Пантомимада сөзді қалай көрсету керек: жеңіске жеткізетін кеңестер
Пантомимада сөзді қалай көрсету керек? Алдымен санат пен сөз санын білдіріп, сосын сөздің ең айқын бөлігін, яғни әрекетін, пішінін не сезімін бүкіл денемен көрсету керек. Ұзын сөзді бөліктерге бөліңіз, команда адасса, тәсілді ауыстырыңыз. Ал табушылар тоқтамай дауыстап болжауы және көрсетушінің белгілеріне қарауы тиіс.
Сөзді көрсетпес бұрын не ойлау керек?
Картаны алғаннан кейінгі алғашқы үш секунд бүкіл кезектің тағдырын шешеді. Бірден қимылдауға асықпаңыз, өзіңізге үш сұрақ қойыңыз:
- Бұл сөз не істейді? «Шар үрлеу», «Гитара тарту» сияқты әрекет болса, әрекеттің өзін көрсетіңіз.
- Бұл сөз қандай пішінде? «Бәйтерек мұнарасы», «Таба», «Қазан» сияқты зат болса, қолмен пішінін сызып, оны қолданғандай болыңыз.
- Бұл сөз қандай сезімді білдіреді? Эмоция мен мінез болса, бет-әлпетке сүйеніңіз.
Бір тәсілді таңдап, соны батыл бастаңыз. Екіұдай қимыл командаңызды да екіұдай етеді.
Мысалы, «Құймақты аудару» картасы шықты делік. Бұл әрекет, сондықтан пішін сызудың қажеті жоқ: бір қолмен табаның сабын ұстап, құймақты ауаға лақтырасыз, көзіңізбен оның ұшқанын бақылайсыз, сосын табаға қайта қағып аласыз. Егер құймақ «еденге түсіп кетсе», бетіңізде өкініш пайда болады, команда күліп жіберіп, бірден табады. Жақсы көрсетілімде әрқашан шағын оқиға болады: басы, ортасы және соңы.
Пантомимада сөзді қалай көрсету керек: негізгі тәсілдер
Тәжірибелі ойыншылар бір сөзді көрсетудің кемінде алты жолын біледі:
| Тәсіл | Қашан қолданылады | Мысал |
|---|---|---|
| Әрекет | Етістіктер, кәсіптер | «Наншы»: қамыр илеп, пешке салу |
| Пішін | Заттар, ғимараттар | «Ракета»: алақандарды ұшты етіп біріктіріп, жоғары көтеру |
| Эмоция | Сезімдер, мінездер | «Ашулы»: қабақ түйіп, жұдырықты сығу |
| Бөліктерге бөлу | Ұзын не біріккен сөздер | «Мүйізтұмсық»: мүйіз, сосын тұмсық |
| Үндес сөз | Көрсетуге қиын сөздер | «Той» үшін «қой» көрсетіп, құлақ белгісі |
| Жағдай | Абстрактылы ұғымдар | «Сағыныш»: терезеден қарап, суретті сипау |
| Қарама-қарсы мағына | Сын есімдер | «Баяу» үшін алдымен жылдам жүгіріп, сосын «керісінше» деп қолды аудару |
Әр тәсілдің шартты белгісі бар. Оларды пантомима қимылдары бетінен қайталап алыңыз.
Қазақ тіліндегі ұзын сөздерді қалай бөліп көрсетеді?
Қазақ сөздері түбірге жалғау мен жұрнақ қосу арқылы ұзарады, ал біріккен сөздер екі түбірден тұрады. Бұл қиындық емес, керісінше мүмкіндік: ұзын сөзді бөліп көрсету әлдеқайда оңай.
| Карта | Қалай бөлінеді | Кеңес |
|---|---|---|
| Мүйізтұмсық | мүйіз + тұмсық | Алдымен маңдайдан мүйіз шығарыңыз, сосын мұрынды нұсқаңыз |
| Шаңсорғышпен тазалау | шаң + сорғыш + тазалау | Тұтас әрекет оңай: шаңсорғышты итеріп жүріңіз |
| Тоғызқұмалақ ойыны | тоғыз + құмалақ | Тоғыз саусақ, сосын ұяға тас салғандай қимыл |
| Күйші | күй + ші | Домбыра тартып, басты шайқап, шабыттанған кейіп |
| Өрт сөндіруші | өрт + сөндіру + ші | Шлангты ұстап, жалынға су шашыңыз |
Ереже қарапайым: егер тұтас әрекет түсінікті болса, бөлмеңіз. Бөлу тек тұтас көрсету жұмыс істемегенде керек. Жалғауды қосу үшін түбірді тапқызған соң сұқ саусақпен ауада ілмек жасаңыз, команда «ұшқыш па? ұшқыштар ма?» деп өзі жалғастырады.
