Novruz bayramı pantomiması: bayram süfrəsi üçün ideyalar
Novruz bayramı pantomiması bayram süfrəsini bütün ailə üçün oyuna çevirir: tonqal üstündən tullanmaq, səməni göyərtmək, papaq atmaq, qulaq falı, yumurta döyüşdürmək, şəkərbura və paxlava bişirmək kimi bayram sözlərini danışmadan göstərirsiniz, qalanlar tapır. Bu kartları nənədən nəvəyə hər kəs tanıyır. Axır çərşənbə axşamı və ya bayram süfrəsindən sonra 20-30 dəqiqəlik oyun keçirin.
Niyə Novruz pantomima üçün ən yaxşı bayramdır?
Novruz Azərbaycanda ən böyük ailə bayramıdır. Mart ayında, gecə ilə gündüzün bərabərləşdiyi vaxt qeyd olunur, ondan əvvəlki dörd həftənin hər çərşənbə axşamı isə öz adı və mərasimi ilə yaşanır: Su çərşənbəsi, Od çərşənbəsi, Yel çərşənbəsi və Torpaq çərşənbəsi, yəni axır çərşənbə.
Bu bayramın hər adəti hərəkətdən ibarətdir: tullanmaq, atmaq, gizlənmək, bəzəmək, bişirmək. Elə buna görə də Novruz pantomima üçün hazır material kimidir. Kartı göstərən adam heç nə uydurmur, sadəcə hamının uşaqlıqdan bildiyini təkrar edir. Masada oturan ağsaqqallar da, ilk dəfə tonqal görəcək körpənin valideynləri də eyni anda gülür.
Novruz adətləri: hazır kartlar və göstərmə yolları
Bu kartların bir hissəsi Uşaq mahnıları dəstinin nümunələrindəndir (Kosa-Kosa, Tonqal Üstündən Tullanmaq, Səməni Göyərtmək, Xonçaya Şirni Qoymaq, Papaq Kimin Papağı), qalanları isə hər ailənin bildiyi ümumi ideyalardır:
| Kart | Necə göstərmək olar | Çətinlik |
|---|---|---|
| Tonqal üstündən tullanmaq | Qaçaraq gəlin, kiçik alovun üstündən sıçrayın, arxaya baxıb sevinin | Asan |
| Səməni göyərtmək | Boşqaba buğda səpin, su çiləyin, günlərlə gözləyib göyərməsinə sevinin | Orta |
| Papaq atmaq | Qapını döyün, papağı astanaya atın, künc arxasında gizlənin | Asan |
| Qulaq falı | Qonşunun qapısına yaxınlaşın, qulağınızı söykəyin, diqqətlə dinləyin | Orta |
| Yumurta döyüşdürmək | Yumurtanı ovucunuzda bərk tutun, rəqibin yumurtasına vurun, sınmasına baxın | Asan |
| Xonça bəzəmək | Məcməyini düzün, ortaya səməni, ətrafa şirniyyat və şam qoyun | Orta |
| Kosa və Keçəl | Biri saqqal taxıb əsa ilə yeriyir, o biri başını sığallayıb zarafat edir | Çətin |
| Səməniyə qırmızı lent bağlamaq | Səmənini ortasından tutun, lenti dolayıb bant vurun | Orta |
“Kosa və Keçəl” kartını iki nəfərin birlikdə göstərməsinə icazə verin: bu, Novruzun teatr ruhuna uyğundur və hər dəfə gülüş qopur.
Bayram süfrəsi: yeməklər və şirniyyatlar
Novruz süfrəsi pantomima üçün tükənməz mənbədir. Şirniyyat dəstinin nümunələrində bayram şirniyyatları var:
- Şəkərbura (bayram şirnisi): xəmiri ovucda yayın, içinə iç qoyun, kənarlarını bağlayın və maqqaşla naxış vurun.
- Bakı stilində badamlı paxlava (çətin): nazik qatları bir-bir düzün, romb şəklində kəsin, hər rombun üstünə badam qoyun.
- Qoğal: xəmiri bükərək dairəvi yayın, üstünə yumurta sürtün.
- Fəsəli (bayram şirnisi): xəmiri nazik açıb qat-qat yağlayın.
- Şəki halvası (çətin): nazik düyü xəmiri torunu qəlibə yayın, üstünə şərbət tökün.
