Amaphuzu omdlalo wokulingisa: ukubala nokwahlukanisa amaqembu
Amaphuzu omdlalo wokulingisa abalwa kalula: iqembu lithola iphuzu elilodwa ngempendulo ngayinye elungile ngaphambi kokuphela kwesikhathi, okuvame ukuba yimizuzwana engu-60 kuya kwengu-90. Hlukanisani abadlali babe amaqembu amabili alinganayo, abantu abathathu kuya kwabahlanu eqenjini ngalinye, nixube iminyaka. Ngemva kwemizuliswano enivumelene ngayo, iqembu elinamaphuzu amaningi liyawina.
Abadlali abangaki eqenjini ngalinye?
Inani elifanele labadlali lincike ekutheni ningabangaki endlini. Leli thebula linikeza izinqumo ezisebenzayo:
| Inani labadlali | Indlela engcono | Amanothi |
|---|---|---|
| 2 | Nibabili, nibala ngokumelene nesikhathi | Akukho maqembu, bhekani umdlalo wabantu ababili |
| 3 | Oyedwa ulingisa, ababili baqagela | Umdlali ngamunye uzibalela amaphuzu akhe |
| 4 kuya ku-5 | Amaqembu amabili amancane | Iqembu elinabantu abathathu lingathola isikhathi esengeziwe |
| 6 kuya ku-10 | Amaqembu amabili | Indlela yakudala, isebenza kahle kakhulu |
| 11 kuya ku-20 | Amaqembu amathathu noma amane | Iqembu ngalinye linomgcini walo wamaphuzu |
| Ngaphezu kuka-20 | Amaqembu amaningi amancane | Kahle emicimbini yomndeni, esikoleni noma esontweni |
Umthetho omuhle: akekho okufanele alinde isikhathi esingaphezu kwemizuzu eyishumi ngaphambi kokuthi athole ithuba lokulingisa noma lokuqagela. Uma lokho kwenzeka, yandisani inani lamaqembu noma nifinyeze isikhathi sethuba ngalinye.
Ungawahlukanisa kanjani amaqembu alinganayo?
Imibuthano yomndeni yaseMzansi ivame ukuxuba ugogo, abazali, abazala nezingane ezincane. Uma ningacabangi kahle, iqembu elilodwa lingaba nabo bonke abadlali abanamandla. Zamani lezi zindlela:
- Balani ngokulandelana. Wonke umuntu uthi “kunye, kubili, kunye, kubili”. Abathi “kunye” bayiqembu lokuqala.
- Abaholi abakhethayo. Abaholi ababili bakhetha abadlali ngokushintshana. Qinisekisani ukuthi umntwana omncane akakhethwa ekugcineni njalo.
- Xubani iminyaka ngamabomu. Iqembu ngalinye kufanele libe nomuntu omdala, umuntu osemusha nengane. Ugogo noma umkhulu ngamunye eqenjini ngalinye.
- Gwemani amaqembu emindeni. Abazali bebhekene nezingane kuyahlekisa umzuliswano owodwa, kodwa kuvame ukungalingani isikhathi eside.
- Shintshanani emva kwamaqembu. Emidlalweni emide, hlukanisani amaqembu kabusha emva kwemizuliswano emithathu.
Esikoleni noma eqenjini lentsha yesonto, uthisha noma umholi angahlukanisa amaqembu ngaphambi kosuku, ukuze abangani abakhulu bangahlali ndawonye njalo. Lokhu kunika abantu abanamahloni ithuba lokukhombisa ikhono labo eqenjini elisha.
Izindlela zokubala amaphuzu omdlalo wokulingisa
Indlela elula isebenza kahle kubaqalayo. Uma iqembu lenu selijwayele umdlalo, zamani enye yalezi:
| Indlela | Ibalwa kanjani | Ilungele obani |
|---|---|---|
| Elula | Iphuzu elilodwa ngempendulo elungile | Abaqalayo, izingane, imindeni |
| Ngobunzima | Okulula 1, okuphakathi 2, okunzima 3 | Amaqembu axubile ngolwazi |
| Ibhonasi yesivinini | Iphuzu elengeziwe uma kuqagelwa ngaphansi kwemizuzwana engu-20 | Abadlali abanolwazi |
| Amakhadi amaningi | Amakhadi amaningi ngangokusemandleni ethubeni elilodwa | Amaqembu asheshayo, imidlalo yocingo |
| Isijeziso | Kususwa iphuzu uma umlingisi ekhuluma | Abadlali abaqinile emithethweni |
Indlela “ngobunzima” isebenza kahle ngamakhadi asevele ehlukaniswe ngobunzima. Isibonelo, eqoqweni elithi Yenza Kanjalo, “Ukuvula ifasitela” lilula, “Ukuphendula iphenkeke” liphakathi nendawo, bese “Ukuzenza ngathi uyaphila” linzima. Umdlali angakhetha ukuthi uzama ikhadi elinzima ukuze athole amaphuzu amaningi.
