Пантомима ойыны қалай ойналады: ережелер, ұпай және кеңестер
Пантомима ойыны қалай ойналады? Қатысушылар екі командаға бөлінеді, кезекпен бір адам жасырын сөзді алып, оны үнсіз, тек қимылмен көрсетеді. Өз командасы сөзді бір минут ішінде табуға тырысады. Дұрыс табылған әр сөз бір ұпай әкеледі, кезек командалар арасында ауысып отырады, ал келісілген айналымнан кейін ұпайы көп команда жеңеді.
Ойынға не дайындау керек?
Пантомиманың ең жақсы жағы: арнайы құрал қажет емес. Сондықтан ол Наурыз мейрамындағы отбасылық жиында да, қонақ күткен жексенбі кешінде де, жазда ауылдағы демалыста да бірден ойналады. Сізге керегі:
- Кемінде үш адам. Ал екі командамен ойнау үшін төрт адамнан бастаған дұрыс.
- Жасырын сөздер. Қағаз қиындыларына жазып, кесеге не тақияға салыңыз, немесе дайын карталарды телефоннан алыңыз.
- Таймер. Телефондағы секундомер әбден жеткілікті.
- Қағаз бен қалам. Ұпайды жазып отыру үшін.
- Бос орын. Көрсетуші тұратын, бәріне анық көрінетін бөлменің ортасы немесе дастарқанның жаны.
Сөздерді алдын ала дайындап қойсаңыз, ойын бірден басталады. Әр команда қарсыласына сөз жазатын болса, бұл бөлікке он минут жеткілікті.
Пантомима ойыны қалай ойналады: қадам бойынша
- Командаларға бөліңіз. Екі команданы шамамен тең етіңіз. Ата-әже мен немерелерді, үлкендер мен балаларды екі жаққа да араластырып қойыңыз, сонда күш теңеседі.
- Сөздерді дайындаңыз. Әр команда қарсыласына 10-20 сөз жазады: фильм, жануар, мамандық, күнделікті әрекет.
- Уақыт пен айналым санын келісіңіз. Мысалы, бір кезекке бір минут, әр командаға бес айналым.
- Бірінші көрсетуші сөзді алады. Оны тек өзі оқиды, басқаларға көрсетпейді.
- Таймерді қосыңыз. Көрсетуші үнсіз қимылдайды, командасы дауыстап болжам айтады. Болжамның саны шектелмейді.
- Дұрыс жауап айтылғанда көрсетуші мұрнын саусағымен нұсқайды немесе басын изейді, команда ұпай алады.
- Кезекті ауыстырыңыз. Енді қарсылас команданың ойыншысы шығады. Әр айналымда көрсетуші ауысады, әркім кемінде бір рет шығуы керек.
Қарсылас команда бұл уақытта тыныш отырады: көрсетушіге кедергі жасамайды және өз болжамын айқайламайды.
Бір кезек іс жүзінде былай өтеді. Айталық, Әлия «Шар үрлеу» деген сөзді алды. Ол алдымен екі саусағын көрсетеді: сөз екеу. Сосын бір саусақ: бірінші сөз. Ұртын толтырып, бірдеңені үрлегендей болады, ал командасы «Үрлеу! Ауа! Шар!» деп болжай бастайды. «Шар» дегенде Әлия мұрнын нұсқап, екінші сөзге көшеді. Қырық секундта сөз табылды, команда бір ұпай алды, кезек қарсыластарға өтті. Барлық айналым осындай жылдам ырғақпен жүреді, сондықтан бір сағатта әркім бірнеше рет шығып үлгереді.
Ойында не істеуге болады, не болмайды?
| Болады | Болмайды |
|---|---|
| Қолмен, бүкіл денемен, бет-әлпетпен көрсету | Сөйлеу, ыңылдау, ысқыру |
| Сөз санын саусақпен көрсету | Сөзді ерінмен үнсіз айту |
| Сөзді бөліктерге бөліп көрсету | Ауада әріп не сан жазу |
| Шартты белгілерді қолдану | Бөлмедегі затты нұсқап тұрып алу |
| Бір сөзді бірнеше тәсілмен қайта көрсету | Командаға жазбаша кеңес беру |
Даулы жағдайды ойын басталмай тұрып шешіп қойыңыз. Мысалы, көрсетуші байқаусыз «ой» деп жіберсе, ол ескерту ме, әлде сөз жойыла ма? Осындай сәттердің бәрі пантомима ойынының ережелері бетінде жиналған.
