Отбасымен пантомима ойыны: барлық жасқа арналған идеялар
Отбасымен пантомима ойынына барлық буынға таныс сөздер керек: жануарлар (қоян, аю), ертегілер (Ер Төстік, Үш торайшық), күнделікті әрекеттер және туыстық атаулар (әже, немере, абысын). Әр командаға ата-әже, ата-ана және бала қосып, кішкентайларға уақытты ұзартсаңыз, үш буын бірдей ойнайды. Бұл ойын дастарқан басындағы кешті отбасының ортақ мерекесіне айналдырады.
Отбасымен пантомима ойынын қалай ұйымдастырады?
Қазақ отбасында үш буынның бір дастарқан басына жиналуы жиі болады: Наурыз, Жаңа жыл, туған күн, жай ғана жексенбілік қонақасы. Мұндай кеште әркімді бір ойынға тартатын ойын керек, ал пантомима дәл осындай: оған құрал да, оқу да, арнайы дайындық та қажет емес.
- Ас ішіліп болған соң бастаңыз. Тоқ адам көңілді ойнайды, ал дастарқан жиналмай-ақ ойын басталуы мүмкін.
- Командаларды араластырыңыз. Әр командада әр буыннан адам болсын.
- Сөздерді үш қиындыққа бөліңіз. Оңай, орташа, қиын сөздерді бөлек кесеге салыңыз.
- Кезекті жасқа қарай беріңіз. Кішкентай бала оңай кеседен, ата-әже кез келгенінен алады.
- Таймерді жүргізуші ұстайды. Ойнағысы келмейтін ата не әже жүргізуші болып, бәріне төрелік етеді.
- Бір сағаттан аспаңыз. Бес-алты айналым жеткілікті.
Барлық жасқа ортақ сөздер қандай?
Әже де, үш жасар немере де білетін сөздер бар. Оларды табу оңай: егер сөзді әжеңіз бен немереңіз бірдей түсінсе, ол отбасылық ойынға жарайды. Ал тек бір буынға таныс сөздерді, мысалы жасөспірімдердің әлеуметтік желі трендтерін не тек үлкендер білетін ескі телехабарларды, бөлек айналымға қалдырыңыз.
| Санат | Мысалдар | Неге жақсы |
|---|---|---|
| Жануарлар | Ит, Қошқар, Қоян, Үкі, Жылан | Бәрі біледі, қимылы анық |
| Ертегілер | Ер Төстік, Үш торайшық, Алтын балық туралы ертегі | Ата-әже айтып берген ертегілер |
| Мультиктер | Микки Маус, Эльза, Немо, Шрек | Балалар бірден табады |
| Күнделікті әрекет | Тамақ ішу, Шар үрлеу, Тіс тазалау | Ешкімге түсіндірудің қажеті жоқ |
| Туыстық атаулар | Әже, Ана, Әке, Немере қыз | Отбасының өзі туралы |
Жануарлар Жануарлар жинағынан, ертегілер Ертегілер жинағынан, мультиктер «Мультиктер» жинағынан алынған.
Туыстық атауларды қалай көрсетеді?
Отбасы жинағы қазақ отбасына ерекше жақын: туыстық атаулардың байлығы біздің тілдің ерекшелігі. Оларды көрсету әрі қиын, әрі өте күлкілі:
| Карта | Қалай көрсетеді |
|---|---|
| Әже | Арқаны сәл бүгіп, немересін маңдайынан иіскеп, қалтасынан кәмпит ұсыну |
| Әке | Газет оқып, балаға бас изеп, иықты түзеу |
| Ана | Баланы құшақтап, бесікті тербету |
| Немере қыз | Кішкентай болып, әженің қолынан ұстап, бұрымды сипау |
| Жиен | Нағашы жұртына келіп, еркелеп, бәрін алып кеткендей кейіп |
| Тұңғыш бала | Кіші бауырлардың алдында тұрып, оларды қорғау |
| Қайын ата | Келін иіліп сәлем салады, ал сіз бас изеп, бата бергендей қол жаю |
| Абысын | Екі келін бірге дастарқан жайып, бір-біріне ым қағу |
| Ұрпақ | Қолмен баспалдақ сызып, әр сатыда кішірейіп отыру |
| Ата-баба | Артқа қарап, иықтан асыра алысты нұсқап, тағзым ету |
«Жиен» картасын көрсеткенде нағашылар бірінші болып күледі: «жиен ел болмас, желке ас болмас» деген мәтелді бәрі біледі. Ал «Абысын» мен «Қайын жұрт» сияқты сөздер балаларға туыстық жүйені үйретудің ойындағы тамаша жолы. Ойыннан кейін ата-әже әр атаудың мағынасын түсіндіріп берсе, ойын шағын сабаққа айналады.
