Dərsdə pantomima oyunu: söz ehtiyatı üçün oyunlar
Dərsdə pantomima oyunu yeni sözləri hərəkətlə bağlayaraq yadda saxlamağa kömək edir: şagird kartdakı feili, duyğunu və ya əşyanı danışmadan göstərir, sinif onu düzgün sözlə adlandırır. İngilis və rus dili dərslərində, Azərbaycan dili məşğələlərində və ibtidai siniflərdə 10-15 dəqiqəlik təkrar üçün idealdır. Kartları dərsin mövzusuna görə seçin, komandaları sıralara görə bölün.
Dərsdə pantomima oyunu niyə işləyir?
Müəllimlərin pantomimanı sevməsinin səbəbi sadədir: oyun dərsin məqsədinə xidmət edir, amma şagirdlər bunu dərs kimi qəbul etmir.
- Hərəkət yaddaşı. Söz bədən hərəkəti ilə birləşəndə şagird onu yalnız eşitmir, həm də “yaşayır”.
- Hamı iştirak edir. Bir nəfər göstərir, qalan sinif fəal şəkildə düşünür və təxmin edir.
- Dil maneəsi azalır. Danışmağa utanan şagird əvvəlcə hərəkətlə özünü ifadə edir, sonra cavab verməyə daha həvəslə qoşulur.
- Material tələb etmir. Kağız kartlar, lövhə və saat kifayətdir.
Hansı dərslərdə və necə istifadə etmək olar?
| Dərs | Nəyi göstərmək | Sinif nə edir |
|---|---|---|
| İngilis dili | Feillər, gündəlik işlər, duyğular | Cavabı ingiliscə deyir: “brushing teeth”, “angry” |
| Rus dili | Feillər və ifadələr | Cavabı rusca deyir: “чистить зубы”, “гладить” |
| Azərbaycan dili | Atalar sözləri, frazeoloji birləşmələr | İfadəni tam və düzgün söyləyir |
| Ədəbiyyat | Əsər qəhrəmanları, nağıl səhnələri | Obrazın adını və əsəri deyir |
| İbtidai siniflər | Heyvanlar, peşələr, gündəlik hərəkətlər | Sözü deyir, sonra lövhədə yazır |
Ədəbiyyat dərsində “Cırtdan”, “Tıq-tıq xanım”, “Məlikməmməd” kimi nağıl qəhrəmanları, yuxarı siniflərdə isə “Arşın mal alan”dan Əsgər bəy kimi obrazlar çox yaxşı işləyir.
Hazır söz siyahıları: məktəb, gündəlik həyat, duyğular
Məktəb həyatı (Məktəb günləri dəstinin nümunələrindən):
- Asan: Müəllim, Dəftər, Pozan, Təbaşir, Ev tapşırığı, Gündəlik, Kalkulyator.
- Orta: Buraxılış imtahanı, Direktor kabineti, Məktəb tamaşası, İdman günü, Bilik günü.
- Gülməli: Əl qaldırmaq, Ev tapşırığını unutmaq, Qəfil yoxlama yazısı, Dərsdə yuxuya getmək.
Gündəlik həyat (Gündəlik həyat dəstindən): Zəngli saatı söndürmək, Dişini fırçalamaq, Paltar seçmək, Avtobusu qaçırmaq, Qapını kilidləmək, Yağış altında qalmaq, Ütü etmək, Toz almaq. Bu kartlar xarici dildə indiki zaman və feil formalarını məşq etmək üçün əladır.
Duyğular (Duyğular dəstindən): Sevinc, Qəzəb, Təəccüb, Yorğunluq, Narahatlıq, Ümid, Məyusluq. Yuxarı siniflər üçün: Nostalgiya, Cəsarət, Vicdan əzabı.
Heyvanlar (ibtidai siniflər üçün): Pişik, Ördək, Meymun, Delfin, Canavar, Dana. Hər heyvandan sonra şagird onun adını lövhədə yazsa, oyun həm də yazı məşqinə çevrilir.
45 dəqiqəlik dərsə necə yerləşdirmək olar?
Pantomimanı dərsin istənilən mərhələsinə qoymaq olar. Ən çox istifadə edilən sxem budur:
- Giriş (5 dəqiqə). Keçən dərsin 5-6 sözü ilə qısa pantomima: müəllim göstərir, sinif adlandırır.
- Yeni mövzu (20 dəqiqə). Sözlər adi qaydada izah olunur, nümunə cümlələr qurulur.
