Нооруз оюндары: бүт үй-бүлө үчүн майрамдык пантомима
Нооруз оюндары ичинен пантомима бүт үй-бүлөгө эң ылайыктуусу: 21-мартта дасторкон четинде чогулган туугандар Нооруз көжө, сүмөлөк, алтыбакан, көкбөрү жана кыз куумай сыяктуу майрамдын белгилерин үнсүз көрсөтүп, бири-бирин таап ойношот. Даярдыкка кагаз, калем жана таймер жетиштүү, ал эми чоң аталар менен неберелер бир командада ойной алышат.
Нооруз жана пантомима эмне үчүн дал келет?
Нооруз Кыргызстанда жаздын келишин жана жаңы жылдын башталышын билдирген эң сүйүктүү үй-бүлөлүк майрамдардын бири. Бул күнү үйлөр жыйналат, Нооруз көжө бышырылат, туугандар бири-бирин куттуктап, чоң дасторкон жаят. Сыртта көкбөрү, кыз куумай, алтыбакан сыяктуу эл оюндары өтөт, бирок кечинде бардыгы үйгө чогулат.
Пантомима ушул кечеге дал келет, анткени:
- Үч муун бирге ойнойт. Чоң эне салттуу сөздөрдү, небере азыркы сөздөрдү жакшы билет, бир командада алар бири-бирин толуктайт.
- Талаа оюндары бөлмөгө кирет. Көкбөрүнү же кыз куумайды үйдө ойноо мүмкүн эмес, бирок аларды көрсөтүү абдан күлкүлүү.
- Салттарды балдарга үйрөтөт. Бала «Алтыбакан куруу» деген картаны көрсөтүш үчүн чоңдордон анын эмне экенин сурайт.
Майрамдын белгилери: Нооруз карталары
Бул карталар Майрамдар колодасынан алынды:
| Карта | Кантип көрсөтүү керек |
|---|---|
| Нооруз майрамы | Күндү колуңуз менен тартып, анан жер астынан гүл өсүп чыкканын көрсөтүңүз |
| Нооруз көжө | Чоң казанды узун кашык менен аралаштырып, бардыгына кесе-кесе куюп бериңиз |
| Дасторкон жаюу | Дасторконду кенен жайып, табактарды тизип, конокторду төргө чакырыңыз |
| Алтыбакан куруу | Узун жыгачтарды тургузуп, байлап, анан экөө бет маңдай отуруп термелиңиз |
| Нооруз тойундагы дасторкон | Отургандарды санап, тамак таратып, улууларга биринчи сунуңуз |
| Аксакалдар кеңешинин бата берүүсү | Салабаттуу отуруп, колду жайып, анан бетке сыйпаңыз |
Колодада жок болсо да, бул салттарды өз кагаз карталарыңызга кошуңуз:
- Сүмөлөк кайнатуу: түнү бою казанды аралаштырып, чарчап, эснеп, бирок токтобой аралаштыра бериңиз.
- Арча түтөтүү: арчанын бутагын күйгүзүп, түтүнүн үйдүн бурчтарына айлантыңыз.
- Үй жыйноо: шыпырып, килемди кагып, терезени жууп, майрамга даярданыңыз.
- Көчөт тигүү: жерди казып, көчөттү отургузуп, суу куюңуз.
Улуттук оюндар: көкбөрү, кыз куумай жана башкалар
Эл оюндарын көрсөтүү Нооруз пантомимасынын эң күлкүлүү бөлүгү, анткени бир адам бүт атчандардын ролун ойношу керек. Көкбөрү, Кыз куумай, Сайыш жана Тогуз коргоол оюну Майрамдар колодасында бар, калгандарын өзүңүз кошуңуз.
| Оюн | Кантип көрсөтүү керек |
|---|---|
| Көкбөрү | Атка минип, ээрден эңкейип, жерден оор нерсени көтөрүп, аны казанга ыргытыңыз |
| Кыз куумай | Атты катуу чаап, алдыда бараткан кызды кууп жетүүгө аракет кылыңыз, анан артка бурулуп, анын камчысынан качыңыз |
| Сайыш | Атка минип, узун найзаны алдыга сунуп, атаандашты ээрден түшүргөндөй кылыңыз |
| Тогуз коргоол оюну | Тактанын уяларынан коргоолдорду алып, бирден таратып, ойлонуп отуруңуз |
| Ордо | Тегеректин сыртынан чүкөнү мээлеп, ыргытып, кубаныңыз |
| Аркан тартыш | Көрүнбөгөн арканды бүт күчүңүз менен тартып, артка жыгылыңыз |
Нооруз дасторкону: тамак-аш карталары
Майрамдык дасторкондун тамактары эң тез табылат, анткени аларды бардыгы даярдаганды көргөн. Бул карталар Тамак-аш колодасынан:
- Бешбармак: камырды жука жайып, кесип, анан эт менен аралаштырып, колуңуз менен жегендей кылыңыз.