Бет-әлпет пен эмоцияны қалай пайдалану керек?
Бет пантомимашының ең күшті құралы, бірақ көп адам тек қолымен ойнайды. Эмоциялар жинағындағы сөздер бет-әлпетті жаттықтыруға тамаша:
- Қуанышты: кең күлкі, секіру, қол шапалақтау. Бүкіл дене қуануы керек.
- Ұялшақ: иықты көтеріп, бетті алақанмен жартылай жабу, көзді төмен түсіру.
- Қызғаншақ: біреуге қырын қарап, қолды кеудеге айқастыру, ерінді шығару.
- Сағыныш: алысқа қарап, ауыр күрсіну, қолды жүрекке қою.
- Екіұдай: екі алақанды таразыдай көтеріп-түсіру, басты кезек екі жаққа бұру.
- Өкпелі: арқаңызды бұрып, иықтан қырын қарау, мұрынды шүйіру.
Эмоцияны асыра көрсетуден қорықпаңыз. Пантомимада «сәл ашулы» деген жоқ: не ашулы, не ашулы емес.
Пародияны қалай көрсеткен дұрыс?
Пародиялар жинағындағы карталар белгілі бір кейіпкерді бейнелеуді сұрайды. Сыры: кейіпкердің бір-екі ең танымал белгісін тауып, соны қайталау.
- Апа: арқаны сәл бүгіп, қолды белге қойып, бас шайқай отырып ақыл айтқандай кейіп.
- Робот: қатқыл, бұрышты қимылдар, басты кенеттен бұру.
- Жалқау аю: өте баяу қозғалыс, есінеу, бір нүктеде ұзақ тұру.
- Аяз ата: ұзын сақалды сипау, қапты иыққа салу, қолды бұлғау.
- Мұғалім: көзілдірікті мұрынның ұшына түсіріп, саусақпен тақтаны нұсқау.
- Инфлюенсер: телефонды алға созып, селфиге күлімдеу, ерінді дөңгелету.
Команда сөзді қалай тез табады?
Жеңіс тек көрсетушіге байланысты емес. Табушылардың да өз шеберлігі бар:
- Тоқтамай сөйлеңіз. Ойыңызға келгеннің бәрін дауыстап айтыңыз, көрсетуші дұрыс сөзді естіп, бағыттай алады.
- Белгілерге қараңыз. Сөз саны мен буынды бірінші ұғыңыз.
- Байланысты сөздер тізбегін айтыңыз. «Ұшақ, ұшқыш, ұшу, ұшып барады» деп бір түбірдің бірнеше түрін санаңыз.
- Бүкіл денеге қараңыз. Бет-әлпет кейде қолдан көп айтады.
- Бір-біріңізге кедергі болмаңыз. Командада бір адамның дауысы басым болса, қалғандары естілмейді.
Үлкен командада рөлдерді бөліп алу пайдалы. Бір адам белгілерді дауыстап «аударып» отырады: «екі сөз, бірінші сөз, үш буын». Екіншісі айтылған болжамдарды есте сақтайды, сонда команда бір сөзді үш рет қайталамайды. Ал қалғандары еркін болжайды. Бұл тәсіл әсіресе ата-әже мен немерелер бір командада болғанда жақсы жұмыс істейді: әр буын өзіне таныс сөздерді айтып, бір-бірін толықтырады.
Қандай қателер жеңісті алып кетеді?
- Бір қимылды қайта-қайта қайталау. Команда түсінбесе, тәсілді ауыстырыңыз.
- Тым ұсақ қимыл. Қимылды бөлменің ең алыс бұрышынан көрінетіндей етіп жасаңыз.
- Қиын бөліктен бастау. Әрқашан ең оңай бөлікті бірінші көрсетіңіз.
- Уақытты бір сөзге жұмсау. Жылдам айналымда сөз шықпаса, өткізіп жіберіңіз.
- Командаға ашулану. Көрсетуші қабақ шытса, табушылар абдырап, болжамдары азаяды. Күлімдеп, сабырмен бағыттаңыз.
- Белгіні ұмыту. Қызу ойын кезінде көп адам сөз санын көрсетуді ұмытады, ал бұл ең көп уақыт жоғалтатын қате.
Осы тәсілдерді үйде жаттықтырғыңыз келсе, пантомимаға қиын сөздер тізімінен бастаңыз: қиын сөзді көрсете алған адамға жеңіл сөз оп-оңай. Жаттығу үшін айнаның алдында бір-екі сөзді көрсетіп көріңіз: қимылыңыз сырттан қалай көрінетінін бірден байқайсыз.
