ડમ્બ શરાડ્સ એટલે શું? અર્થ, ઇતિહાસ અને રમવાની રીત
ડમ્બ શરાડ્સ એટલે શું? બોલ્યા વગર, ફક્ત ઇશારા અને અભિનયથી કોઈ શબ્દ, ફિલ્મ કે ગીત પોતાની ટીમને સમજાવવાની રમત. “ડમ્બ” એટલે મૂંગું. એક ખેલાડી ચિઠ્ઠી વાંચીને અભિનય કરે, ટીમ સમય પૂરો થાય તે પહેલાં જવાબ ઓળખે, અને સાચા જવાબ પર પોઇન્ટ મળે.
ડમ્બ શરાડ્સ એટલે શું: નામનો અર્થ
નામના બે ભાગ છે:
- શરાડ્સ (Charades): મૂળ ફ્રેન્ચ શબ્દ, જેનો ઉપયોગ શબ્દ ઉખાણાંની રમત માટે થતો હતો. તેમાં શબ્દને ટુકડામાં તોડીને દરેક ટુકડાનો સંકેત આપવામાં આવતો.
- ડમ્બ (Dumb): અંગ્રેજીમાં તેનો જૂનો અર્થ છે “મૂંગું”, એટલે કે બોલી ન શકે તેવું. “ડમ્બ” શબ્દથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ રમતમાં બોલવાની સખત મનાઈ છે, અને ભારતમાં આ રમત આ જ નામે સૌથી વધુ જાણીતી છે.
ગુજરાતીમાં આ રમતને “ઇશારાની રમત”, “અભિનય રમત” કે “મૂક અભિનય” કહી શકાય. તેમ છતાં ઘરમાં, શાળામાં કે કોલેજમાં લોકો મોટે ભાગે “ડમ્બ શરાડ્સ” જ બોલે છે.
શરાડ્સનો ઇતિહાસ: ફ્રાન્સના ઉખાણાંથી ભારતના ફિલ્મી રાઉન્ડ સુધી
શરાડ્સ 18મી સદીના ફ્રાન્સમાં શબ્દ ઉખાણાં તરીકે શરૂ થયાં હોવાનું મનાય છે. શરૂઆતમાં તે લખીને કે બોલીને પૂછાતાં કોયડા હતા. અંગ્રેજ લેખિકા જેન ઓસ્ટિનની નવલકથા “એમા” માં પણ આવા લખેલા શરાડ્સ આવે છે.
સમય જતાં ઇંગ્લેન્ડમાં તે અભિનયવાળી રમત બની. 19મી સદીમાં મોટાં ઘરોના દીવાનખાનામાં મહેમાનો ટીમ બનાવીને શબ્દના ભાગ અભિનયથી બતાવતા. આ રમતને “પાર્લર ગેમ” એટલે કે ઘરના બેઠકખંડની રમત કહેવાતી.
અંગ્રેજી શિક્ષણ અને ક્લબ સંસ્કૃતિ સાથે આ રમત ભારતમાં પણ આવી. પણ ભારતમાં તેણે પોતાનો રંગ પકડ્યો: અહીં શબ્દોને બદલે ફિલ્મોનાં નામ મુખ્ય બની ગયાં. શાળાના વાર્ષિકોત્સવ, કોલેજના ફેસ્ટ અને પરિવારના મેળાવડામાં આ રમત એટલી સામાન્ય બની કે આજે તે ભારતીય ઘરની પોતાની રમત જેવી લાગે છે.
ભારતમાં ડમ્બ શરાડ્સ ફિલ્મી રમત કેવી રીતે બની?
ભારતમાં ફિલ્મો દરેક પેઢીને જોડતી સૌથી મોટી કડી છે. દાદાને “મુગલ-એ-આઝમ” યાદ હોય, મમ્મી-પપ્પાને “કુછ કુછ હોતા હૈ” અને બાળકોને “છીછોરે”. એટલે ફિલ્મનું નામ એવો વિષય બન્યો જે આખો પરિવાર સાથે રમી શકે.
આ જ કારણે ભારતમાં ખાસ ઇશારા પણ વિકસ્યા:
| ઇશારો | અર્થ |
|---|---|
| આંખ પાસે હાથ અને બીજા હાથે હેન્ડલ ફેરવવું | ફિલ્મ |
| મોં પાસે માઇક જેવી મુઠ્ઠી | ગીત |
| આંગળીઓ બતાવવી | નામમાં કેટલા શબ્દો |
| ચપટી બતાવવી | નાનો શબ્દ, જેમ કે કા, કી, હૈ |
| કાન પકડવો | મળતો આવતો અવાજ |
| નાક પર આંગળી | એકદમ સાચું |
આજે ગુજરાતમાં કોલેજના ફેસ્ટિવલ, સોસાયટીના કાર્યક્રમ, લગ્નની સંગીત સંધ્યા કે દિવાળીના મેળાવડામાં ડમ્બ શરાડ્સ રમાય ત્યારે મોટા ભાગની ચિઠ્ઠીઓમાં બોલિવૂડ અને ગુજરાતી ફિલ્મોનાં નામ હોય છે. ફિલ્મો ડેકમાં “શોલે”, “રંગ દે બસંતી” અને “વિઠ્ઠલ તીડી” જેવાં નામ એ જ પરંપરા દર્શાવે છે.
ડમ્બ શરાડ્સ કેવી રીતે રમાય છે?
