વર્ગખંડમાં ડમ્બ શરાડ્સ: શબ્દભંડોળ અને ભાષા શીખવાની રમત
વર્ગખંડમાં ડમ્બ શરાડ્સ શબ્દભંડોળ પાકું કરવાની સરળ રમત છે: બેંચની હરોળ પ્રમાણે ટીમ બનાવો, રૂઢિપ્રયોગ, અંગ્રેજી ક્રિયાપદ કે લાગણીના શબ્દ આપો અને વિદ્યાર્થી બોલ્યા વગર અભિનય કરે. 10 થી 15 મિનિટમાં આખો વર્ગ ભાગ લે છે અને પાઠ સહેલાઈથી યાદ રહે છે.
શિક્ષકો માટે ડમ્બ શરાડ્સ કેમ ઉપયોગી છે?
ગુજરાતી માધ્યમ હોય કે અંગ્રેજી માધ્યમ, ઘણા શબ્દો વિદ્યાર્થીઓ ગોખી તો લે છે પણ તેનો અર્થ અનુભવતા નથી. જ્યારે કોઈ વિદ્યાર્થી “આકાશ પાતાળ એક કરવું” નો અભિનય કરે છે, ત્યારે તેણે પહેલાં અર્થ સમજવો પડે છે, અને આખો વર્ગ એ દૃશ્ય યાદ રાખે છે.
વર્ગમાં આ રમતના ફાયદા:
- કોઈ સામગ્રી નહીં: ચિઠ્ઠીઓ, બ્લેકબોર્ડ અને ઘડિયાળ પૂરતાં છે.
- આખો વર્ગ સક્રિય: એક વિદ્યાર્થી અભિનય કરે અને બાકીના બધા વિચારે.
- પુનરાવર્તનની નવી રીત: પ્રકરણ પૂરું થયા પછી એ જ શબ્દોની ચિઠ્ઠીઓ બનાવો.
- બોલવાનો ડર ઓછો: અભિનય કરનારે બોલવાનું નથી, એટલે શરમાળ વિદ્યાર્થીઓ પણ ધીમે ધીમે આગળ આવે છે.
વર્ગખંડમાં ડમ્બ શરાડ્સ: 40 વિદ્યાર્થીઓના વર્ગમાં ગોઠવણ
ગુજરાતની ઘણી શાળાઓમાં એક વર્ગમાં 40 કે વધુ વિદ્યાર્થીઓ હોય છે. અવાજ અને સમય બંને કાબૂમાં રહે તે માટે:
- ટીમ: બેંચની હરોળ પ્રમાણે 4 ટીમ બનાવો અને દરેકને નામ આપો, જેમ કે નર્મદા, તાપી, સાબરમતી, મહી.
- ચિઠ્ઠીઓ: પાઠના 20 થી 30 શબ્દ પહેલેથી લખીને ડબ્બામાં રાખો.
- વારો: દરેક ટીમમાંથી એક વિદ્યાર્થી આગળ આવે, ચિઠ્ઠી કાઢે અને 45 સેકન્ડમાં અભિનય કરે.
- જવાબ: ફક્ત પોતાની ટીમ હાથ ઊંચો કરીને જવાબ આપે, જોરથી બૂમો નહીં.
- ચોરી: ટીમ ન ઓળખે તો બીજી ટીમને એક અનુમાનનો મોકો, સાચું પડે તો અડધો પોઇન્ટ.
- સ્કોર: બ્લેકબોર્ડના ખૂણે ટીમનાં નામ અને પોઇન્ટ લખો.
- અંત: રમત પછી દરેક શબ્દનો અર્થ કે વાક્યમાં ઉપયોગ એક વાર બોલાવો.
ઇશારાની મૂળ સમજ પહેલાં આપવી હોય તો ડમ્બ શરાડ્સના ઇશારા માંથી ત્રણ-ચાર ઇશારા બોર્ડ પર દોરો.
