Amagama alula okulingisa: imibono yabaqalayo nomndeni
Amagama alula okulingisa yilawo umuntu angawabona ngeso lengqondo ngemizuzwana: izenzo zansuku zonke njengokuxukuza amazinyo, ukuvula ifasitela noma ukuthumela umlayezo, izilwane ezaziwayo njengenja, ubhejane nonogwaja, kanye nezinto zasekhaya ezifana nokwenza uthosi. Alungele abaqalayo, izingane nogogo, futhi enza umdlalo wokuqala uhambe ngokushesha nangokuhleka okuningi.
Yini eyenza igama libe lula ukulilingisa?
Akuwona wonke amagama amafushane alula. “Umoya” ufushane kodwa unzima ukuwulingisa. “Ukuxukuza amazinyo” kunamagama amabili, kodwa wonke umuntu uyakuqagela ngemizuzwana emibili. Igama elilula linalezi zimpawu:
- Linesenzo esisodwa esicacile esingalingiswa ngezandla nomzimba.
- Wonke umuntu uyalazi, kusukela enganeni kuya kugogo.
- Alidingi izimpawu zezandla njengamafilimu noma izingoma.
- Alinamagama amaningi afanayo angadida abaqageli.
- Lingalingiswa endaweni encane, ngisho nasekamelweni lokuphumula eligcwele abantu.
Uma igama lihlangabezana nalezi zimpawu ezinhlanu, lilungele umzuliswano wokuqala. Uma lihlangabezana nezintathu kuphela, libeke eqenjini lamagama aphakathi nendawo.
Amagama alula okulingisa: izenzo zansuku zonke
Lezi zenzo zivela emaqoqweni amabili: Yenza Kanjalo nelithi Impilo Yansuku Zonke. Wonke amakhadi angezansi amakwe njengalula kulawo maqoqo:
| Igama | Iqoqo | Indlela yokulilingisa |
|---|---|---|
| Ukudla | Yenza Kanjalo | Phatha ipuleti, udle ngemfoloko, uhlafune ujabule |
| Ukugqoka | Yenza Kanjalo | Faka izingalo emkhonweni, uqhoshe izinkinobho |
| Ukuvula ifasitela | Yenza Kanjalo | Bamba isibambo, uphushe phezulu, uphefumule umoya |
| Ukukhathala | Yenza Kanjalo | Zamula, wehlise amahlombe, uhudule izinyawo |
| Ukuthumela umlayezo | Yenza Kanjalo | Bhala ngezithupha, ucindezele “thumela” |
| Ukuvuvuzela ibhaluni | Yenza Kanjalo | Futha izihlathi, ukhulise ibhaluni ngezandla |
| Ukuxukuza amazinyo | Impilo Yansuku Zonke | Faka umuthi ebhulashini, uxukuze, ukhafule |
| Ukwenza uthosi | Impilo Yansuku Zonke | Faka isinkwa, ulinde, bese ugxuma uma siphuma |
| Ukugeza izandla | Impilo Yansuku Zonke | Vula umpompi, uhlikihle insipho, unikine izandla |
| Ukwendlala umbhede | Impilo Yansuku Zonke | Dlulisa ingubo, ulungise imicamelo |
| Ukukhiya umnyango | Impilo Yansuku Zonke | Faka ukhiye, ujike, uhlole umnyango |
| Ukubuka umabonakude | Impilo Yansuku Zonke | Hlala phansi, ucindezele irimothi, ubuke ngokugxila |
Izilwane ezilula
Izilwane zilula ngoba ngasinye sinendlela yaso yokuhamba noma into eyodwa ebonakalayo. Qala ngaleyo nto: uphondo lobhejane, izindlebe zonogwaja, iphiko likashaka. Uma iqembu lingakaqageli, bese wengeza indlela isilwane esihamba ngayo noma esidla ngayo. Lezi zivela eqoqweni elithi Izilwane futhi zimakwe njengezilula:
- Inja: hamba ngezandla nangamadolo, unyakazise umsila, ukhiphe ulimi.
- Unogwaja: izandla ekhanda njengezindlebe ezinde, gxuma.
- Isikhova: vula amehlo kakhulu, ujike ikhanda.
- Inqama: beka izandla ekhanda njengezimpondo ezigoqene, ushaye ngekhanda.
- Impukane: ndiza ngezandla ezincane, bese ushaywa umuntu.
Iqoqo elithi Izilwane Zasekhaya linamakhadi alula nawo, ikakhulukazi ezinganeni ezinezilwane zazo ekhaya:
- Ihamsta: gijima ngokushesha esondweni elincane, bese ugcwalisa izihlathi ngokudla.
- Umsila onyakazayo: nyakazisa izinqe uthokozile, bese ugxumela umuntu ongena emnyango.
- Umnyango omncane wekati: ngena ngezandla nangamadolo emnyango omncane ongabonakali, bese ubambeka phakathi.
Izilwane eziningi ezilula, njengobhejane, ushaka nenyoka, zichazwe kumhlahlandlela wethu wokulingisa izilwane.