- Куурдак: казанда этти кууруп, аралаштырып, жыпар жытты жыттап, ыраазы болуңуз.
- Курут: тоголок нерсени алып, тиштеп көрүп, бетиңизди бырыштырыңыз, анткени ал катуу жана кычкыл.
- Нан: камыр жууруп, тандырдын ичине жабыштырып, ысык нанды кармап, колуңузду үйлөңүз.
- Эт табак: чоң табакты эки колуңуз менен көтөрүп келип, дасторкондун ортосуна коюңуз.
- Жент: бир нерсени майдалап, бал кошуп, кесип, таттуусун жегенде көзүңүздү жумуңуз.
Колодада жок болсо да, боорсок, сүмөлөк жана чак-чак кошсоңуз, Нооруз дасторкону толук болот. Тамак карталарын көрсөтүүдө жөн гана жегенди эмес, даярдоону көрсөтүңүз: ар бир тамактын өзүнүн белгилүү кыймылы бар.
Үй-бүлө жана туугандар
Нооруз туугандар чогула турган күн, ошондуктан Үй-бүлө колодасындагы карталар өзгөчө ылайыктуу. Туугандык байланыштарды көрсөтүү кыйын, бирок абдан кызык: Апа, Ата, Чоң эне, Небере кыз, Таэже, Жээн, Кайын ата, Абысын, Кайын журт.
Мисалы, «Жээн» картасын көрсөтүү үчүн адегенде эжеңизди көрсөтөсүз (өзүңүздөн бир аз бийигирээк кишиге колуңузду созуп), анан анын кучагындагы баланы көрсөтөсүз. «Абысын» үчүн адегенде эки сөөмөйдү жанаша коюп, «бир туугандар» дегенди билдиресиз, анан ар бир манжанын жанына бирден келинди «кошуп», акырында эки келиндин бири-бирине салам берип, ийилгенин көрсөтөсүз. Улуулар мындай карталарды ыраазы болуп табышат, ал эми жаштар көп туугандык сөздөрдү ушул жерден үйрөнүшөт.
Мектепте жана балдар бакчасында Нооруз пантомимасы
Нооруз алдында мектептерде жана балдар бакчаларында майрамдык иш-чаралар өтөт, ал эми пантомима аларга ылайыктуу оюн. Мугалимдер үчүн бир нече кеңеш:
- Сөздөрдү алдын ала түшүндүрүңүз. Шаардык балдардын баары эле алтыбаканды же тогуз коргоолду көрө элек. Оюндан мурун ар бир салт тууралуу бир-эки сүйлөм айтып бериңиз.
- Сүрөт карталар. Окуй элек балдарга сөздүн ордуна сүрөт тартылган карталарды бериңиз: казан, ат, күн, гүл.
- Класстарды аралаштырыңыз. Улуу класстын окуучусу кичүү класстын окуучусу менен жуп болуп көрсөтсө, экөө тең кызыгат.
- Ата-энелерди чакырыңыз. Ата-энелер жана чоң эне-чоң аталар катышкан раунд майрамдын эң жылуу учуру болот.
Нооруз оюндары: кечеге даяр оюн планы
- Дасторкондон кийин баштаңыз. Нооруз көжө ичилип, бата берилгенден кийин оюн эң ылайыктуу.
- Муундарды аралаштырыңыз. Ар бир командада бир аксакал же чоң эне, орто муун жана бир бала болсун.
- Үч раунд. Биринчиси тамак-аш, экинчиси эл оюндары, үчүнчүсү салттар жана туугандар. Ар бир кезек 60 секунд, улуулар менен балдарга 90 секунд.
- Финал: жазгы тилектер. Ар бир адам келе жаткан жылга бир тилегин жазат, башка бирөө аны көрсөтөт.
- Сыйлык. Жеңген команда кийинки Нооруз көжөнү биринчи даамдайт же майрамдык сүрөттө алдыңкы катарда турат.
Эрежелерди адегенде балдарга түшүндүрүү керек болсо, пантомиманы кантип ойнойт деген макалада бардыгы кадам сайын жазылган.
