Mimika ikasgelan: hiztegia eta euskara lantzeko jolasak
Mimika ikasgelan hiztegia lantzeko jolasik onenetakoa da: ikasle batek hitz bat antzezten du hitzik gabe, eta gainerakoek euskaraz asmatu behar dute, ahal bada esaldi osoz. Eguneroko ekintzak, emozioak eta eskolako hitzak dira gai egokienak. Haur Hezkuntzatik euskaltegiko helduetaraino balio du, ez du materialik behar eta 10-15 minututan egiten da.
Mimika ikasgelan: zergatik da tresna ona?
Mimikak hitza eta gorputza lotzen ditu. Ikasle batek “dutxatzen” antzeztu duenean, ez da hitza ahaztuko; gorputzean gordeta geratzen da. Gainera, jolasaren egiturak berak lantzen du ahozkotasuna:
- Asmatzaileek euskaraz hitz egiten dute: proposamenak oihukatzen dituzte, galderak egiten dituzte eta zuzentzen dute elkar.
- Denek parte hartzen dute: antzezlea bakarra da, baina talde osoa ari da pentsatzen.
- Ez du akatsen beldurrik: okerreko erantzunak jolasaren parte dira, ez porrot bat.
- Materialik ez: txartel batzuk eta arbela, nahikoa.
- Edozein gairekin: zientziak, historia, literatura edo gorputz hezkuntza, hiztegia edozein unitatetik atera daiteke.
Adibidez, Natura Zientzietako unitate batean ur-zikloa landu baduzue, antzeztu lurrunketa, euria eta ibaia. Historian, berriz, erromatarrak, gaztelu bat edo balea-ehiztariak. Ikasleek aste batzuk geroago ere gogoratuko dute nork antzeztu zuen zer, eta hitzarekin batera kontzeptua ere bai.
Nola antolatu mimika saio bat ikasgelan
- Aukeratu hiztegia: unitateko 15-20 hitz, edo gai bateko txartelak (ekintzak, emozioak, eskola).
- Prestatu txartelak: paper txikietan idatzi, edo proiektatu pantailan antzezleak bakarrik ikus dezan.
- Egin taldeak: bi edo hiru talde, ikasgelaren tamainaren arabera.
- Ezarri arau berezia: asmatzaileek esaldi osoz erantzun behar dute puntua lortzeko. “Eskuak garbitzen ari da”, ez bakarrik “eskuak”.
- Erabili tenporizadorea: 60 segundo txanda bakoitzeko; txikiekin, 90.
- Idatzi puntuak arbelean: eta asmatutako hitzak ere bai, bukaeran errepasatzeko.
- Itxi errepasoarekin: azken bi minututan, errepasatu hitz guztiak, idatziz.
Arau orokorrak gogoratzeko, begiratu gure mimikaren arauen gida.
Eguneroko ekintzak: aditzak eta “ari da” egitura
Eguneroko Bizitza sorta oso erabilgarria da aditzak eta “-tzen ari da” egitura lantzeko. Adibide batzuk, esaldi ereduarekin:
| Txartela | Erantzun eredua |
|---|---|
| Hortzak garbitzen | Hortzak garbitzen ari da |
| Dutxatzen | Dutxatzen ari da |
| Ohea egiten | Ohea egiten ari da |
| Aharrausi egiten | Aharrausi egiten ari da |
| Telebista ikusten | Telebista ikusten ari da |
| Landareak ureztatzen | Landareak ureztatzen ari da |
| Banana bat zuritzen | Banana bat zuritzen ari da |
| Azazkalak mozten | Azazkalak mozten ari da |
Aldaera gisa, eskatu iraganean erantzuteko (“Hortzak garbitu ditu”) edo lehen pertsonan, antzezleak berak berresteko (“Bai, hortzak garbitzen ari naiz”). Ekintza gehiago Eguneroko Bizitza sortan.
Emozioak: “egon” aditza eta sentimenduak
Emozioak jolasa bikoitza da: hiztegia lantzen da, eta aldi berean ikasleek beren sentimenduak ezagutzen eta izendatzen ikasten dute. Emozioak sortatik:
- Errazak: pozik, harro, haserre, nekatuta, lotsati, kezkatuta, jeloskor, nahastuta, egarri.