મૂળ રીત ખૂબ સરળ છે:
- ટીમ બનાવો: બે ટીમ માટે ઓછામાં ઓછા 4 ખેલાડી, આદર્શ રીતે 6 થી 12 લોકો. ફક્ત 3 હોય તો ટીમ વગર રમો.
- ચિઠ્ઠી લખો: દરેક ટીમ સામેની ટીમ માટે ફિલ્મો, ગીતો કે શબ્દોની ચિઠ્ઠીઓ લખે.
- ચિઠ્ઠી કાઢો: એક ખેલાડી ચિઠ્ઠી ચૂપચાપ વાંચે.
- ટાઇમર શરૂ કરો: સામાન્ય રીતે 60 સેકન્ડથી 2 મિનિટ.
- અભિનય કરો: બોલ્યા વગર, હોઠ હલાવ્યા વગર, ફક્ત ઇશારા અને હાવભાવથી.
- પોઇન્ટ લો: સમયમાં સાચો જવાબ આવે તો ટીમને પોઇન્ટ.
- વારો બદલો: હવે બીજી ટીમ. અંતે વધુ પોઇન્ટવાળી ટીમ જીતે.
પહેલી વાર રમતા હો તો કરી બતાવો ડેકના “રોટલી વણવી” કે “સાયકલ ચલાવવી” જેવા સરળ શબ્દોથી શરૂ કરો. પૂરી વિગત ડમ્બ શરાડ્સ કેવી રીતે રમવું માં છે.
ડમ્બ શરાડ્સ, ઉખાણાં અને અંતાક્ષરીમાં શું ફરક છે?
ગુજરાતી ઘરોમાં ત્રણ રમતો ઘણી વાર એક જ સાંજે રમાય છે, પણ ત્રણેયનો આત્મા જુદો છે:
| રમત | કેવી રીતે રમાય | મુખ્ય કુશળતા |
|---|---|---|
| ઉખાણાં | બોલીને કોયડો પૂછાય અને સામેવાળો જવાબ શોધે | શબ્દો અને બુદ્ધિ |
| અંતાક્ષરી | છેલ્લા અક્ષરથી નવું ગીત ગાવાનું | ગીતોની યાદશક્તિ |
| ડમ્બ શરાડ્સ | બોલ્યા વગર અભિનયથી સમજાવવાનું | હાવભાવ અને ટીમનો તાલમેલ |
રસપ્રદ વાત એ છે કે મૂળ શરાડ્સ પણ ઉખાણાં જેવાં જ હતાં, ફક્ત સમય જતાં તેમાંથી અવાજ નીકળી ગયો અને અભિનય આવ્યો. એટલે જ ઘણા પરિવારો ત્રણેયને ભેળવીને રમે છે: પહેલો રાઉન્ડ ઉખાણાંનો, બીજો ડમ્બ શરાડ્સનો અને છેલ્લે બધા સાથે અંતાક્ષરી.
ડમ્બ શરાડ્સ આટલી લોકપ્રિય કેમ છે?
આ રમત પેઢીઓથી ટકી રહી છે, કારણ કે તેમાં લગભગ કોઈ અડચણ નથી:
- કોઈ સાધન નહીં: કાગળ, પેન અને ઘડિયાળ, એટલું જ જોઈએ.
- બધી ઉંમર સાથે: ચાર વર્ષનું બાળક પ્રાણી બતાવે અને દાદા જૂની ફિલ્મ, બંને એક જ રમતમાં.
- ભાષાની દીવાલ નહીં: અભિનય દરેક સમજે છે, એટલે ગુજરાતી, હિન્દી અને અંગ્રેજી બોલતા મિત્રો સાથે રમી શકે.
- ગમે ત્યાં: ઘરનો ઓરડો, ધાબું, બસની મુસાફરી, શાળાનો વર્ગ કે ઓફિસનો કોન્ફરન્સ રૂમ.
- હાસ્યની ગેરંટી: ગંભીર માણસ પણ જ્યારે વાંદરો બને, ત્યારે આખો રૂમ હસી પડે છે.
આજે ડમ્બ શરાડ્સ કઈ કઈ રીતે રમાય છે?
સમય સાથે આ રમતનાં ઘણાં રૂપ બન્યાં છે:
- ચિઠ્ઠીવાળી ક્લાસિક રમત: કાગળની ચિઠ્ઠીઓ, બે ટીમ અને ટાઇમર, ઘરનું સૌથી જાણીતું રૂપ.
- રિવર્સ ડમ્બ શરાડ્સ: આખી ટીમ અભિનય કરે અને એક જ ખેલાડી જવાબ શોધે.
- કપાળ પર ફોન: ફોન કપાળ પર રાખનાર ખેલાડી શબ્દ જોઈ શકતો નથી, મિત્રો અભિનય કરે અને સાચું પડે તો ફોન નમાવે. આ રીત કપાળ પર ફોન રાખીને ડમ્બ શરાડ્સ માં સમજાવી છે.
- ઓનલાઇન: વીડિયો કોલ પર, શબ્દ ખાનગી મેસેજમાં મોકલીને, દૂર રહેતાં સગાં સાથે.
- બે જણની રમત: ટીમ વગર, વારાફરતી અભિનય અને અનુમાન.
રૂપ ગમે તે હોય, આત્મા એક જ છે: શબ્દ વગર સમજાવવું અને સાથે મળીને હસવું. એટલે જ કાગળની ચિઠ્ઠીથી લઈને સ્માર્ટફોન સુધી, આ રમત દરેક પેઢીમાં નવા રૂપે પાછી આવે છે.
