Балаларға арналған пантомима: жасына қарай оңай сөздер
Балаларға арналған пантомимада жасына қарай сөз таңдау маңызды: 3-5 жасқа жануарлар мен қарапайым әрекеттер (қоян секіру, ұйықтау, балмұздақ жеу), 6-8 жасқа мультик кейіпкерлері мен ойындар, 9-12 жасқа қазақ ертегілері мен күрделі әрекеттер. Сөзді сыбырлап не суретпен беріп, уақытты ұзартып, ұпайдан гөрі күлкіге мән берсеңіз, ойын бәріне қуаныш сыйлайды.
Балаларға арналған пантомиманы нешеде ойнауға болады?
Пантомима балаға оқуды, жазуды білуді талап етпейді. Сондықтан оны балабақша жасындағы бүлдіршіндер де ойнай алады, тек ережені жасына қарай бейімдеу керек.
| Жасы | Не істей алады | Сөздер | Таймер |
|---|---|---|---|
| 3-5 жас | Бір жануарды не әрекетті көрсетеді | Ит, қоян, ұйықтау, балмұздақ жеу | Таймерсіз |
| 6-8 жас | Сөз санын көрсетеді, мультик кейіпкерлерін біледі | Эльза, Немо, жасырынбақ ойнау | 90 секунд |
| 9-12 жас | Шартты белгілерді толық қолданады, командамен ойнайды | Ер Төстік, асық ойнау, Шрек | 60-90 секунд |
Кіші балалар көбіне көрсетуді ұнатады, ал табу оларға қиындау. Сондықтан алғашқы ойында ата-ана табушы болып, бала көрсетсін. Ата-ана әдейі бір-екі рет қате болжап, баланың басқа қимылмен көрсетуге тырысқанын күтсе, бала шығармашылыққа үйренеді. Ал бірнеше жастағы балалар бірге ойнаса, үлкендеріне кішілерін қолдауды тапсырыңыз.
3-5 жасқа арналған қандай сөздер бар?
Бүлдіршіндерге бір сөзден тұратын, бірден көрінетін әрекеттер мен жануарлар керек. Тек балаларға және Жануарлар жинақтарынан:
- Қоян секіру: екі алақанды басқа құлақ етіп қойып, секіріңіз.
- Пойыз жүру: қолды доңғалақтай айналдырып, бөлмені аралаңыз.
- Ұйықтау: алақандарды жастық етіп, көзді жұмыңыз.
- Кітап оқу: алақанды кітап етіп ашып, бетін парақтаңыз.
- Балмұздақ жеу: қолға конус ұстап, жалаңыз.
- Піл: бір қолды тұмсық етіп, баяу әрі ауыр жүріңіз.
- Аю: қолды көтеріп, ауыр басып, ұйқылы кейіп танытыңыз.
- Алма: алақанда дөңгелек жеміс ұстап, қытырлатып тістегендей болыңыз.
- Ит, қоян, жылан, акула: әр жануардың ең танымал қимылы.
Бұл жаста бала дыбыс шығарып жіберсе, ұрыспаңыз. Ережені біртіндеп, ойын барысында үйретіңіз.
6-8 жасқа арналған қандай сөздер бар?
Бұл жастағы балалар мультиктерді жақсы біледі, ойындарды ұнатады, ал командада ойнауға дайын. «Тек балаларға» жинағының орташа сөздері және Мультиктер жинағынан мысалдар:
| Карта | Қалай көрсетеді |
|---|---|
| Аю болып жорғалау | Төрт аяқтап, баяу жорғалап, басты шайқау |
| Жасырынбақ ойнау | Көзді жұмып санау, сосын орындықтың артына тығылу |
| Қуыршақ театры | Қолға қуыршақ кигендей, оны «сөйлеткендей» қимылдату |
| Көбелек | Қолды қанат етіп, гүлден гүлге ұшу |
| Қарақшы (пират) | Бір көзді алақанмен жауып, қылыш сермеу |
| Сырғанақ | Жоғары өрмелеп, қолды көтеріп, төмен сырғанау |
| Эльза | Қолдан мұз шашып, айналу |
| Немо | Кішкентай балықтай жүзіп, бір қанатты қысқа етіп ұстау |
| Скуби-Ду | Төрт аяқтап, қорқып, досының қолына секіру |
9-12 жасқа арналған қандай сөздер бар?
