Пантомима кеңештери: тезирээк көрсөтүп, тезирээк табыңыз
Пантомима кеңештеринин эң негизгиси: көрсөтүүчү адегенде категорияны жана сөздүн санын берет, анан эң оңой бөлүктөн баштайт, ал эми мимиканы апыртып көрсөтөт. Табуучулар ойго келгендин баарын катуу айтып, көрсөтүүчүнүн “жакындадыңар” белгилерин кылдат карашат. Бир кыймыл иштебесе, аны кайталабай, сөздү башка жагынан көрсөтүү керек.
Көрсөтүүчүгө пантомима кеңештери: эмнеден баштоо керек?
Картаны алгандан кийин дароо кыймылдай баштабаңыз. Эки-үч секунд ойлонуу кийин он секундду үнөмдөйт. Тажрыйбалуу оюнчулар менен жаңы баштагандардын айырмасы көбүнчө ушул кыска тыныгууда: алар эмнени көрсөтөрүн биринчи чечип, анан гана кыймылдашат. Төмөнкү тартипти сактаңыз:
- Ойлонуңуз. Сөздүн эң таанымал белгисин табыңыз. Комузчу үчүн бул комуз черткен кол, Аяз Ата үчүн сакал жана белек кап.
- Категорияны бериңиз. Фильмби, ырбы, адамбы, жаныбарбы: команда эмнени издеп жатканын билсин.
- Сөздүн санын көрсөтүңүз. Эки сөз болсо, эки манжа көтөрүңүз.
- Оңой бөлүктөн баштаңыз. Сөздөрдүн ичинен эң жеңилин биринчи көрсөтүңүз.
- Жоопторду угуңуз. Команда айткан ар бир сөзгө баш ийкеп же башыңызды чайкап жооп бериңиз.
Белгилердин толук тизмеси пантомима жаңдоолору макаласында бар, аларды бүт команда бирдей билсе, жеңиш оңой болот.
Сөздү кантип бөлүктөргө бөлөт?
Узун сөз же аталыш бир кыймыл менен көрсөтүлбөйт. Аны бөлүктөргө бөлүңүз:
- Сөздөргө бөлүү. “Жалкоо аюу” деген карта эки сөздөн турат: адегенде аюуну (оор басуу, тырмагы бар колдор), анан жалкоолукту (эснөө, жатып калуу) көрсөтүңүз.
- Муунга бөлүү. Кыргыз сөздөрү көбүнчө кыска муундардан турат. Ар бир муунду өз алдынча сөз катары көрсөтсө болот.
- Мүчөнү өзүнчө көрсөтүү. Уңгуну тапкандан кийин “куйрук” белгисин бериңиз, команда мүчөнү өзү кошуп айтат.
- Окшош угулган сөз. Кулакты тартып, окшош сөздү көрсөтүңүз. Кээде бул эң тез жол.
Мисалы, “Комузчу” деген картаны “комуз” жана “-чу” деп бөлсөңүз болот. Адегенде комуз черткен кыймылды көрсөтөсүз. Команда “комуз” деп айтары менен “куйрук” белгисин берип, өзүңүздү көрсөтөсүз: “бул кишинин кесиби” дегенди түшүндүрөсүз. Көбүнчө ушул эки кадамдан кийин туура жооп дароо угулат.
Мимика менен кантип иштейт?
Пантомимада бет денеден кем эмес сүйлөйт. Мимиканы күнүмдүк турмуштагыдан үч эсе чоңураак көрсөтүңүз: залдын артында отурган чоң эне да көрүшү керек. Сезимдер колодасындагы карталар муну машыктыруу үчүн эң сонун:
| Сезим | Кантип көрсөтүү керек |
|---|---|
| Кубанычтуу | Кенен жылмаюу, колду чаап секирүү |
| Кызганган | Колду айкаштырып, бир жакка кыйшайып, кашты бүркөө |
| Уяткай | Башты ылдый салып, колду жүзгө жаап, буту менен жерди чийүү |
| Сагыныч | Терезеден алыска кароо, колду жүрөккө коюп, терең үшкүрүү |
| Эки ойлуу | Эки колду таразадай кармап, бирин, анан экинчисин көтөрүү |
| Өпкөлөгөн | Эринди бултуйтуп, бурулуп отуруу, “сени менен сүйлөшпөйм” дегендей кыймыл |
Сезимди кырдаал менен коштоңуз. “Суусаган” деп көрсөтүү үчүн ысык күндө чөлдө баратып, тилиңизди чыгарып, бош бөтөлкөнү силкиңиз. Үйдө күзгүнүн алдында бир-эки сезимди көрсөтүп көрүңүз: өзүңүзгө түшүнүктүү эмес мимика башкаларга да түшүнүксүз болот.
