कुटुंबासाठी डंब शराड्स: आजी-आजोबांपासून नातवंडांपर्यंत
कुटुंबासाठी डंब शराड्स खेळताना प्रत्येक टीममध्ये आजी-आजोबा, आई-बाबा आणि नातवंडे मिसळा, लहानांना तीस सेकंद जास्त द्या आणि सगळ्यांना माहीत असलेले शब्द निवडा: नातीगोती, प्राणी, कार्टून, जुने-नवे सिनेमे. सणाला हा खेळ सगळ्यात रंगतो.
कुटुंबासाठी डंब शराड्स: सगळ्या वयोगटांना एकत्र कसे खेळवायचे?
सहा वर्षांची नात आणि पंचाहत्तर वर्षांचे आजोबा एकाच खेळात, हीच डंब शराड्सची जादू. पण त्यासाठी नियम थोडे लवचिक हवेत:
- टीममध्ये सगळे वयोगट. प्रत्येक टीममध्ये एक लहान, एक तरुण, एक ज्येष्ठ.
- तीन वाट्या. सोपे शब्द मुलांसाठी, सिनेमे मोठ्यांसाठी, जुनी गाणी आणि सिनेमे ज्येष्ठांसाठी. पाळी आली की खेळाडू स्वतःची वाटी निवडतो.
- गुण सगळ्या वाट्यांना सारखे. मुलाने ‘मांजर’ दाखवले आणि बाबांनी ‘मुघल-ए-आझम’, दोघांना एकच गुण. यामुळे मुले स्वतःला कमी समजत नाहीत.
- ज्येष्ठांना बसून अभिनय. गुडघेदुखी असेल तर खुर्चीवरूनच हात आणि चेहरा पुरेसा.
- मुलांना मदतीचा जोडीदार. लहान मूल अडकले तर त्याच्या टीममधला मोठा त्याच्यासोबत उभा राहून अभिनयात मदत करू शकतो.
- भाषा मोकळी. मराठी, हिंदी, जुने-नवे सगळे चालेल, फक्त आधी जाहीर करा.
नातीगोती: कुटुंब डेकमधले शब्द
कुटुंबाच्या खेळात नात्यांचे शब्द सगळ्यात गमतीदार ठरतात, कारण प्रत्येक जण घरातल्या खऱ्या व्यक्तीकडे पाहून हसतो. ही नावे कुटुंब डेक मधली:
| नाते | कसे दाखवाल |
|---|---|
| आई | स्वयंपाकघरात पोळ्या लाटणे, मग मुलाला डबा देणे |
| बाळ | पाळण्यात झोपलेले, अंगठा तोंडात |
| जुळी मुले | दोन जण एकमेकांची हुबेहूब नक्कल करत उभे |
| आत्या | बाबांकडे बोट, मग त्यांची बहीण असल्याचे हाताने दाखवणे |
| चुलत भाऊ | काकांकडे बोट, मग त्यांचा मुलगा |
| भाची | बहिणीकडे बोट, मग तिची लहान मुलगी |
| शेजारी | भिंतीपलीकडे कान लावणे, मग वाटी घेऊन साखर मागायला जाणे |
| सासू | कमरेवर हात, सुनेच्या स्वयंपाकाची चव घेऊन भुवई उंचावणे |
| पणजोबा | काठी टेकत, मग खूप मागे गेल्याचा इशारा |
‘सासू’, ‘नणंद’, ‘मेहुणी’ हे शब्द आले की घरातले सगळे एकमेकांकडे बघून हसतात. पण हसणे खेळीमेळीचे ठेवा, कोणाला टोमणा मारण्यासाठी नको.
नात्यांचे शब्द दाखवताना खोलीतल्या खऱ्या नातेवाइकाकडे बोट दाखवणे म्हणजे उत्तरच सांगणे, म्हणून तो फाऊल. ‘आत्या’ दाखवायची तर बाबांची बहीण अशी साखळी अभिनयाने उभी करा. नात्यांच्या अशा साखळ्या उलगडताना मुलांना आपले नातेवाईक कोण आहेत हेही नव्याने कळते.
लहानांसाठी: प्राणी आणि कार्टून
लहान मुले पहिल्यांदा खेळत असतील तर त्यांची पाळी या शब्दांनी सुरू करा:
- प्राणी: कुत्रा, पोपट, सरडा, सिंहीण, वटवाघूळ, विंचू. हे सगळे प्राणी डेकमधले. मुलांना प्राण्यांचा अभिनय करताना पाहून आजी-आजोबाही खुलतात.
- कार्टून (कार्टून डेक मधून): छोटा भीम, जंगल बुक, स्कूबी डू, टॉय स्टोरी, स्पंज बॉब. गंमत म्हणजे आजोबांना ही नावे ओळखता येत नाहीत आणि मुले त्यांना हळूच शिकवतात.
लहान मुलांना पाळी आली की ती अनेकदा उत्साहात चिठ्ठी मोठ्याने वाचून दाखवतात. म्हणून त्यांच्यासाठी चिठ्ठी टीममधला मोठा सदस्य कानात वाचेल असा नियम ठेवा. वाचता न येणाऱ्या मुलांसाठी चिठ्ठीवर चित्र काढा. आणि मुलांचा अभिनय कितीही गोंधळलेला असला तरी शेवटी टाळ्या वाजवा, कारण पुढच्या सणाला खेळायचा आग्रह तीच मुले धरतात.
