Пантомимаға оңай сөздер: жаңадан бастағандарға арналған тізім
Пантомимаға оңай сөздер деп бір қимылмен бірден танылатын сөздерді айтады: тамақ ішу, тіс тазалау, есінеу, шар үрлеу, ұйықтау, сондай-ақ ит, қоян, жылан, акула сияқты таныс жануарлар. Қазақ тұрмысынан алынған шай құю, қой бағу, бауырсақ пісіру де бәріне түсінікті. Төмендегі тізім алғашқы ойынға, балаларға және ата-әжелерге дайын.
Пантомимаға оңай сөздер қандай болады?
Сөздің оңай не қиын болуы оның ұзындығына емес, көрсетуге қаншалықты ыңғайлы екеніне байланысты. Оңай сөздің төрт белгісі бар:
- Бір қимылмен көрінеді. «Тіс тазалау» үшін бір қол жеткілікті.
- Бәріне таныс. Әжеге де, немереге де бірдей түсінікті.
- Бір мағыналы. «Ұйықтау» мен «демалу» шатасуы мүмкін, ал «есінеу» шатаспайды.
- Нақты. Затты не әрекетті көзбен көруге болады, ал «бақыт» не «әділдік» сияқты абстрактылы ұғымдар қиын.
Алғашқы ойында сөздің кемінде жартысы осындай болса, ешкім ұялмайды және ойынның ырғағы бірден орнайды. Ал ата-әжелер ойынға алғаш қосылғанда, оларға тек осы санаттағы сөздерді беріңіз: олар сәтті көрсетіп, ортаға сенімді кіреді, кейінгі айналымдарда қиын сөздерге өздері құмартады.
Күнделікті әрекеттерден қандай оңай сөздер бар?
Әрекет көрсету ең табиғи нәрсе: оны күнде жасаймыз. Сомда және Күнделікті өмір жинақтарындағы оңай карталар:
| Карта | Көрсету кеңесі |
|---|---|
| Тамақ ішу | Қасықпен тәрелкеден ас алып, ауызға салу |
| Киіну | Көйлектің жеңіне қол сұғып, түймені салу |
| Терезені ашу | Тұтқаны бұрап, екі қолмен ашып, таза ауа жұту |
| Түтікшеден ішу | Ерінді түтікше етіп, стақанды ұстап тарту |
| Шаршау | Иықты түсіріп, маңдайды сүртіп, ауыр күрсіну |
| Шар үрлеу | Ұртты толтырып үрлеу, қолмен шардың өсуін көрсету |
| Хабарлама жазу | Телефонды ұстап, бас бармақпен жылдам теру |
| Тіс тазалау | Щетканы ауызға апарып, ары-бері жүргізу |
| Есінеу | Ауызды кең ашып, қолмен жабу, керілу |
| Душ қабылдау | Басқа су құйылғандай, шашты сабындау |
| Қол жуу | Алақандарды бір-біріне ысқылау, суды сілку |
| Төсек жинау | Көрпені қағып, жастықты орнына қою |
| Түшкіру | Мұрынды тыжырайтып, басты кенет алға тастау |
Осы он үш сөзбен бір кеш бойы ойнауға болады. Әрекет көрсеткенде кішкене оқиға қосыңыз: «Шар үрлеу» кезінде шар жарылып кетсе, күлкі мен дұрыс жауап бірге келеді.
Қандай жануарлар оңай көрсетіледі?
Жануарлардың әрқайсысының өз жүрісі, пішіні және мінезі бар. Жануарлар жинағының оңай карталары:
- Ит: төрт аяқтап, құйрық бұлғағандай жамбасты шайқау.
- Қошқар: басты төмен иіп, мүйізбен сүзгендей алға ұмтылу.
- Қоян: алақандарды бастың үстіне қойып, секіру.
- Шимпанзе: қолды төмен салбыратып, қолтықты қасу.
- Мүйізтұмсық: маңдайдан бір мүйіз шығарып, ауыр қадам.
- Үкі: алақандарды көзге дөңгелетіп, басты баяу бұру.
- Акула: алақанды бастың үстіне тік қойып, жүзгендей жылжу.
- Жылан: алақанды толқындатып, ысылдамай алға жылжыту.
- Шыбын: саусақтарды қанат етіп ұшыру, сосын алақанмен ұрып қалу.