Образды кантип тез көрсөтөт?
Туурап көрсөт колодасында белгилүү образдар бар, аларды бир-эки таанымал кыймыл менен ачууга болот:
- Комузчу: отуруп, комузду тизеге коюп, манжалар менен тез чертиңиз. Башыңызды обонго ылайык ийкеп коюңуз.
- Апа: бир колду белге коюп, экинчи колдун сөөмөйүн силкип, “дагы кечиктиңби?” дегендей бет көрсөтүңүз.
- Ачууланган наристе: жерге отуруп, буттарды тыпылдатып, муштумдарды кагып ыйлаган кыймыл кылыңыз.
- Жалкоо аюу: жай басып, ар бир кадамда эснеп, акыры жерге жатып калыңыз.
- Робот: колдорду туура бурчта бүгүп, ар бир кыймылды бөлүп-бөлүп жасаңыз.
- Дыйкан: кетмен чапкандай кыймыл, анан маңдайдагы терди аарчуу.
Образды көрсөтүүдө сөздүн өзүн эмес, ал адам эмне кылаарын көрсөтүңүз. Мугалимди “мугалим” деп көрсөтүү кыйын, бирок тактага жазып, анан класска бурулуп, көз айнектин үстүнөн катуу караган кишини бардыгы дароо таанышат.
Табуучулар кантип тезирээк табат?
Жеңиш көрсөтүүчүгө гана көз каранды эмес. Табуучулар да иштеши керек:
- Ойлогонуңуздун баарын катуу айтыңыз. Туура эмес жооп да көрсөтүүчүгө багыт берет.
- Синонимдерди тизмектеңиз. “Ат, жылкы, тулпар, айгыр” деп удаалаш айтсаңыз, бири сөзсүз туура чыгат.
- Белгилерге көңүл буруңуз. Көрсөтүүчү колун өзүнө жаңсаса, айтканыңыз жакын. Түртсө, такыр башка жакка ойлонуңуз.
- Майда-чүйдөгө караңыз. Көрсөтүүчүнүн буту, бети жана колундагы элестүү буюм көп нерсени айтат.
- Бири-бириңерди кайталабаңыз. Бир адам айткан жоопту экинчиси кайра айтпасын, убакыт кетет.
- Сөздүн формасын өзгөртүп көрүңүз. Мааниси туура, бирок карта кабыл алынбай жатса, мүчөсүн алмаштырыңыз: “бийле”, “бийчи”, “бийлөө”. Көрсөтүүчү “узарткыла” белгисин берсе, сөзгө мүчө кошуңуз.
Командада кантип жакшы иштешет?
- Оюн алдында бүт команда менен 6-8 негизги белгини кайра бир карап чыгыңыз.
- Бир адам “убакыт” деп эскертип турсун, акыркы 10 секунддагы тез жооптор көп учурда упай алып келет.
- Уялчаак оюнчуларга жеңил карталарды биринчи бериңиз. Бир жолу ийгиликке жеткен адам кийинки кезекте эркин көрсөтөт.
- Ар бир раунддан кийин кайсы кыймыл иштегенин, кайсынысы иштебегенин бир мүнөт талкуулаңыз.
- Машыгуу үчүн Ойноп көрсөт колодасындагы “Толгон автобуска түртүлүп кирүү” же “Чач тарачынын чач кыркышы” сыяктуу кырдаалдарды үйдө көрсөтүп көрүңүз.
Кайсы каталардан качуу керек?
- Бир кыймылды кайра-кайра кайталоо. Команда биринчи жолу түшүнбөсө, онунчу жолу да түшүнбөйт. Башка жагынан көрсөтүңүз.
- Ачууланып калуу. Көрсөтүүчү кабагын түйсө, команда тынчсызданып, ойлоно албай калат.
- Сөздү үнсүз эрин менен айтуу. Бул эрежени бузуу, карта эсептелбейт.
- Өтө кичине кыймылдар. Колду денеге жакын кармасаңыз, эч ким көрбөйт. Бүт бөлмөнү колдонуңуз.
- Өтө көп майда деталь. Бир образга он кыймыл кошсоңуз, команда адашат. Эң таанымал бир-эки белгини тандап, ошону ачык көрсөтүңүз.
Тез жеңүүдөн да маанилүүсү, бардыгы чогуу күлгөн кече. Ошондуктан кээде күлкүлүү, апыртылган кыймыл туура кыймылдан да жакшы иштейт. Мындай күлкүлүү карталарды күлкүлүү пантомима тизмесинен табасыз.