- Ertainak: nostalgiaz, optimista, axolagabe, melankoliaz.
- Zailak: anbibalente, gogoetatsu, haserre barrutik.
Erantzun eredua: “Haserre dago”, “Nekatuta dago”, “Kezkatuta dago”. Ikasle nagusiekin, eskatu zergatik: “Haserre dago, bere motxila galdu duelako”. Horrela “-lako” kausazko perpausak ere lantzen dira. Sentimendu guztiak Emozioak sortan dituzu.
Eskolako hiztegia, ikasgelatik jolastokira
Eskola sortak ikasleek egunero bizi dituzten egoerak ditu, eta horregatik asmatzen dituzte hain azkar. Adibide batzuk:
- Objektuak: Motxila, Arbel Beltza, Kalkulagailua, Armairutxoa.
- Lekuak eta uneak: Ikasgela, Jolastokia, Gimnasia Klasea, Su Simulakroa.
- Egoera barregarriak: Eskua Altxatzen, Klasean Lo Hartzen, Ezustean Galdetegia, Oharrak Pasatzen.
Egoera barregarriak ikasturtearen hasieran oso onak dira giroa berotzeko, eta irakaslea bera antzezle bihurtzen bada, are hobeto. Gela berrietan, gainera, ikasleek elkar ezagutzeko modu atsegina da: lehen astean, ikasle bakoitzak bere gogoko jarduera antzez dezake, eta besteek asmatu. Txartel guztiak Eskola sortan.
Zer gai aukeratu adin eta maila bakoitzerako?
| Taldea | Gai gomendatuak | Formatua |
|---|---|---|
| Haur Hezkuntza (3-5 urte) | Animaliak, ekintza errazak, emozio oinarrizkoak | Irakasleak antzeztu, haurrek asmatu; gero bikoteka |
| Lehen Hezkuntza (6-9 urte) | Eguneroko ekintzak, eskola, emozioak | Bi talde, 90 segundo, hitz bakarreko erantzunak |
| Lehen Hezkuntza (10-12 urte) | Lanbideak, kirolak, ipuinak | Esaldi osoko erantzunak, 60-90 segundo |
| DBH | Unitateko hiztegia, historia, zientzia | Taldeen arteko txapelketa, zailtasun mailak |
| Euskaltegia, A1-A2 | Eguneroko ekintzak, emozioak, janaria | “Ari da” eta “dago” egiturak, denbora lasaia |
| Euskaltegia, B1-B2 | Emozio konplexuak, esamoldeak, lanbideak | Antzeztu eta gero ahoz azaldu, aditz laguntzaileak zainduz |
Txikienentzako zerrenda zabalagoak gure umeentzako mimika gidan dituzu.
Euskaltegirako ariketak helduentzat
Euskara ikasten ari diren helduek ere asko gozatzen dute mimikarekin, batez ere ikasturtean zehar lotsa galtzen dutenean. Proposamen batzuk:
- Zer ari naiz egiten? Ikasle batek ekintza antzezten du, eta besteek galderekin asmatu behar dute: “Sukaldean ari zara?”, “Zerbait jaten ari zara?”.
- Nola nago? Emozio bat antzeztu, eta besteek “zu” formarekin erantzun: “Kezkatuta zaude”.
- Hitz elkartuak: antzeztu hitz elkartuak zatika (eskularruak, ilargi-betea, eguzkilorea), osagaiak bereizten ikasteko.
- Istorio katea: ikasle bakoitzak ekintza bat antzezten du, eta taldeak istorio bat kontatzen du ekintza guztiekin, iraganean.
Ariketa hauek ahozko azterketen aurretik ere erabilgarriak dira, ikasleek hitz egiteko beldurra galtzen dutelako. Mintzapraktika taldeetan ere ondo dabil: bertako hiztunak eta ikasleak talde berean nahastuz gero, lehenengoek euskara zuzena eskaintzen dute eta bigarrenek hitz berriak entzuten dituzte testuinguruan.
Ebaluaziorako ere erabil daiteke, modu arinean: idatzi arbelean asmatu ez diren hitzak, eta hurrengo saioan horiekin hasi. Hitz batek bi saiotan ihes egiten badu, seinale argia da berriro landu behar dela.