ગુજરાતી રૂઢિપ્રયોગ અને કહેવતોનો રાઉન્ડ
ગુજરાતી વ્યાકરણમાં રૂઢિપ્રયોગ ભણાવવા માટે આ સૌથી અસરકારક રાઉન્ડ છે. રૂઢિપ્રયોગો ડેકમાંથી:
| રૂઢિપ્રયોગ | અર્થ | અભિનયની ટિપ |
|---|---|---|
| આકાશ પાતાળ એક કરવું | ખૂબ મહેનત કરવી, બધે શોધવું | ઉપર આકાશ તરફ, પછી નીચે જમીન તરફ દોડધામ કરીને કંઈક શોધો |
| ખાડો ખોદે તે પડે | બીજાનું ખરાબ કરનારનું જ ખરાબ થાય | ખાડો ખોદો, ચાલાક હસો, પછી પોતે જ તેમાં પડી જાઓ |
| અધૂરો ઘડો છલકાય ઘણો | ઓછું જાણનાર વધુ દેખાડો કરે | માથે અડધો ઘડો લઈને ચાલો, પાણી છલકાય, છતાં છાતી કાઢીને ગર્વ કરો |
| એક પંથ દો કાજ | એક પ્રયત્નમાં બે કામ | એક જ રસ્તે ચાલતાં શાક ખરીદો અને ટપાલ પણ નાખો |
| લોઢું ગરમ હોય ત્યારે ટીપવું | તક મળે ત્યારે તરત કામ કરવું | લુહારની જેમ લાલ લોઢું પકડો અને ઝડપથી હથોડો મારો |
| ગધેડાને તાવ આવવો | સાવ હાસ્યાસ્પદ વાત | માથે હાથથી લાંબા કાન, પછી મોંમાં થર્મોમીટર અને ધ્રુજારી |
| કીડીને કણ ને હાથીને મણ | દરેકને જરૂર પ્રમાણે મળે | નાની કીડીને ચપટી દાણો અને હાથીને બંને હાથે મોટો ઢગલો આપો |
વર્ગમાં અભિનય પછી એક નિયમ રાખો: જે ટીમ રૂઢિપ્રયોગ ઓળખે તેણે તેનો અર્થ પણ કહેવો, અને પોતાનું એક વાક્ય બનાવવું. ત્યારે જ પૂરો પોઇન્ટ મળે.
ઉપલા ધોરણમાં વિદ્યાર્થીઓ પોતે જ ચિઠ્ઠીઓ લખે તેવું કરો. સાચો રૂઢિપ્રયોગ શોધવો એ પણ એક પાઠ છે.
અંગ્રેજી શબ્દભંડોળ: ક્રિયાપદ શીખવવાની રમત
ગુજરાતી માધ્યમની શાળામાં અંગ્રેજીના પિરિયડમાં, કે અંગ્રેજી માધ્યમના નાના વર્ગમાં, ક્રિયાપદ શીખવવા માટે રોજિંદું જીવન ડેકનાં કાર્ડ સરસ ચાલે છે. શિક્ષક ગુજરાતી કાર્ડ બતાવે, વિદ્યાર્થી અભિનય કરે અને ટીમે અંગ્રેજી શબ્દ બોલવાનો:
- દાંત સાફ કરવા: brush
- બૂટની દોરી બાંધવી: tie
- શર્ટ ઇસ્ત્રી કરવો: iron
- છીંક ખાવી: sneeze
- સેલ્ફી લેવી: take a selfie
- બસ પકડવા દોડવું: run, chase
- મીણબત્તી ફૂંકવી: blow
ઊલટું પણ રમી શકાય: કાર્ડ અંગ્રેજીમાં અને જવાબ ગુજરાતીમાં. એક રાઉન્ડમાં ફક્ત 10 નવા શબ્દ રાખો, જેથી યાદ રહે. મોટા વિદ્યાર્થીઓ માટે નિયમ થોડો કડક કરો: ફક્ત ક્રિયાપદ નહીં, પણ આખું નાનું વાક્ય સાચા કાળમાં બોલે તો જ પોઇન્ટ, જેમ કે વર્તમાન કાળ કે ભૂતકાળ. આમ વ્યાકરણ પણ રમતમાં ભળી જાય છે.
