Pantomima per Chalandamarz: ideas per la festa da primavaira
Pantomima per Chalandamarz cumbinescha in gieu simpel cun la festa rumantscha dals uffants il 1. da mars: ils uffants mussan senza pleds plumpas, il cortegi tras il vitg, la naiv che luescha, flurs da palperi u Uorsin cun sia plumpa gronda, e la classa u la famiglia engiavina. Il gieu funcziuna en scola avant la festa ed a chasa la saira suenter il cortegi.
Tge è Chalandamarz e pertge tutga pantomima tar ella?
Chalandamarz è ina festa veglia en l’Engiadina, en la Val Müstair ed en autras vals dal Grischun. Il 1. da mars van ils uffants cun plumpas, chanzuns ed en blers lieus cun giaischlas tras il vitg. La canera duai stgatschar l’enviern e svegliar l’erba sut la naiv. Las famiglias dattan als uffants in pau daners u dultschezzas.
Per pantomima è la festa ideala: tut ils elements han in moviment clar. Ina plumpa vegn scurlada, ina giaischla vegn tratga, la naiv luescha plaun e las flurs creschan. Uffants enconuschan quels gests da lur atgna vita.
Pleds per la pantomima per Chalandamarz
Questa glista è ina collecziun d’ideas generalas per la festa, betg ord in deck:
| Pled | Co mussar |
|---|---|
| Plumpa | Purtar ina plumpa greva vi da la tschinta e chaminar cun pass gronds |
| Cortegi | Marschar en lingia tras il vitg, in uffant davos l’auter |
| Chanzun da Chalandamarz | Star en rait cun ils auters, tegnair il tact cun il pe e dirigir cun la maun |
| Giaischla | Sclaffar cun forza ina giaischla imaginara sur il chau |
| Flurs da palperi | Plegar palperi ed al fixar sin in chapè |
| Naiv che luescha | Esser grond e lura vegnir plaun pli pitschen, fin a ina pitschna pozza |
| Prada verda | Sa plegar e far crescher l’erba cun ils dets |
| Vatgas en stalla | Ir a quatter pes e guardar ora da la porta da stalla |
| Blusa blaua e chapitscha cotschna | Trair en ina blusa e metter ina chapitscha sin il chau |
Uorsin e la plumpa gronda: ina runda cun l’istorgia
Blers uffants rumantschs enconuschan l’istorgia d’Uorsin, il mattatsch che survegn per Chalandamarz mo ina plumpa pitschna e va sulet si en la cuort da muntogna per tschertgar la plumpa gronda. Il cudesch da Selina Chönz cun ils maletgs dad Alois Carigiet è in classic. Per ina runda speziala pon ils uffants mussar scenas da l’istorgia:
- Uorsin survegn la plumpa pitschna: far ina fatscha trista e mussar la plumpa cun dus dets.
- Il viadi en la naiv: chaminar tras naiv profunda e trair ora ils pes a mintga pass.
- La plumpa gronda: prender la plumpa enorma cun omaduas mauns ed esser losch.
- La notg en la tegia: sa cuvrir cun fain e durmir.
- Il cortegi: marschar l’emprim, davant tut ils auters uffants.
Enviern davent, primavaira vegn
Chalandamarz è la festa tranter enviern e primavaira. Il deck Enviern porta pleds per l’enviern che duai ir davent: Naiv, Bala da naiv, Sled, Sciarpa, Lai glatschà e Glazun. Per la primavaira vegnan ord il deck Mo per uffants pleds sco Flur, Papigliun e Bulas.
In’idea da gieu: duas squadras, l’ina mussa pleds d’enviern, l’autra pleds da primavaira. La squadra da primavaira sto gudagnar, sco al 1. da mars.
Chanzuns e musica: ina runda cun zunzunar
Las chanzuns da Chalandamarz tutgan tar la festa sco las plumpas. Ina varianta per uffants pli gronds: ina persuna zunzuna la melodia d’ina chanzun da la festa, senza pleds, e la squadra sto engiavinar la chanzun. Per ils pli pitschens mussa ins pli simpel ina scena da la chanzun. Ultra da quai funcziunan pleds da primavaira ch’uffants vesan insaquantas emnas suenter la festa, sco ideas generalas:
- Utschels che turnan: sgular cun bratschs largs e tschertgar in lieu per il nieu
- Il sulegl che scalda: stender las mauns vers il tschiel e trair ora la giachetta
- Las emprimas flurs: sa plegar e far crescher ina flur pitschna ord la naiv
- La primavaira en stalla: las vatgas vulan ir ora e battan cun ils corns vi da la porta
Pantomima en scola avant il 1. da mars
En las emnas avant la festa exerciteschan las classas las chanzuns e preparan las flurs. Pantomima è in bun pass per repeter il vocabulari:
- Scriver chartas: mintga uffant scriva u dissegna in pled da Chalandamarz.
- Duas squadras: las “plumpas” e las “giaischlas”, u in auter num da la festa.
- Temp: 90 secundas per charta en la scola primara.
- Repeter il pled: la squadra che engiavina di il pled a vusch auta en rumantsch.
- Premi: la squadra victura dastga chantar l’emprima chanzun durant la proxima prova.
La saira en famiglia: tats, tantas e vischins
La saira suenter il cortegi, cur che la famiglia è ensemen, porta il deck Famiglia ina runda quieta: Mamma, Bab, Grondbab, Tanta, Gemels u Bisnonna. Ils uffants mussan persunas da la famiglia, ils creschids engiavinan. Il deck Firads ha ultra da quai pleds per auters dis da festa, sco “Tschertgar ovs da Pasca” per la proxima festa da primavaira.