मोठ्यांसाठी: जुने आणि नवे सिनेमे
सिनेमांची फेरी म्हणजे पिढ्यांमधला सामना. ही नावे सिनेमा डेक मधली:
- जुने: ‘मुघल-ए-आझम’, ‘गंमत जंमत’, ‘अंकुश’, ‘जाने भी दो यारों’. आजी-आजोबा यांत सगळ्यांना मागे टाकतात.
- सगळ्यांचे आवडते: ‘हेरा फेरी’, ‘अंदाज अपना अपना’, ‘मुन्नाभाई एमबीबीएस’, ‘दिलवाले दुल्हनिया ले जाएंगे’.
- नवे मराठी: ‘सैराट’, ‘टाइमपास’, ‘बाईपण भारी देवा’, ‘ती सध्या काय करते’.
एक मजेदार नियम ठेवा: आजोबांनी नवा सिनेमा दाखवायचा आणि नातवाने जुना. हा उलटा नियम पहिल्यांदा ऐकला की दोघेही कुरकुरतात, पण नंतर हीच फेरी सगळ्यात जास्त लक्षात राहते. दोघांची धडपड पाहून सगळे पोट धरून हसतात.
सणाला आणि सुट्टीत खेळायच्या कल्पना
मराठी कुटुंबे जमतात ते सणाला. त्या प्रसंगांनुसार खेळ असा जुळवा:
- दिवाळी: फराळ झाल्यावर भाऊबीजेच्या संध्याकाळी. शब्द दिवाळीचेच: कंदील, रांगोळी, अभ्यंगस्नान, फटाके, करंजी. ही सामान्य कल्पना आहे, कोणत्याही डेकमधली नाही.
- गणेशोत्सव: आरती आणि प्रसादानंतर, नातेवाईक घरी जमलेले असताना. गणपतीच्या दिवसांसाठी खास शब्द गणेशोत्सव डंब शराड्स या लेखात आहेत.
- उन्हाळ्याची सुट्टी: आजोळी सगळी भावंडे जमली की दुपारच्या उन्हात घरात बसून.
- संक्रांत: तिळगूळ वाटून झाल्यावर, पतंग उडवण्याचा अभिनय हमखास येतो.
- लग्नघर: मेहंदीच्या रात्री किंवा हळदीनंतर, जेव्हा सगळे पाहुणे घरात असतात.
एका संध्याकाळचा खेळ कसा आखायचा?
कुटुंबाचा खेळ आधी थोडा आखला की कोणी कंटाळत नाही आणि प्रत्येकाला संधी मिळते. एक तासाची सोपी रचना:
| वेळ | फेरी | कोणासाठी खास |
|---|---|---|
| पहिली 10 मिनिटे | सराव: प्राणी आणि रोजच्या कृती | लहान मुले, नवे खेळाडू |
| पुढची 15 मिनिटे | नातीगोती आणि घरातले प्रसंग | सगळे |
| पुढची 20 मिनिटे | जुने-नवे सिनेमे आणि गाणी | मोठे आणि ज्येष्ठ |
| शेवटची 10 मिनिटे | रिव्हर्स फेरी: सगळी टीम अभिनय करते | सगळे एकत्र |
| शेवटी | विजेत्यांचे कौतुक आणि बक्षीस | सगळे |
शेवटच्या फेरीत संपूर्ण टीमने मिळून अभिनय केला की आजी-आजोबांपासून नातवंडांपर्यंत सगळे एकाच वेळी उभे असतात. असा शेवट सगळ्यांच्या लक्षात राहतो. बक्षीस काहीही चालेल: हरलेल्या टीमने विजेत्यांना चहा करून देणे, किंवा विजेत्या टीममधल्या लहान मुलाला पुढच्या खेळात कर्णधारपद.
गुण लिहायचे काम घरातल्या एखाद्या शांत सदस्याला द्या, जे खेळायला उत्सुक नसतील पण सगळ्यांमध्ये सामील व्हायचे असतील. त्यांनाही खेळाचा भाग असल्यासारखे वाटते आणि पंचाची खुर्ची सांभाळायला कोणी तरी हवेच.
कुटुंबात खेळताना काय टाळावे?
- वादाचे विषय: राजकारण किंवा घरगुती वादाशी संबंधित शब्द नकोत.
- एकाच व्यक्तीवर विनोद: घरातल्या एकाच व्यक्तीची सतत नक्कल टाळा.
- तेच तेच खेळाडू पुढे: उत्साही काका किंवा दादा प्रत्येक पाळीला उभे राहतात आणि बाकीचे बघत बसतात. पाळीची यादी करा, म्हणजे घरातल्या सगळ्यांना, अगदी नव्याने आलेल्या सुनेलाही, किमान एकदा अभिनयाची संधी मिळते.
- फार कठीण शब्द: कुटुंबात सगळ्यांना जमेल असे शब्द ठेवा. कठीण शब्दांसाठी अनुभवी मित्रांचा वेगळा खेळ ठेवा.
- खूप लांब खेळ: एक तासानंतर मुले कंटाळतात आणि ज्येष्ठ थकतात. सगळे हसत असतानाच संपवा.
- फोनमध्ये उत्तर शोधणे: विशेषतः किशोरवयीन मुलांना हा नियम आधीच सांगा.