Yemək dəstindən isə bayram süfrəsinin əsas yeməkləri: Səbzi plov, Dolma (yarpaq dolması), Göy qutabı, Kəllə qənd. Səbzi plov üçün qazanda düyünü dəmə qoyun, qapağı dəsmalla bükün və gözləyin. Bayram qovurğası və rəngli yumurtalar da ümumi ideya kimi yaxşıdır: yumurtanı soğan qabığında boyayıb nəticəyə heyranlıqla baxın.
Bahar və təbiət sözləri
Novruz həm də baharın gəlişidir. Təbiət dəstinin nümunələrindən bayram ovqatına uyğun kartlar:
- Lalə: əllərinizi qönçə kimi birləşdirin, sonra yavaş-yavaş açın.
- Ağac və Yarpaq: qolları budaq kimi qaldırın, barmaqları küləkdə yırğalayın.
- Çay (dərə): əlinizlə dalğalı axın çəkin, sonra daşların üstündən keçin.
- Dağ yamacı: yamacdan yuxarı ağır addımlarla qalxın.
- Əncir ağacı (orta): budaqdan meyvə dərib dadın.
Bunlara ümumi ideya kimi “Yel çərşənbəsi” (güclü küləyə qarşı yeriyin) və “Su çərşənbəsi” (bulaqdan su götürüb bir-birinizə çiləyin) kartlarını əlavə edin.
Bayram qonaqlığı: ailə kartları
Novruzda qohumlar bir-birinə qonaq gedir, ona görə Ailə dəstinin kartları da yaxşı işləyir: Xala, Dayı, Əmi, Gəlin, Nəvə, Ailənin böyüyü (ağsaqqal), Qohumluq bayramı (böyük yığıncaq). Gəlini göstərmək üçün xonçanı başın üstündə gətirib təvazökarlıqla masaya qoyun. Ağsaqqal üçün yuxarı başda oturub hamıya xeyir-dua verin. Bayram günlərində qohumlara qonaq gedəndə oyunu davam etdirmək də olar: hər evdə bir qısa raund, xallar isə bütün bayram boyu eyni vərəqdə toplanır və axırda ən çox xal toplayan ailə elan olunur.
Qarışıq yaşlı komandalar qurmaq üçün ailə üçün pantomima bələdçisinə baxın: orada nənə-baba ilə nəvələri eyni komandada necə oynatmaq izah olunub.
Məktəb və bağçada Novruz şənliyi
Martın ortalarında məktəblərdə və bağçalarda Novruz şənlikləri keçirilir: uşaqlar Bahar qızı, Kosa, Keçəl, Günəş və Su obrazlarına girir, səhnəciklər oynayır, xonça bəzəyir. Pantomima bu proqrama asanlıqla əlavə olunur və müəllimlər üçün hazır, səs-küysüz oyun olur.
Bağça və ibtidai siniflər üçün sadə qaydalar:
- Obrazları tapmaq. Hər uşaq bayram obrazlarından birini göstərir: Bahar qızı gül səpir, Günəş qollarını şüa kimi açır, Kosa saqqalını sığallayır. Sinif kimin olduğunu tapır.
- Çərşənbə oyunu. Sinif dörd qrupa bölünür: Su, Od, Yel və Torpaq. Hər qrup öz ünsürünü göstərir, digərləri tapır. Bu, uşaqlara dörd çərşənbəni yadda saxlamağa kömək edir.
- Xonça yarışı. Hər düzgün cavab üçün qrupun kağız xonçasına bir şəkil yapışdırılır: şəkərbura, səməni, şam, yumurta. Ən dolu xonça qalib gəlir.
Yuxarı siniflərdə isə oyunu çətinləşdirmək olar: atalar sözləri və bayram mahnılarının adları da kartlara əlavə edilsin.
Novruz bayramı pantomiması: axır çərşənbə üçün oyun planı
- Tonqaldan əvvəl (10 dəqiqə). Uşaqlar üçün asan kartlar: tonqal, papaq atmaq, yumurta döyüşdürmək.
- Süfrə arxasında (15 dəqiqə). Komandalar yemək və şirniyyat kartları ilə yarışır. Hər növbə 60 saniyə.
- Final (5 dəqiqə). Kosa və Keçəl, qulaq falı, səməni kimi çətin kartlar, ikiqat xal.
- Mükafat. Qalib komanda xonçadan ilk şəkərburanı götürür.
Bir adət də əlavə edin: uduzan komanda ev sahibinə sabahkı şirniyyat bişirməkdə kömək etsin. Beləcə oyun bayramın bir hissəsinə çevrilir.
