескерту, қайталанса сөз жойылады |
| Түбірлес сөз айтылды | Жалғауы басқа болса есептеледі, сөз табы басқа болса жоқ |
| Синоним айтылды («ит» орнына «күшік») | Есептелмейді, көрсетуші дәл сөзге бағыттайды |
| Жауап таймер шырылдаған сәтте айтылды | Сигналға дейін басталса, есептеледі |
| Көрсетуші сөзді түсінбеді | Бір рет ауыстыруға рұқсат, уақыт тоқтамайды |
| Екі команда бір мезгілде айтты | Ұпай кезегі келген командаға ғана беріледі |
Қазақ тілінде түбірлес сөздер көп, сондықтан дау көбіне осыдан туады. «Ұшқыш» деген карта шықса, «ұшқыштар» деп айтқан команда ұпай алады, ал «ұшу» деп айтқан команда сөзді әлі тапқан жоқ.
Айып ұпай қашан беріледі?
Айып ұпай ойынды қатаң етпейді, тек бәрін бірдей шартқа қояды. Ең жиі қолданылатын жүйе:
- Сөйлеу немесе ерінмен айту: сөз есептелмейді, ал қатаң ойында команда тағы 1 ұпай жоғалтады.
- Затты нұсқау: сөз есептелмейді.
- Қарсыластың болжам айтуы: ескерту, қайталанса минус 1 ұпай.
- Сөзді әдейі жиі өткізу: әр кезекте бір ғана өткізуге рұқсат.
Балалармен ойнағанда айып ұпайды мүлде алып тастап, тек ескертумен шектелуге болады. Ұпай кестесі мен командаларды әділ бөлу туралы толығырақ пантомима командамен бетінде жазылған.
Фильм, ән және ертегі атаулары қалай көрсетіледі?
Атауы бірнеше сөзден тұратын карталарда ереже бір: алдымен санат, сосын сөз саны, сосын әр сөз жеке. Мысалдар Act Up жинақтарынан:
| Карта | Жинақ | Көрсету жолы |
|---|---|---|
| Терминатор | Фильмдер | Фильм белгісі, бір саусақ, роботша қатып жүріп, күн көзілдірігін кию |
| Кішкентай су перісі | Фильмдер | Үш сөз, «кішкентай» үшін саусақ арасындағы кішкене саңылау |
| Jingle Bells | Әндер | Ән белгісі, қолмен қоңырау сылдырлатқандай қимыл |
| Ер Төстік | Ертегілер | Кітап белгісі, батырдың атқа мініп, жерасты әлеміне түсуі |
| Алтын балық туралы ертегі | Ертегілер | Кітап белгісі, қармақ тастап, кішкене балықты алақанға алып, оны қайта суға жіберу |
| Үш торайшық | Ертегілер | Үш саусақ, сосын торайдың тұмсығы мен үй салу |
Әрине, бір сөзді бірнеше тәсілмен көрсетуге болады. Ең бастысы: үнсіз әрі ешқандай жазусыз. Санат белгісін әр сөздің басында қайталаудың қажеті жоқ, бір рет көрсету жеткілікті.
Ережені отбасыңызға қалай бейімдеуге болады?
Классикалық ереже негіз ғана, ал әр отбасы оны өз ортасына икемдейді. Ыңғайлы нұсқалар:
- Кішкентай балалар үшін: уақыт 90 секунд, айып ұпай жоқ, сөзді ата-анасы құлағына сыбырлап айтуына болады.
- Ата-әже қатысса: бәріне таныс санаттарды таңдаңыз, мысалы ертегілер мен жануарлар, ал ағылшын тіліндегі әндерді алып тастаңыз.
- Тәжірибелі компания үшін: уақыт 45 секунд, бір кезекте бірнеше сөз көрсету, шартты белгілерге тыйым.
- Үлкен той не жиын: үш-төрт команда, әр командада бір «төреші» ұпай жазады.
Өзгертілген ережені қағазға жазып, дастарқанның шетіне қойып қоюға болады, сонда ойын ортасында ешкім «біз олай келіспеп едік» демейді.
Ережені қалай өзгертсеңіз де, бір нәрсе тұрақты болсын: ойын басталмай тұрып бәрі бір шартқа келісуі керек. Сонда дау азаяды, күлкі көбейеді.