Ата-әжелер мен немерелер қалай бірге ойнайды?
Буындар арасындағы айырмашылық ойынға кедергі емес, керісінше күш. Ата-әже ертегіні, ауыл тұрмысын, ескі әндерді біледі. Немере мультиктерді, ойындарды, жаңа трендтерді біледі. Ата-ана екі жақты да түсінеді.
- Ертегі айналымы. Ер Төстік, Қамбар батыр, Керқұла атты Кендебай сияқты қазақ ертегілерін ата-әже көрсетеді, немерелер табады.
- Мультик айналымы. Эльза, Немо, Миньондар сияқты кейіпкерлерді немерелер көрсетеді, ата-әжелер табуға тырысады.
- Ауыл айналымы. Сиыр сауу, ат міну, асық ойнау сияқты сөздерді ата-әже баяндап, немерелер қайталайды.
Ата-әже немересінің мультигін тапқанда, немере әжесінің ертегісін тапқанда, бөлмеде ерекше жылулық пайда болады. Ойыннан кейін ата-әжеңізден сол ертегіні толық айтып беруін сұраңыз: пантомима кейде ұмытыла бастаған әңгімелерді қайта тірілтеді, ал немерелер ертегінің соңын білгісі келіп, үлкендердің қасына жиналады.
Аралас командаларды қалай құрады?
Әділ команда отбасылық ойынның негізі. Бірнеше қағида:
- Әр командада үш буын. Кемінде бір үлкен кісі, бір ересек және бір бала.
- Жұбайларды бөліңіз. Ерлі-зайыптылар бір-бірін тым жақсы түсінеді.
- Бауырларды бөліңіз. Ағалы-інілер не апалы-сіңлілер қарсылас болса, бәсеке қызады.
- Кішкентайларға жұп. Үш-бес жасар бала ересекпен бірге шығады.
- Қонақтарды бөліңіз. Отбасыға жаңа қосылған келіндер мен күйеу балаларды әр командаға бөліп қойсаңыз, олар туыстармен тезірек жақындасады.
Ұпай санау мен команда құрудың басқа тәсілдері пантомима командамен бетінде.
Ережені әр жасқа қалай бейімдейді?
| Кім | Уақыт | Жеңілдік |
|---|---|---|
| 3-6 жас | Таймерсіз | Сөзді сыбырлап айту, ересекпен бірге шығу |
| 7-12 жас | 90 секунд | Оңай кеседен таңдау |
| Ересектер | 60 секунд | Кез келген кесе |
| Ата-әжелер | 90 секунд | Бір рет сөзді ауыстыру құқығы |
Ата-әжелерге жеңілдік беру олардың шамасын кемсіту емес: олар бүкіл ойынға құрметпен қатысуы үшін. Тізесі ауыратын не ұзақ тұра алмайтын үлкен кісілерге отырған күйде көрсетуге рұқсат етіңіз, қолмен және бет-әлпетпен де көп нәрсе айтуға болады. Ал ағылшынша атаулары бар шетел фильмдері мен әндерін отбасылық кеште мүлде алып тастаған дұрыс, әйтпесе үлкендер ойыннан шет қалады.
Отбасылық ойынды қалай дәстүрге айналдыруға болады?
Бір рет ойналған пантомима ұмытылады, ал жыл сайын ойналатын ойын отбасы дәстүріне айналады. Наурызда ұлттық тақырыптар, Жаңа жылда қысқы сөздер, жазда ауылдағы демалыс туралы сөздер. Жеңімпаз команданың атын бір қағазға жазып, келесі жиынға дейін сақтаңыз, ал «отбасы кубогы» ретінде жай ғана әдемі кесе де жарайды. Наурыз кешіне арналған дайын идеялар Наурызға арналған ойындар бетінде.
