Ангид тоглох тоглоом: хичээл дээр дуурайлгаар үг цээжлэх
Дуурайлга бол багшид ямар ч бэлтгэлгүйгээр хичээлийг идэвхжүүлэх хамгийн хялбар ангид тоглох тоглоом юм. Сурагч картан дээрх үгийг ярилгүйгээр дуурайж, анги таана. Англи хэлний үйл үг, сэтгэл хөдлөлийн нэр, монгол хэлний шинэ үгийг хөдөлгөөнтэй холбож цээжлэхэд их тустай. Халаалт болгон 5-7 минут, давтлага болгон 10-15 минут зарцуулахад хангалттай.
Дуурайлга хичээлд яагаад тустай вэ?
Багш нар энэ тоглоомыг дараах шалтгаанаар сонгодог:
- Үгийг биеэрээ мэдэрнэ. “Ядрах” гэдэг үгийг өөрөө дуурайсан сурагч түүнийг жагсаалтаас уншсанаас илүү удаан санадаг.
- Бүх анги оролцоно. Нэг сурагч дуурайж, бусад нь таахын тулд анхааралтай ажиглана.
- Ичимхий сурагчдад зоригтой болох боломж. Ярих шаардлагагүй тул хэлэндээ итгэлгүй сурагч ч амжилт мэдэрдэг.
- Ямар ч хэрэгсэл хэрэггүй. Цаасан карт эсвэл самбар л хангалттай.
- Хичээлийн аль ч үе шатанд багтана. Эхэнд халаалт, дунд нь завсарлага, төгсгөлд давтлага болгож болно.
Англи хэлний хичээлд хэрхэн хэрэглэх вэ?
Монголын сургуулиудад англи хэлийг бага ангиас эхлэн заадаг тул дуурайлга үгсийн сан цээжлэх хамгийн хөгжилтэй дасгалуудын нэг. Өдөр тутам багцын болон Сэтгэл хөдлөл багцын картуудыг англи орчуулгатай нь хослуулаарай:
| Карт | Англи үг | Түвшин |
|---|---|---|
| Сэрэх | wake up | Хялбар |
| Хувцаслах | get dressed | Хялбар |
| Ном унших | read | Хялбар |
| Шүршүүрт орох | take a shower | Хялбар |
| Автобус хүлээх | wait for a bus | Хялбар |
| Баяр баясгалан | happy | Хялбар |
| Уур хилэн | angry | Хялбар |
| Гайхал | surprised | Хялбар |
| Ядрал | tired | Хялбар |
| Ичих улайх | embarrassed | Дунд |
| Ганцаардал | lonely | Дунд |
Тоглох дараалал:
- Багш англи үгийг карт эсвэл жижиг цаасан дээр бичнэ.
- Сурагч картыг сугалж, анги руу харж дуурайна.
- Анги зөвхөн англиар таана. Монголоор хэлсэн бол “англиар?” гэж сануулна.
- Зөв хариултыг самбар дээр бичиж, бүх анги нэг удаа чангаар давтана.
- Хичээлийн төгсгөлд самбар дээрх бүх үгийг дахин нэг удаа хурдан дуурайлгаж давтана.
Монгол хэл, бага ангийн үгсийн сангийн дасгал
Бага ангийн монгол хэлний хичээлд дуурайлгыг үйл үг, нэр үгийг ялгаж ойлгоход хэрэглэж болно. Эхлээд зөвхөн үйл үг (Унтах, Зурах, Дугуй унах, Ор засах), дараа нь зөвхөн нэр үг (Самбар, Дэвтэр, Шохой, Үзэгний сав) дуурайлгаж, сурагчдаас “энэ юу хийх вэ, энэ юу вэ” гэж ялгаж хэлүүлнэ.
Сургууль багцаас сургуулийн амьдралтай холбоотой картууд:
- Хялбар: Багш, Самбар, Дэвтэр, Дуут хонх, Сургуулийн хувцас, Шохой.
- Дунд: Шалгалт өгөх, Гар өргөх, Дүн авах, Химийн лаборатори.
- Хөгжилтэй: Ангид унтах, Гэнэтийн шалгалт, Гэрийн даалгавраа мартах, Ангид захидал дамжуулах.
- Хэцүү: Улсын шалгалт өгөх, Сонгох хариулттай тест, Мэтгэлцээний клуб.
Дуурайлга багцаас Гэр буулгах, Багш самбар дээр бичих, Тариачин улаан буудай хураах зэрэг картууд монгол хүүхдэд танил, дуурайхад хялбар.