Ukulinganisa amathuba ezingane nabadala
Uma kudlala izingane ezincane kanye nabantu abadala abanolwazi, amaphuzu angalinganiswa ngaphandle kokwenza umdlalo ube yisicefe:
- Izingane zithola amakhadi alula, njengezilwane noma izenzo zansuku zonke, kodwa iphuzu lisalokhu lilodwa.
- Abantu abadala abanolwazi bangadlala ngamakhadi aphakathi noma anzima kuphela.
- Isikhathi esengeziwe: umntwana angathola imizuzwana engu-30 eyengeziwe ngaphandle kokuthi amaphuzu ashintshe.
- Ibhonasi yesibindi: umuntu odlala okokuqala, noma onamahloni, uthola iphuzu elengeziwe ngokuzama nje.
Lezi zinguquko ezincane zenza ukuthi wonke umuntu afune ukudlala futhi, ikakhulukazi izingane ezivame ukukhala uma ziphelelwa amathuba.
Isikhathi sethuba ngalinye
Isikhathi sinquma umfutho womdlalo. Esifushane kakhulu siyakhungathekisa, eside kakhulu siyabhorisa.
| Abadlali | Isikhathi esiphakanyiswayo |
|---|---|
| Izingane ezingaphansi kweminyaka eyisikhombisa | Imizuzu emibili |
| Abaqalayo nemindeni | Imizuzwana engama-90 |
| Abantu abadala abajwayele umdlalo | Imizuzwana engama-60 |
| Abadlali abanolwazi noma umzuliswano wejubane | Imizuzwana engama-30 kuya kwengama-45 |
Sebenzisani iwashi locingo, bese umuntu weqembu eliphikisayo eyena obamba isikhathi. Funda kabanzi ngesikhathi sethuba emdlalweni wokulingisa.
Umdlalo uphela nini?
Vumelanani ngesiphetho ngaphambi kokuqala, ukuze kungabikho mpikiswano ekugcineni:
- Ngenani lemizuliswano: wonke umuntu ulingisa kanye noma kabili. Lokhu kuyindlela enobulungiswa kakhulu.
- Ngamaphuzu: iqembu lokuqala elifinyelela amaphuzu ayishumi liyawina.
- Ngamakhadi: umdlalo uphela lapho amakhadi esitsheni esephelile.
- Ngesikhathi: dlalani kuze kube sesikhathini sokudla, bese kubalwa amaphuzu.
Uma amaqembu alingana, dlalani umzuliswano owodwa owengeziwe. Iqembu ngalinye lithola ikhadi elilodwa, bese iqembu eliqagela ngokushesha liyawina.
Isibonelo sebhodi lamaphuzu
Dwebani ibhodi elilula ephepheni noma ebhodini elimhlophe. Lokhu kusiza izingane ukuthi zibone ukuthi bangaphi:
| Umzuliswano | Iqembu Lamabhubesi | Iqembu Lezinkawu |
|---|---|---|
| 1 | 2 | 1 |
| 2 | 1 | 3 |
| 3 | 3 | 2 |
| Isamba | 6 | 6 |
Kulesi sibonelo amaqembu alingana, ngakho kudlalwa umzuliswano owengeziwe. Amagama amaqembu ayasiza ukuthi izingane zizizwe ziyingxenye. Zamani nomzuliswano onesihloko sezemidlalo, nisebenzisa amakhadi eqoqweni elithi Imidlalo njengo-“Ukubhoksa”, “Ukugibela amagagasi” noma “Imarathoni”. Izemidlalo zilula ukulingisa ngoba wonke umuntu uyazibona ngeso lengqondo.
Imisebenzi yokusiza emdlalweni omkhulu
Emibuthanweni emikhulu, njengomcimbi womndeni noma usuku lwezemidlalo esikoleni, nikezani abantu imisebenzi:
- Umgcini wesikhathi: ubamba iwashi, uthi “Qalani!” futhi “Isikhathi siphelile!”
- Umbhali wamaphuzu: ubhala amaphuzu ngemva kwethuba ngalinye.
- Ijaji: unquma izingxabano. Ugogo noma umkhulu uvame ukuba yijaji elihle kakhulu.
- Umphathi wamakhadi: unikeza umlingisi ikhadi ngalinye ngasese.
Uma bonke benomsebenzi, akekho ozizwa eshiywe ngaphandle, ngisho noma engathandi ukulingisa phambi kwabantu abaningi.
Uma ningafuni ukubhala amaphuzu ngesandla, uhlelo lwe-Act Up ocingweni lubala amaphuzu ngokwalo: umqageli ubeka ucingo ebunzini, abangani bayalingisa, bese etshekisa ucingo ukuthola iphuzu noma ukweqa ikhadi. Ekupheleni kwethuba, umbhali wamaphuzu udinga kuphela ukubhala inani lamakhadi aqagelwe ebhodini leqembu, bese ucingo ludluliselwa eqenjini elilandelayo. Imizuliswano ingaqoshwa futhi, ngakho ningabuka kabusha izikhathi ezihlekisayo kakhulu ngemva komdlalo. Lokhu kusindisa isikhathi, ikakhulukazi uma kunamaqembu amaningi, futhi kunciphisa izingxabano mayelana nokuthi ubani othole amaphuzu amangaki.