Үлкенірек балалар қиын сөздерді көрсетуге құмар, ал жеңілу оларға енді қорқынышты емес. «Тек балаларға» жинағының қиын сөздері: Асық ойнау, Пластилиннен мүсін жасау, Ат міну, Сыбырлау, Ықылық ату. Мультиктерден: Шрек, Миньондар, Стич, Декстер зертханасы.
«Асық ойнау» әсіресе қызық: ауылда өскен әке-шешелер мен ата-әжелер оны бір көргеннен таниды, ал балалар асықты қалай ату керегін көрсетуге тырысады. Бұл ұлттық ойын туралы әңгімеге де жол ашады.
Осы жастан бастап балаларға шартты белгілерді үйретуге болады: сөз саны, нешінші сөз, «дұрыс» белгісі. Ал «Ықылық ату» сияқты күлкілі карталар кешке ерекше көңіл қосады: бала иығын секіртіп, көзін бақырайтып, ықылықты тоқтата алмай әуре болғанда бүкіл бөлме күледі. Командада бір баланы «ұпай жазушы» етіп тағайындасаңыз, ол санауды да жаттықтырады.
Қазақ ертегілерін пантомимамен қалай көрсетеді?
Ертегі кейіпкерлерін ата-әжелер де, балалар да біледі, сондықтан бұл санат буындарды жақындатады. Ертегілер жинағынан мысалдар:
| Ертегі | Көрсету кеңесі |
|---|---|
| Ер Төстік | Батыр болып атқа мініп, сосын жер астына түскендей еңкею |
| Қырық өтірік | Саусақпен төрт рет он көрсетіп, сосын күлкілі «өтірік» айтқандай бет-әлпет |
| Қамбар батыр | Садақ тартып, аң аулап, олжаны ауылға әкелу |
| Керқұла атты Кендебай | Жүйрік атқа мініп, жел жылдамдығымен шабу |
| Жалмауыз кемпір ертегісі | Бүкірейіп, таяқпен жүріп, жалмауыздай ауызды кең ашу |
| Үш торайшық | Үш саусақ, сосын үй салып, қасқырдың үрлеуінен қорғану |
| Етік киген мысық | Етік киіп, мұртты сипап, сыпайы тағзым ету |
Жинақтан тыс Алдар Көсені де қосыңыз: айлакер кейіпкерді көрсету үшін көзді қысып, біреуді алдап, тонды иыққа салып кеткендей болыңыз. Бұл кейіпкерді Қазақстанда бәрі таниды. Ертегі айналымынан кейін балаларға сол ертегінің ең қызық сәтін өз сөздерімен айтып беруді ұсыныңыз.
Балалармен ойынның ережесін қалай жеңілдетеді?
- Сөзді сыбырлап айтыңыз. Оқи алмайтын балаға ата-анасы құлағына айтады.
- Сурет карточкалар жасаңыз. Жануарлар мен заттардың суретін салып, қорапқа салыңыз.
- Уақытты ұзартыңыз не алып тастаңыз. Асығу кішкентайларды абдыратады.
- Айып ұпайды алып тастаңыз. Дыбыс шығып кетсе, күліп, ойынды жалғастырыңыз.
- Бала жұппен шықсын. Ұялшақ баланы досымен не ата-анасымен бірге шығарыңыз.
- Бәрін мадақтаңыз. Ойын соңында әр балаға бір жақсы, жылы сөз айтыңыз, мысалы: «ең жылдам қоян», «ең батыл қарақшы».
Балалар мерекесінде және сыныпта қалай ұйымдастырады?
Туған күнде он бала жиналса, екі командаға бөліп, әр командаға бір ересек «капитан» қойыңыз. Ересек сөзді сыбырлап, балаларға кезек береді. Әр айналымда бір тақырып: алдымен жануарлар, сосын мультиктер, соңында ертегілер.
Мектепте пантомима сөздік қорды бекітуге жақсы құрал. Мұғалім жаңа сөздерді карточкаға жазып, оқушылар оларды көрсетеді, ал сынып қазақша дұрыс атайды. Бұл жалықтыратын қайталауды көңілді ойынға айналдырады. Дене шынықтыру сабағында не үзілісте жануарлар тақырыбын алсаңыз, балалар әрі қозғалады, әрі сөз үйренеді.
Отбасылық кеште барлық жасқа ортақ сөздерді отбасымен пантомима ойыны мақаласынан, ал алғашқы ойынға ең жеңіл сөздерді пантомимаға оңай сөздер тізімінен табасыз.