Хичээл бүрт хэрхэн холбох вэ?
| Хичээл | Сэдэв | Жишээ карт |
|---|---|---|
| Англи хэл | Үйл үг, сэтгэл хөдлөл | wake up, happy, tired |
| Монгол хэл | Үйл үг, нэр үг | Унтах, Самбар |
| Байгалийн ухаан | Амьтан, цаг агаар | Бүргэд, Цас |
| Биеийн тамир | Спорт, хөдөлгөөн | Бөмбөг барьж авах, Гимнастикч |
| Иргэний боловсрол | Сэтгэл хөдлөл, харилцаа | Бахархал, Санаа зовнил |
| Түүх | Түүхэн дүр, үйл явдал | Морь унасан цэрэг |
Иргэний боловсролын хичээлд сэтгэл хөдлөлийг дуурайлгаад, “хүн хэзээ ингэж мэдэрдэг вэ” гэж ярилцах нь сурагчдад бусдын мэдрэмжийг ойлгоход тусалдаг.
Ахлах ангид тоглоомыг хэрхэн хүндрүүлэх вэ?
Ахлах ангийн сурагчдад хялбар карт хурдан уйтгартай болдог. Тэдэнд дараах хувилбаруудыг санал болгоорой:
- Хийсвэр сэтгэл хөдлөл. Гэм буруутай мэдрэмж, Хэт их баяр баясгалан, Гуниг эмзэглэл зэрэг хэцүү картууд нь бие биенээсээ ялгагдах нарийн ялгааг харуулахыг шаарддаг.
- Шинжлэх ухааны ойлголт. Биологийн хичээлд Хувиралт, Тоос хүртээлт, физикт Таталцал, Цахилгаан зэрэг ойлголтыг дуурайлгавал сурагчид тодорхойлолтыг өөрсдийн үгээр тайлбарлах шаардлагатай болно.
- Англи хэлний цаг. Нэг сурагч үйлдлийг дуурайж, анги “He is sleeping”, “She is reading” гэх мэт одоо үргэлжлэх цагаар бүтэн өгүүлбэрээр хариулна. Зөвхөн нэг үг хэлсэн бол хагас оноо өгнө.
- Зохиолын дүр. Уран зохиолын хичээлд уншсан зохиолын баатрыг дуурайлгаж, анги дүрийн нэр болон зохиолын нэрийг хоёуланг нь таана.
Эдгээр хувилбар нь тоглоомыг зүгээр нэг зугаа биш, жинхэнэ давтлагын дасгал болгодог. Хамгийн гол нь сурагчид өөрсдөө карт бичихэд оролцвол сэдвээ илүү гүнзгий бодож, үгээ сонгохдоо давтан цээжилдэг.
Том ангид тоглох тоглоомыг хэрхэн зохион байгуулах вэ?
Монгол сургуулийн анги ихэвчлэн олон сурагчтай тул дэг журам чухал:
- Ангийг эгнээгээр нь 3-4 баг болгоно.
- Баг бүрээс ээлжээр нэг сурагч самбарын өмнө гарна.
- Зөвхөн тухайн сурагчийн баг таах эрхтэй. Бусад баг чимээгүй ажиглана.
- 45-60 секундийн дотор таасан бол баг нэг оноо авна.
- Таагаагүй бол бусад багт нэг удаа таах боломж өгч, зөв хэлсэн баг хагас оноо авна.
- Оноог самбарын буланд тэмдэглэж, хичээлийн төгсгөлд ялагчийг зарлана.
Цаг барихад гар утасны секундомер эсвэл ангийн цаг хангалттай. Ангийн дарга эсвэл ээлжийн жижүүр сурагчийг цаг барих, оноо бичих үүрэгтэй болговол багш анги удирдахад анхаарлаа төвлөрүүлж чадна.
Багшид зориулсан зөвлөгөө
- Эхний удаад багш өөрөө нэг карт дуурайж үлгэр жишээ үзүүлээрэй.
- Хэт хэцүү картыг сурагч солих эрхтэй байг. Гацах нь инээд биш, ичгүүр төрүүлдэг.
- Ярих, уруулаар хэлэх, ангийн эд зүйлийг заахыг хориглоно гэж эхэнд нь тохир.
- Бага ангийнханд 90 секунд, ахлах ангийнханд 45 секунд өгч, хугацааг насаар тохируул.
- Нэг сурагч хэт олон удаа гарахаас сэргийлж, ангийн жагсаалтаар ээлж хөтөл. Ингэснээр хүн бүр ядаж нэг удаа дуурайх боломж авна.
- Оноог бага ангид од, наалтаар, ахлах ангид багийн самбараар тэмдэглэвэл урам нэмэгддэг.
- Хүүхдэд зориулсан бусад үгсийг хүүхдийн дуурайлга тоглоомын жагсаалтаас аваарай.
Тогтмол тоглосон анги удалгүй дүрмээ өөрсдөө сахиж, багшийн оролцоо бага шаардагдах болдог.
