Ինչ է պանտոմիման: իմաստը, ծագումը և ինչպես է խաղվում
Ինչ է պանտոմիման. այս բառը երկու իմաստ ունի։ Դա թատերական արվեստ է, որտեղ դերասանը պատմում է առանց բառերի, միայն շարժումներով և դեմքի արտահայտությամբ, և նաև ընտանեկան գուշակելու խաղ, որտեղ մեկը լուռ ցույց է տալիս բառը, իսկ մյուսները փորձում են գուշակել այն ժամանակի սահմաններում։ Հայերենում երկու իմաստն էլ կոչվում է պանտոմիմա, իսկ մաքուր հայերեն համարժեքը «մնջախաղ» է։
Ի՞նչ է նշանակում «պանտոմիմա» բառը
«Պանտոմիմա» բառը հունական ծագում ունի. «պանտո» նշանակում է «ամեն ինչ», իսկ «միմոս»՝ «նմանակող»։ Այսինքն՝ նա, ով կարող է ցույց տալ ամեն ինչ առանց մեկ բառ ասելու։
Հայերենն ունի նաև իր գեղեցիկ բառը՝ մնջախաղ, որը կազմված է «մունջ» (անխոս) և «խաղ» բառերից։ Այն ավելի հաճախ հանդիպում է գրական և թատերական տեքստերում, իսկ առօրյա խոսքում, երբ ընկերները ասում են «արի պանտոմիմա խաղանք», բոլորը հասկանում են, որ խոսքը գուշակելու խաղի մասին է։
Ինչ է պանտոմիման թատրոնում
Առանց բառերի պատմելու արվեստը շատ հին է։ Դեռևս հին աշխարհում դերասանները բեմում ներկայացնում էին պատմություններ միայն պարով և ժեստերով, իսկ ավելի ուշ եվրոպական թատրոնում ձևավորվեց մնջախաղի դասական կերպարը՝ սպիտակ դեմքով, լուռ դերասանը, որը «բացում» է անտեսանելի դռներ և «մագլցում» անտեսանելի պատերով։
Հայ հանդիսատեսի համար այս արվեստը մտերիմ է նաև Լեոնիդ Ենգիբարովի շնորհիվ։ Հայազգի այս կլոունը և մնջախաղի վարպետը հայտնի դարձավ իր տխուր ու քնքուշ ներկայացումներով, որտեղ ամեն ինչ ասվում էր առանց բառերի։ Երևանում այսօր էլ կարելի է դիտել պանտոմիմայի ներկայացումներ թատերական բեմերում։
Թատերական պանտոմիմայի հիմնական տեխնիկաները, որոնք օգտակար են նաև խաղում.
- Անտեսանելի առարկա. ձեռքերը «բռնում» են գոյություն չունեցող բաժակ, պատ կամ պարան։
- Դեմքի արտահայտություն. զգացմունքը երևում է նախ աչքերում և բերանում։
- Դանդաղ և հստակ շարժում. որքան պարզ է ժեստը, այնքան ավելի արագ է հանդիսատեսը հասկանում։
- Մարմնի կշիռը. ծանր պայուսակը «ծանրացնում» է ամբողջ մարմինը, իսկ փետուրը՝ ոչ։
- Ռիթմ և դադար. կարճ կանգառը շարժումների միջև թույլ է տալիս հանդիսատեսին «կարդալ» յուրաքանչյուր ժեստ։
- Տարածության զգացում. դերասանը միշտ հիշում է, թե որտեղ է «դրել» անտեսանելի սեղանը, և չի անցնում դրա միջով։
Այս սկզբունքները պարզապես թատերական գաղտնիքներ չեն։ Ով դրանք կիրառում է խաղի ժամանակ, սովորաբար ավելի արագ է բերում իր թիմին միավորներ։
Պանտոմիման որպես խաղ. որտեղի՞ց է այն եկել
Գուշակելու խաղը ծագել է բառային հանելուկներից։ 18-րդ դարում Ֆրանսիայում տարածված էր «շարադ» կոչվող հանելուկը, որտեղ բառը բաժանվում էր վանկերի, և յուրաքանչյուր մասի համար տրվում էր հուշում։ 19-րդ դարում Անգլիայում այն վերածվեց հյուրասենյակային խաղի. հյուրերը սկսեցին բառերը ոչ թե նկարագրել, այլ ներկայացնել գործողությամբ։ Հենց այստեղից են գալիս այսօրվա պայմանական ժեստերը՝ վանկերի քանակը, «նման է հնչյունով» նշանը և մյուսները։
Ժամանակի ընթացքում խաղը տարածվեց ամբողջ աշխարհում և ամեն երկրում ստացավ իր անունը։ Հայաստանում այն ամուր տեղ ունի ընտանեկան հավաքներում, դպրոցական միջոցառումներում և ընկերական երեկոներում։
Այսօր խաղն ունի բազմաթիվ ժամանակակից տարբերակներ։ Շատ ընկերախմբեր խաղում են հեռախոսով, որտեղ բառերը հայտնվում են էկրանին, և պետք չէ թղթիկներ կտրել։ Ոմանք խաղում են տեսազանգով, երբ ընտանիքի անդամները ապրում են տարբեր քաղաքներում և երկրներում։ Կան նաև թեմատիկ տարբերակներ՝ միայն ֆիլմեր, միայն երգեր կամ միայն կենդանիներ։ Բայց հիմքը մնում է նույնը, ինչ երկու դար առաջ. մեկը լռում է և ցույց է տալիս, իսկ մյուսները ծիծաղում են և գուշակում։
Ինչպե՞ս է խաղվում պանտոմիման
Կանոնները շատ պարզ են.