Izinto zasekhaya ezaziwayo eMzansi
Ngaphandle kwamakhadi asemaqoqweni, izinto zansuku zonke zaseNingizimu Afrika zilula kakhulu ukuziqagela, ngoba wonke umuntu uyazibona njalo. Futhi ziyahlekisa, ngoba umuntu ngamunye unendaba yakhe ngetekisi egcwele noma ngobusuku bokucishwa kukagesi. Le yimibono ejwayelekile ongayibhala emaphepheni akho:
- Ukulinda itekisi: yima eceleni komgwaqo, uphakamise umunwe, ubheke ngapha nangapha.
- Ukukhanyisa ikhandlela uma ugesi ucishiwe: hamba ebumnyameni ubambe izandla phambili, bese ushisa umentshisi.
- Ukuthenga isinkwa e-spaza: khomba eshalofini, ukhokhe, uthathe ushintshi.
- Ukugeza imoto ngeSonto: thela amanzi ebhakedeni, uhlikihle imoto ngesipontshi.
- Ukugqoka umfaniswano wesikole: bopha uthayi, ufake isikhwama emhlane.
- Ukubuka ibhola kungene igoli: hlala phansi ugxilile, bese ugxuma uphakamise izandla.
- Ukupheka uphuthu: govuza ibhodwe ngokhezo olukhulu ngamandla.
Amagama alula ogogo nomkhulu
Abantu abadala bayathanda umdlalo, kodwa abanye abakwazi ukugxuma noma ukulala phansi. Banikeni amagama angalingiswa behlezi phansi, futhi abavumele ukuthi bathathe isikhathi sabo ngaphandle kokuphuthunyiswa yizingane:
- Ukufunda iphephandaba: vula iphepha elikhulu, ufake izibuko, unikine ikhanda.
- Ukuthunga: faka intambo enalitini, uthunge kancane.
- Ukuphuza itiye: thela ushukela, ugovuze, ufuthe kancane ngaphambi kokuphuza.
- Ukulalela umsakazo: jikisa inkinobho, ubeke indlebe eduze, unikine ikhanda nomculo.
- Ukushaya ucingo: dayela ngeminwe, ubeke ucingo endlebeni, wenze ubuso obumangele.
Ugogo ozethembayo kule mizuliswano yokuqala uvame ukuba ngumlingisi ohlekisa kakhulu ekamelweni ngasekupheleni kobusuku. Ukumnika amagama alula ekuqaleni kungumthetho omncane onomphumela omkhulu.
Ungawabhala kanjani amagama akho alula?
Uma udlala ngamaphepha, ungabhala amagama akho alula ngemizuzu eyishumi. Lawa amasu asiza ukuthi uhlu lwakho lube lula ngempela:
- Qala ngesenzo. Amagama aqala ngo-“uku-” njengokuthi ukugijima, ukucula noma ukupheka avame ukuba lula, ngoba asho isenzo esicacile.
- Hlola ngomuntu oyedwa. Ngaphambi kokuthi uwafake esitsheni, cela umuntu wasekhaya ukuthi akhombise igama ngalinye ngemizuzwana emihlanu. Uma engakwazi, lisuse.
- Gwema amagama angacacile. “Ukucabanga” kunzima ngoba kubukeka njengokulinda noma ukudideka. “Ukuxukuza amazinyo” kucacile.
- Bhala ngezinhlamvu ezinkulu. Izingane nogogo kufanele bakwazi ukufunda iphepha ngaphandle kwezibuko.
- Hlukanisa ngemibala. Iphepha eliluhlaza lingaba ngelamagama alula, eliphuzi elamagama aphakathi nendawo. Lokhu kukusiza ukuthi unikeze umuntu ngamunye igama elifanele.
Uhlu oluhle lwamagama alula lungasetshenziswa kaningi, unyaka nonyaka. Bhala amagama angu-40 kuya kwangu-50, uwagcine emvilophini, bese uwakhipha njalo uma umndeni uhlangana.
Uwasebenzisa kanjani amagama alula emdlalweni wakho?
- Qala ngomzuliswano wokufudumala. Umzuliswano wokuqala kufanele ube namagama alula kuphela, ukuze wonke umuntu afunde imithetho ngaphandle kokukhathazeka.
- Bese uxuba. Ngemva kwalokho, emagameni ayishumi, abe yisishiyagalombili alula, amabili aphakathi nendawo.
- Nika abaqalayo amagama alula. Uma umuntu edlala okokuqala, mnike ikhadi alibonayo ngokushesha, ukuze aphumelele masinyane.
- Ningawashintshi amagama ngemva kokuwabona. Uma igama libhalwe ephepheni, umlingisi ulilingisa noma aleqe ngokuthula, athathe elinye.
- Engeza ubunzima kancane kancane. Uma iqembu liqagela ngaphansi kwemizuzwana eyishumi njalo, sekuyisikhathi samagama anzima.
Uma usuqala, funda kuqala indlela yokudlala umdlalo wokulingisa. Uma iqembu lakho seliqagela yonke into ngokushesha, zama amagama anzima okulingisa.