Жануар дыбысын шығаруға болмайды, сондықтан ит үрмейді, қошқар маңырамайды. Бірақ қимыл мен бет-әлпет жеткілікті. Кішкентай балалар жануарларды ерекше жақсы көрсетеді: олар ойланбастан еденге түсіп, төрт аяқтап жүгіреді. Сондықтан аралас отбасылық ойында жануарлар айналымын балаларға беріп, ересектерге әрекеттерді қалдыруға болады. Ал «Фермадағы жануарлар» жинағынан Сиыр, Ешкі, Әтеш, Құлын сияқты сөздерді қосып, ауыл тақырыбын толықтыра аласыз.
Қазақ тұрмысынан алынған оңай сөздер қандай?
Ауыл тұрмысы мен дастарқан басындағы әрекеттерді бәрі біледі. Бұлар жинақта бөлек карта болмаса да, отбасылық ойынға ең жақсы қосымша:
| Сөз | Қалай көрсетеді |
|---|---|
| Шай құю | Шәйнекті көтеріп, кесеге аз-аздан құйып, қонаққа ұсыну |
| Қой бағу | Таяққа сүйеніп, отарды қолмен айдап, алысқа қарау |
| Бауырсақ пісіру | Қамырды тіліп, қазанға салып, қалқып шыққанын алу |
| Ат міну | Тізгінді ұстап, ерге отырып, секіре шабу |
| Сиыр сауу | Шелекті тізенің арасына қойып, екі қолмен кезек сауу |
| Домбыра тарту | Аспапты тізеге қойып, ішекті шерту |
| Дастарқанды жинау | Кеселерді жинап, дастарқанды қағып бүктеу |
«Ат міну» «Тек балаларға» жинағында, «Сиыр сауу» «Фермадағы жануарлар» жинағында, «Домбыра» «Аспаптар» жинағында бар, ал «Дастарқанды жинау» Үй жұмысы жинағынан. Шай құю мен бауырсақ пісіруді өзіңіз қосыңыз: бұл сөздер Наурыз дастарқаны басында ерекше күлкі тудырады. Әсіресе «Шай құю» кезінде көрсетуші кесені толтырмай, әдеп бойынша аз-аздан құйса, бәрі бірден таниды: бұл біздің дәстүр.
Оңай сөздерді қалай көрсеткен дұрыс?
Сөз оңай болса да, жаман көрсетілсе, команда таппай қалуы мүмкін. Бес қарапайым кеңес:
- Үлкен қимылдаңыз. Ұсақ қимыл алыстан көрінбейді.
- Ең айқын бөлікті көрсетіңіз. «Тіс тазалау» үшін щетканы ауызға апару жеткілікті, тіс пастасын сығу міндетті емес.
- Бет-әлпетті қосыңыз. «Шаршау» үшін тек иық емес, бүкіл бет шаршауы керек.
- Нәтижені көрсетіңіз. Әрекеттің соңын да көрсетсеңіз, табу оңайлайды: шай құйылды, қонақ ішті, рақмет айтты.
- Дұрыс бағытты растаңыз. Команда жақын келгенде басыңызды изеп, қолмен шақырыңыз.
Оңай сөздермен ойынды қалай қызықтыруға болады?
Оңай сөздер тез табылады, сондықтан ойынға шарт қосыңыз:
- Жылдам минут. Бір минутта мүмкіндігінше көп сөз көрсету. Әр сөз бір ұпай.
- Бір қол. Көрсетуші тек бір қолын қолдана алады.
- Отырған күйде. Орындықтан тұруға болмайды.
- Бір сөз, үш тәсіл. Бір сөзді үш түрлі жолмен көрсету, команда әр тәсілге ұпай береді.
- Сатылы ойын. Әр дұрыс жауаптан кейін уақыт бес секундқа қысқарады. Кім ең қысқа уақытта тапқызса, сол чемпион.
Бұл шарттар тәжірибелі ойыншыларды да жалықтырмайды, ал жаңадан бастағандар ойынға сенімді кіреді.
Оңай сөздерден кейін не ойнауға болады?
Бірнеше айналымнан кейін компания қызады, ал оңай сөздер тым жеңіл көріне бастайды. Бұл жақсы белгі: ойыншылар шартты белгілерді меңгеріп, бір-бірінің қимылын түсіне бастады деген сөз. Сол кезде фильмдерге, мамандықтарға, кейін қиын тақырыптарға өтіңіз. Ойын ережелерін еске салу үшін пантомима ойыны қалай ойналады бетін қараңыз, ал тәжірибелі компанияға пантомимаға қиын сөздер тізімі дайын.