- Բաժանվեք թիմերի. նվազագույնը երեք խաղացող, իսկ թիմերով խաղալու համար՝ չորս և ավելի։
- Ընտրեք թղթիկ. ցույց տվողը կարդում է բառը լուռ, որ ոչ ոք չտեսնի։
- Ցույց տվեք առանց խոսքի. կարելի է օգտագործել ժեստեր, դեմքի արտահայտություն և ամբողջ մարմինը։ Խոսել, շշնջալ, տառեր գրել օդում և մատնացույց անել սենյակի առարկաները չի կարելի։
- Թիմը գուշակում է. բարձրաձայն, որքան ուզում են տարբերակներ։
- Ժամաչափ. սովորաբար մեկ րոպե յուրաքանչյուր հերթի համար։
- Միավորներ. ճիշտ պատասխանը բերում է միավոր, և հերթն անցնում է հաջորդ թիմին։
Մանրամասն ուղեցույցը կարող եք կարդալ ինչպես խաղալ պանտոմիմա հոդվածում, իսկ վիճելի դեպքերի համար՝ պանտոմիմա խաղի կանոններում։
Պանտոմիմայի տեսակները. ինչ տարբերություն կա
| Տեսակ | Ով է ցույց տալիս | Ով է գուշակում | Որտեղ է հարմար |
|---|---|---|---|
| Թատերական պանտոմիմա | Դերասան | Ոչ ոք, հանդիսատեսը դիտում է | Թատրոն, փառատոն |
| Դասական խաղ | Մեկ խաղացող | Նրա թիմը | Ընտանիք, ընկերներ, դասարան |
| Հակառակ պանտոմիմա | Ամբողջ թիմը | Մեկ խաղացող | Մեծ խմբեր |
| Հեռախոսը ճակատին | Ընկերները | Հեռախոսը ճակատին պահողը | Արագ խնջույքներ |
Վերջին տարբերակի մասին ավելին կարող եք կարդալ հեռախոսը ճակատին խաղի ուղեցույցում։
Ինչո՞ւ է այն այդքան սիրված հայկական հավաքներում
- Մեծ ընտանիքներ. երբ սեղանի շուրջ տասնհինգ հոգի է, պետք է խաղ, որին կարող են միանալ բոլորը։
- Բոլոր սերունդները միասին. տատիկը և թոռը խաղում են նույն կանոններով։
- Ոչինչ պետք չէ. թուղթ, գրիչ և լավ տրամադրություն։
- Ծիծաղը երաշխավորված է. նույնիսկ ամենալուրջ հորեղբայրը, որը ցույց է տալիս «Փուչիկ փչել», դառնում է երեկոյի աստղը։
- Սփյուռքի հետ կապ. արտերկրում ապրող հարազատների հետ կարելի է խաղալ տեսազանգով։
- Լեզուն խոչընդոտ չէ. եթե սեղանի շուրջ կան մարդիկ, ովքեր լավ չեն խոսում հայերեն, օրինակ սփյուռքից եկած զարմիկները, ժեստերը բոլորի համար հասկանալի են։
Ամենակարևորը, թերևս, այն է, որ պանտոմիման ստիպում է մարդկանց նայել իրար։ Հեռախոսները մի կողմ են դրվում, բոլորի աչքերը ցույց տվողի վրա են, և մի քանի րոպեում ամենալուռ հյուրն անգամ դառնում է խաղի մասնակից։
Ինչպե՞ս սկսել հենց այսօր
Ամենահեշտ սկիզբը պարզ գործողություններն են անվճար «Ցույց տուր» թեմայից. «Ուտել», «Հագնվել», «Փուչիկ փչել», «Կիթառ նվագել», «Նրբաբլիթը շուռ տալ»։ Երբ բոլորը վարժվեն, փորձեք ավելի դժվարները, ինչպես «Ձևանալ, թե արձան ես» կամ «Տիեզերագնաց տիեզերքում քայլում է»։ Եթե չեք ուզում թղթիկներ պատրաստել, կարող եք խաղալ անվճար օնլայն։