- Möhkəmləndirmə (12 dəqiqə). Sinif komandalara bölünür. Hər komandadan bir şagird yeni sözlərdən birini göstərir, düzgün cavab bir xal qazandırır.
- Yekun (8 dəqiqə). Hər komanda tapdığı sözlərlə bir cümlə qurur, ev tapşırığı verilir.
Möhkəmləndirmə mərhələsində bir qayda vacibdir: cavab yalnız öyrənilən dildə qəbul edilir. İngilis dili dərsində “ütü etmək” deyən şagird xal qazanmır, “ironing” deyən qazanır.
Sinifdə oyunun dörd faydalı variantı
- Feil estafeti. Komandalar sıra ilə dayanır. Birinci şagird bir feil göstərir, tapan şagird növbəti feili göstərmək üçün qabağa çıxır.
- Cümlə pantomiması. Tək söz yox, bütöv cümlə göstərilir: “Səhər avtobusu qaçırdım”. Yuxarı siniflər üçün qrammatika məşqidir.
- Atalar sözləri. Azərbaycan dili dərsində “Damcı daşı deşər”, “Dəmiri isti-isti döyərlər” kimi atalar sözləri göstərilir. Bu, çətin, amma yaddaqalan tapşırıqdır.
- Tərs pantomima. Bütün komanda göstərir, bir şagird tapır. Utancaq şagirdlər üçün rahat formatdır, çünki heç kim tək qalmır.
Yaşa və səviyyəyə görə nə seçmək lazımdır?
Eyni oyun birinci sinifdə də, onuncu sinifdə də işləyir, sadəcə kartların çətinliyi dəyişir:
| Sinif | Kart növü | Nümunələr |
|---|---|---|
| 1-2 | Tək söz, konkret əşya və heyvan | Pişik, Dəftər, Pozan, Dişini fırçalamaq |
| 3-4 | Feil və sadə ifadə | Qapını kilidləmək, Yağış altında qalmaq, Əl qaldırmaq |
| 5-7 | Duyğular və gündəlik səhnələr | Narahatlıq, Məyusluq, Avtobusu qaçırmaq |
| 8-9 | Ədəbi obrazlar, peşələr | Əsgər bəy, Cırtdan, Detektiv, Dərzi |
| 10-11 | Atalar sözləri, mücərrəd anlayışlar | Damcı daşı deşər, Cəsarət, Nostalgiya |
Xarici dil dərsində səviyyəni sinifdən deyil, dil biliyindən asılı seçin. A1 səviyyəli qrupa tək feillər, B1 səviyyəsinə isə tam cümlələr verin. Yuxarı siniflərdə şagirdlərin özləri kart yazması da yaxşı tapşırıqdır: başqa qrup üçün kart hazırlamaq sözü üç dəfə işlətmək deməkdir, yazmaq, oxumaq və göstərmək.
Uzaqdan dərsdə də oyun mümkündür: müəllim kartı şagirdə şəxsi mesajla göndərir, şagird kamerada göstərir, sinif çatda cavab yazır.
Müəllim üçün praktik məsləhətlər
- Kartları əvvəlcədən hazırlayın. Dərsin söz siyahısını kağıza yazıb kəsin, zərfdə saxlayın. Ətraflı addımlar pantomima kartları hazırlamaq bələdçisindədir.
- Səs-küyü idarə edin. Razılaşın ki, cavabı yalnız əl qaldıran şagird deyir. Bu, sinifdə nizamı saxlayır.
- Vaxtı qısa tutun. Hər növbəyə 45-60 saniyə verin ki, temp düşməsin.
- Hamıya növbə verin. Hər dəfə eyni fəal şagirdlər çıxmasın, siyahı ilə gedin.
- Səhvləri dərsə çevirin. Sinif yanlış söz deyəndə dayanın və soruşun: bu söz də uyğun gəlirmi? Məsələn, “qaçmaq” və “tələsmək” arasındakı fərqi göstərmək elə oyunun özündə yeni bir məşqdir.
- Qiymət yox, alqış. Pantomimanı qiymətləndirməyə çevirməyin. Şagirdlər səhv etməkdən qorxmadıqda daha cəsarətlə göstərir və daha çox söz işlədir.
- Kiçik siniflər üçün sadələşdirin. Birinci və ikinci siniflərdə yalnız tək sözlər və şəkilli kartlar istifadə edin. Daha çox ideya uşaqlar üçün pantomima bələdçisindədir.