લાગણીઓ અને શાળાના જીવનનો રાઉન્ડ
નાનાં ધોરણો માટે લાગણીઓ ડેક ખૂબ કામનો છે. “ખુશ”, “ગુસ્સે”, “ચિંતિત”, “મૂંઝાયેલું”, “ગર્વિત”, “આભારી” અને “ઈર્ષ્યાળુ” જેવા શબ્દો નિબંધ અને વાર્તા લેખનમાં વિશેષણ તરીકે કામ આવે છે. અભિનય પછી પૂછો: “તમને ક્યારે આવું લાગ્યું હતું?”
શાળાના દિવસો ડેકમાંથી વિદ્યાર્થીઓ પોતાનું જ જીવન ઓળખે છે:
- હાથ ઊંચો કરવો: આગળની બેંચ પર ઉત્સાહથી હાથ ઊંચો કરીને હલાવો
- રિપોર્ટ કાર્ડ: કાગળ ખોલો, ડરતાં ડરતાં વાંચો અને ઘરે છુપાવો
- ઘંટડી વાગવી: હથોડીથી ઘંટ વગાડો અને પછી દફતર લઈને દોડો
- છેલ્લી બેંચના વિદ્યાર્થીઓ: પાછળ સંતાઈને ટિફિન ખોલો
- સાયન્સ ફેર: ટેબલ પર મોડેલ ગોઠવીને મહેમાનોને સમજાવો
બીજા વિષયોમાં ડમ્બ શરાડ્સ કેવી રીતે વાપરવી?
આ રમત ફક્ત ભાષાના પિરિયડ માટે નથી. કોઈ પણ વિષયમાં જ્યાં ક્રિયા, પ્રક્રિયા કે પ્રસંગ હોય ત્યાં અભિનય કામ કરે છે. નીચેના સામાન્ય આઇડિયા પાઠ્યપુસ્તક પ્રમાણે બદલી શકાય:
| વિષય | ચિઠ્ઠીના આઇડિયા | અભિનયની દિશા |
|---|---|---|
| ઇતિહાસ | દાંડી કૂચ, રેંટિયો કાંતવો, રાજ્યાભિષેક | લાકડી લઈને લાંબી કૂચ, ચપટીથી મીઠું ઉપાડવું |
| વિજ્ઞાન | બાષ્પીભવન, ગુરુત્વાકર્ષણ, બીજનું અંકુરણ | નીચે બેસીને ધીમે ધીમે ઊગતા છોડ બનો |
| ભૂગોળ | ભરતી-ઓટ, જ્વાળામુખી, માછીમાર, મીઠાનો અગર | હાથથી મોજાં આગળ-પાછળ કરો |
| ગણિત | વર્તુળ, કાટખૂણો, ભાગાકાર | હાથથી આકાર બનાવો, વસ્તુઓ સરખી વહેંચો |
| પર્યાવરણ | વૃક્ષારોપણ, પાણી બચાવવું, કચરો અલગ કરવો | ખાડો ખોદીને છોડ રોપો અને પાણી પાઓ |
આવા રાઉન્ડ પછી વિદ્યાર્થીઓને પૂછો કે અભિનયમાં શું ખૂટતું હતું. એ ચર્ચામાં જ વિષયની સમજ પાકી થાય છે.
વર્ગમાં શિસ્ત અને મજા બંને જાળવવાની ટિપ્સ
- શાંતિનો ઇશારો નક્કી કરો: શિક્ષક હાથ ઊંચો કરે એટલે આખો વર્ગ ચૂપ, તે નિયમ પહેલાં જ સમજાવો.
- ખોટો જવાબ પણ વખાણો: “નજીક છો” કહેવાથી વિદ્યાર્થીઓ અનુમાન કરતા ડરતા નથી.
- દરેકને વારો: એક જ હોશિયાર વિદ્યાર્થી વારંવાર આગળ ન આવે, રોલ નંબર પ્રમાણે વારો રાખો.
- સમય પર પૂરું કરો: પિરિયડની છેલ્લી 2 મિનિટ જવાબો અને અર્થના પુનરાવર્તન માટે રાખો, રમત અધૂરી ન છોડો.
નાનાં બાળકો માટે ઉંમર મુજબ શબ્દોની યાદી બાળકો માટે ડમ્બ શરાડ્સ માં છે.
