Çfarë është pantomima? Kuptimi, origjina dhe si luhet
Çfarë është pantomima? Si lojë, është një argëtim shoqëror ku një lojtar luan pa folur një fjalë, një titull ose një veprim, ndërsa të tjerët përpiqen ta gjejnë brenda një kohe të caktuar. Në shqip, e njëjta fjalë përdoret edhe për pantomimën si art skenik, ku aktori tregon një histori vetëm me trup. Loja luhet në shtëpi, në klasë dhe sot edhe me telefon në ballë.
Çfarë do të thotë fjala “pantomimë”?
Fjala vjen nga greqishtja e vjetër, ku “panto” do të thotë “gjithçka” dhe “mimos” do të thotë “imitues”. Pra, pantomima është, fjalë për fjalë, arti i atij që imiton gjithçka. Kuptimi është ruajtur deri sot: si në skenë, ashtu edhe në lojë, gjithçka tregohet me lëvizje, pa asnjë fjalë.
Në shqip nuk kemi dy fjalë të ndryshme, siç ndodh në disa gjuhë të tjera. Kur dikush thotë “të luajmë pantomimë” në një darkë familjare, të gjithë e kuptojnë se bëhet fjalë për lojën me ekipe, jo për një shfaqje teatrore.
Çfarë është pantomima: art skenik apo lojë?
| Pantomima si art skenik | Pantomima si lojë | |
|---|---|---|
| Qëllimi | Të tregojë një histori ose emocion | Ekipi të gjejë fjalën e fshehtë |
| Kush luan | Aktorë të trajnuar | Kushdo, nga fëmijët te gjyshërit |
| Publiku | Shikon dhe nuk ndërhyn | Hamendëson me zë dhe merr pjesë |
| Koha | Sa zgjat shfaqja | Zakonisht 60 sekonda për letër |
| Përgatitja | Prova të gjata | Asnjë, vetëm letra dhe një orë |
| Ku shihet | Në skenë, në festivale, në rrugë | Në shtëpi, në klasë, në festa |
Të dyja ndajnë të njëjtin parim: trupi flet në vend të gojës. Prandaj lojtarët që kanë parë një shfaqje pantomime shpesh huazojnë prej saj gjeste klasike, si muri i padukshëm ose ecja kundër erës.
Nga vjen loja?
Loja e gjetjes së fjalëve përmes gjëegjëzave lindi si zbavitje salonesh në Evropë rreth shekullit XVIII. Në fillim ishte gjëegjëzë me fjalë, ku një fjalë ndahej në rrokje dhe secila përshkruhej me një të dhënë. Më vonë, në mbrëmjet familjare, të dhënat filluan të luheshin me trup, dhe kështu lindi forma që njohim sot: pa folur, me ekipe dhe me kohë.
Në shtëpitë shqiptare loja është përhapur gojë më gojë, në mbrëmjet e gjata të dimrit, në kampe verore, në shkolla e në dasma. Sot ka marrë edhe një formë të re, me telefon në ballë, por rregulli kryesor ka mbetur i njëjtë.
Si luhet sot dhe cilat janë gjestet bazë?
- Ndahuni në dy ekipe, me të paktën tre lojtarë gjithsej.
- Një lojtar merr një letër dhe e lexon pa e treguar.
- E luan pa folur, me gjeste e shprehje të fytyrës.
- Ekipi i tij hamendëson me zë brenda 60 sekondave.
- Çdo letër e gjetur jep një pikë, pastaj radha kalon te ekipi tjetër.
Me kohë, lojtarët kanë krijuar një “fjalor” të vogël gjestesh që e shpejton lojën. Nuk janë të detyrueshme, por pothuajse çdo familje i përdor:
| Gjesti | Çfarë do të thotë |
|---|---|
| Rrotullim i dorezës së kamerës pranë syrit | Është film |
| Dora para gojës si mikrofon | Është këngë |
| Duart e hapura si libër | Është libër |
| Gishtat e ngritur në fillim | Sa fjalë ka titulli |
| Gishtat mbi parakrah | Sa rrokje ka fjala |
| Dora te veshi | Tingëllon si |
| Gishti te maja e hundës | E gjete, pikërisht kjo |
| Duart që largohen nga njëra-tjetra | Fjalë më e gjatë, zgjate |
Këto gjeste nuk zëvendësojnë fjalët, ndaj lejohen edhe në rregullat më të rrepta: ato tregojnë vetëm si është ndërtuar fjala, jo vetë fjalën.
Për rregullat e plota, me pikët dhe gjestet bazë, lexoni udhëzuesin si luhet pantomima.
Çfarë mund të luhet në pantomimë?
Pothuajse gjithçka që mund të tregohet me trup. Kategoritë më të njohura, me shembuj nga paketat:
- Veprime: nga paketa Imito, letra si “Duke ngrënë”, “Duke fryrë një tullumbace”, “Berberi duke prerë flokë” dhe “Astronauti duke ecur në hapësirë”.
- Filma: nga paketa Filma, tituj si Titanic, Kung Fu Panda dhe Indiana Jones.
- Kafshë: nga paketa Kafshë, letra si Qen, Dhi, Shqiponjë dhe Koala.
- Ide të përgjithshme: profesione, këngë, të famshëm, ushqime si byreku, figura historike.
Format më të njohura të lojës
- Klasike me letra: dy ekipe, një aktor, një kuti me fjalë të shkruara me dorë.
- Pantomimë e kundërt: i gjithë ekipi luan dhe vetëm një person gjen. Lexo më shumë te pantomima e kundërt.
- Me telefon në ballë: lojtari mban telefonin në ballë, miqtë luajnë fjalën që shfaqet dhe ai e gjen; anon telefonin për pikë ose për ta kaluar. Shpjegimi i plotë është te pantomima me telefon në ballë.
- Online: në video thirrje, me fjalët e dërguara me mesazh privat.
Pse luhet ende pas kaq kohësh?
Sepse nuk kërkon asgjë: as tabelë, as zare, as rrymë. Mjafton një dhomë dhe disa njerëz. Fëmija gjashtëvjeçar dhe gjyshja konkurrojnë në kushte të barabarta, sepse loja shpërblen imagjinatën më shumë se njohuritë. Dhe mbi të gjitha, pantomima garanton të qeshura: pak lojëra të tjera e kthejnë kaq shpejt një tavolinë të heshtur në një dhomë plot gëzim.
