Páskaleikir: Látbragðsleikur með málsháttum úr páskaeggjum
Páskaleikir verða varla íslenskari en þessi: hver og einn leikur málsháttinn úr sínu páskaeggi án þess að tala og hinir giska. Leikurinn passar á páskadagsmorgun, í páskafríinu í bústaðnum og í fjölskylduboðinu á annan í páskum. Byrjið á myndrænum málsháttum eins og Morgunstund gefur gull í mund, hafið auðveld páskaorð fyrir yngstu börnin og gefið stig fyrir hálfa málshætti.
Af hverju eru málshættir fullkomnir í látbragðsleik?
Í íslenskum páskaeggjum leynist lítill miði með málshætti, og á mörgum heimilum er hann lesinn upphátt um leið og eggið er brotið á páskadagsmorgun. Málshættirnir eru oft gamlir og myndrænir, fullir af árum, eplum, gulli og krókum, sem gerir þá ótrúlega skemmtilega að leika.
Leikurinn hefur líka nokkra kosti umfram aðra páskaleiki:
- Efnið er komið: spjöldin eru bókstaflega inni í eggjunum.
- Allar kynslóðir: amma kann málshættina utan að, börnin læra þá í leiðinni.
- Íslenskan lifir: gömul orð eins og knár, kelda og holt fá nýtt líf.
- Stuttur eða langur: einn málsháttur á mann í morgunmat, eða heil keppni seinni partinn.
Svona spilið þið málsháttaleikinn
- Safnið málsháttunum: hver og einn les sinn miða í hljóði. Ef sumir eru búnir að lesa sinn upphátt má skiptast á miðum.
- Sýnið fjölda orða: haltu upp jafn mörgum fingrum og orðin í málshættinum eru.
- Leikið orð fyrir orð: byrjið á myndrænasta orðinu, eins og eplinu eða gullinu.
- Notið handmerkin: tog í eyrnasnepil þýðir „hljómar eins og“ og bending á nefið þýðir „rétt“.
- Stigagjöf: heill málsháttur gefur tvö stig, réttur kjarni gefur eitt.
- Hafið 90 sekúndur á hvern málshátt, því þeir eru lengri en venjuleg spjöld.
Sá sem leikur má ekki segja orð og ekki skrifa stafi í loftið. Ef liðið er alveg strand má leika merkingu málsháttarins í heild sinni, sem er oft auðveldara en að fara orð fyrir orð.
Málshættir sem auðvelt er að leika
Þessir málshættir eru vel þekktir og birtast oft í páskaeggjum. Þá má líka skrifa á heimagerð spjöld:
| Málsháttur | Svona er hann leikinn |
|---|---|
| Morgunstund gefur gull í mund | Vaknaðu, teygðu úr þér og settu gullpening upp í munninn |
| Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni | Hristu tré og bentu á epli sem lendir rétt við rótina |
| Árinni kennir illur ræðari | Róðu klaufalega, horfðu reiður á árina og hentu henni |
| Margur er knár þótt hann sé smár | Krjúptu niður, vertu pínulítill og lyftu þungum steini |
| Ekki er allt gull sem glóir | Taktu upp glansandi stein, bíttu í hann og hristu höfuðið |
| Kemst þótt hægt fari | Skríddu eins og snigill en komdu brosandi í mark |
| Betri er krókur en kelda | Gakktu að polli, hugsaðu þig um og taktu stóran sveig |
| Glöggt er gests augað | Komdu inn um dyr og bentu strax á eitthvað sem heimilisfólkið sá ekki |
| Allt er þegar þrennt er | Reyndu tvisvar án árangurs og náðu því svo í þriðja sinn |
| Hver er sinnar gæfu smiður | Hamraðu og smíðaðu eitthvað, lyftu því svo stoltur upp |
Málshættina má líka nota sem upphitun fyrir erfiðari umferðir. Fleiri krefjandi hugmyndir eru í greininni um erfið orð í látbragðsleik.
Orðatiltæki fyrir lengra komna
Þegar málshættirnir eru búnir er stokkurinn Orðatiltæki eðlilegt framhald. Orðatiltæki eru styttri en málshættir en jafn myndræn:
- Að slá tvær flugur í einu höggi: veifaðu flugnaspaða einu sinni og bentu á tvær flugur.
- Að leggja árar í bát: róðu, stoppaðu, andvarpaðu og leggðu árarnar niður.
- Að hitta naglann á höfuðið: hamraðu nagla og bentu svo á höfuðið á þér.
- Að hafa mörg járn í eldinum: snúðu mörgum járnum í ímynduðum eldi í einu.
- Að hafa vind í seglin: stattu í bát, finndu vindinn og brostu.
- Að ganga í björg: gakktu inn í klett, erfitt en skemmtilegt fyrir vana spilara.
Páskaorð fyrir yngstu börnin
Málshættir eru of erfiðir fyrir leikskólabörn, en þau geta leikið einföld páskaorð á meðan eldri systkinin glíma við málshættina:
| Orð | Svona er það leikið |
|---|---|
| Páskaegg | Brjóttu stórt egg og kíktu ofan í það |
| Páskaungi | Krjúptu, brjóttu þig út úr eggi og blakaðu litlum vængjum |
| Eggjaleit | Leitaðu undir púðum og bak við gardínur |
| Afi | Gakktu hægt með staf og strjúktu skeggið |
| Rjómapönnukökur | Snúðu pönnuköku og smurðu rjóma á hana |
Páskaegg er í Frídögum, Afi í Fjölskyldu og Rjómapönnukökur í Mat. Páskaungi og eggjaleit eru almennar hugmyndir.
Páskaleikir í páskafríinu: hvenær og hvar er best að spila?
Páskarnir eru eitt lengsta fjölskyldufrí ársins á Íslandi, frá skírdegi til annars í páskum, og margir fara í sumarbústað eða á skíði. Það gefur mörg tækifæri:
- Páskadagsmorgunn: málsháttaleikurinn um leið og eggin eru opnuð.
- Í bústaðnum: þegar veðrið leyfir ekki útiveru og allir eru komnir með leiða á spilastokknum.
- Eftir skíðadaginn: rólegur leikur þegar allir eru þreyttir í fótunum.
- Fermingarveislur: fermingartímabilið er á vorin, oft um páskaleytið, og stuttur málsháttaleikur brýtur ísinn milli ættingja sem hittast sjaldan.
- Fjölskylduboð á annan í páskum: keppni milli greina fjölskyldunnar.
Málshættina sem koma upp í ár má geyma í krukku og nota aftur næstu páska, svo að safnið stækki með hverju árinu.
Ef ykkur vantar fleiri spjöld getið þið spilað frítt á netinu og valið Frídaga eða Orðatiltæki.