Шартты қимылдар неге керек?
Шартты белгілер ойынды жылдамдатады: көрсетуші алдымен санатты, сосын сөз санын білдіреді, команда бірден дұрыс бағытта ойлайды. Ең көп тараған белгілер:
- Фильм: бір қолмен ескі кинокамераның тұтқасын айналдыру.
- Ән: қолды аузыңыздан алға қарай созып, ән шырқағандай кейіп таныту.
- Кітап не ертегі: екі алақанды кітап ашқандай жаю.
- Сөз саны: бірнеше саусақ көрсету, ал нешінші сөзді көрсетіп жатқаныңызды тағы саусақпен білдіру.
- Ұқсас естіледі: алақанды құлаққа апару.
Қазақ сөздері ұзын, жалғаулары көп. Сондықтан ұзын атауды түбір мен жалғауға бөліп көрсету тиімді: алдымен түбірді тапқызып, сосын командаға жалғауын қосуды ым қағыңыз. Барлық белгілердің толық тізімі пантомима қимылдары бетінде.
Ұпай қалай саналады?
Ең қарапайым жүйе отбасылық ойынға да, достар кешіне де жарайды:
- Дұрыс табылған сөз: 1 ұпай.
- Уақыт бітті: ешкімге ұпай жоқ.
- Ереже бұзылды (дыбыс шықты, ерін қимылдады): сөз есептелмейді.
Келісілген айналым біткенде ұпайлар қосылады. Тең түссе, әр командаға бір қосымша сөз беріңіз, кім тезірек тапса, сол жеңеді. Ұпайды бір адам ғана жазса, кейін дау туындамайды.
Алғашқы ойынға қандай сөздер таңдаған жөн?
Бірінші ойында бірден танылатын, денемен көрсетуге оңай сөздерден бастаңыз. Төмендегі мысалдар Act Up карталарынан алынған:
| Жинақ | Сөз | Қалай көрсетуге болады |
|---|---|---|
| Сомда | Шар үрлеу | Ұртты толтырып үрлеңіз, қолмен шардың үлкейгенін көрсетіңіз |
| Сомда | Құймақты аудару | Таба ұстап, құймақты ауаға лақтырып, қайта қағып алыңыз |
| Сомда | Тамақ ішу | Қасықпен тәрелкеден ас алып, дәмін татқан кейіп |
| Жануарлар | Қошқар | Басты төмен иіп, мүйізбен сүзгендей алға ұмтылыңыз |
| Жануарлар | Үкі | Көзді бақырайтып, басты баяу бұрыңыз |
| Фильмдер | Арыстан патша | Фильм белгісінен кейін жал сілкіп, басқа тәж киген кейіп |
| Фильмдер | Титаник | Кеме тұмсығында тұрып, қолды екі жаққа жайыңыз |
Осындай сөздер Сомда және Жануарлар жинақтарында көп, екеуі де тегін.
Ойынды қалай көңілді өткізуге болады?
- Оңайдан қиынға қарай жүріңіз. Бірінші айналымда жануарлар мен әрекеттер, кейін фильмдер мен әндер.
- Көрсетушіні асықтырмаңыз. Ыңғайсыз үнсіздік пен күлкі де ойынның бір бөлігі.
- Балаларға жеңілдік жасаңыз. Уақытты 90 секундқа дейін ұзартыңыз немесе сөзді сурет арқылы беріңіз.
- Ерекше көрсетілімді мадақтаңыз. Ойын соңында «ең күлкілі көрсетуші» деп бөлек атап өтіңіз.
- Ұялшақтарды қолдаңыз. Бірінші рет шыққан қонаққа оңай сөз беріңіз немесе оны тәжірибелі ойыншымен жұп етіп шығарыңыз, екеуі бірге көрсетсін.
- Тақырыпты мерекеге бейімдеңіз. Наурызда ұлттық тағамдар мен салт-дәстүр, Жаңа жылда қысқы сөздер ойынға ерекше көңіл қосады.
- Қағаз дайындауға уақыт болмаса, пантомиманы онлайн тегін ойнап көріңіз: сөз экранға шығады, тек көрсету ғана қалады.
Бір-екі айналымнан кейін ереже өзінен-өзі есте қалады, ал әр отбасы ойынға өз дәстүрін қосып шыға келеді.
