Inauterietako mimika: mozorroak, joaldunak eta herriko festak
Inauterietako mimikan inauteriei lotutako pertsonaiak eta mozorroak antzezten dira hitzik gabe: Ituren eta Zubietako joaldunak, Altsasuko momotxorroak, Lantzeko Miel Otxin, Tolosako mozorro desfileak eta etxeko mozorro klasikoak. Familian jolasteko aproposa da inauteri asteburuan, mozorro festaren aurretik edo ondoren, eta umeek eskolan ikasitakoa erakusteko aukera ematen du.
Zergatik inauteriak?
Euskal Herriko jai askok merezi lukete mimika partida bat, baina inauteriek badute zerbait berezia: mozorroak eta pertsonaia tradizionalak, berez, antzerkia dira. Joaldunen ibilera, momotxorroen jauziak edo Ziripoten erorikoak hitzik gabe ezagutzen dira, eta horixe da mimikaren funtsa. Gainera, inauteriak herriz herri aldatzen dira, eta mahaiaren inguruan bakoitzak bere herrikoak ekar ditzake. Hiriko kaleetako mozorro desfileetatik hasi eta Nafarroako mendi herrietako inauteri zaharretaraino, edo Zuberoako maskaradetaraino, denek dute zer kontatu eta zer antzeztu.
Inauteriek beste abantaila bat ere badute: neguaren erdian iristen dira, egunak laburrak direnean eta etxean denbora gehiago ematen dugunean. Jolas bat behar da, eta mimika prest dago.
Euskal inauterietako pertsonaiak: zer eta nola antzeztu
Jaiak sortan daude Itureneko, Lantzeko eta Tolosako Inauteriak, Joaldunak, Zanpantzarrak eta Momotxorroak. Miel Otxin, Ziripot, Zaldiko eta Zamalzain ideia orokor gisa gehitu ditugu, zuen txarteletan sartzeko:
| Txartela | Non | Nola antzeztu |
|---|---|---|
| Joaldunak | Ituren eta Zubieta | Aldakak erritmoan, joareak bizkarrean, eta kono altu bat buruan |
| Zanpantzarrak | Ituren eta Zubieta | Joaldunen ilara, denak pauso berean, eta herritik herrira oinez |
| Momotxorroak | Altsasu | Adarrak buruan, sarde bat eskuan, eta jauzi basatiak |
| Miel Otxin | Lantz | Erraldoi bat makila baten gainean, eta gero sutan erretzen |
| Ziripot | Lantz | Lastoz beteta, oso lodia, poliki ibili eta lurrera erori |
| Zaldiko | Lantz | Zaldi bat gerrian, Ziripot bultzaka |
| Zamalzain | Zuberoako maskaradak | Zaldi-dantzaria, jauzi arinak eta oin puntetan dantza |
| Tolosako Inauteriak | Tolosa | Mozorro desfile bat kalean, musika eta konfetiarekin |
Trikimailu bat: euskal pertsonaia batekin hasi aurretik, egin “festa” keinua (besoak gora, dantzan), eta gero “Euskal Herria” adierazteko txapela buruan jarri. Taldeak berehala ulertuko du nondik datorren txartela. Euskal jai gehiago Jaiak sortan.
Mozorro klasikoak: inauterietako txartel errazak
Inauteri festetan, ume eta helduen mozorro gogokoenak dira txartelik errazenak. Antzezpenak sortan daude, besteak beste:
- Robota: mugimendu zurrunak, besoak angelu zuzenean.
- Ninja: oin puntetan, ezkutuka, eta eskuarekin kolpe azkar bat.
- Magoa: kapela batetik untxi bat atera.
- Mamua: izara bat buruan, eta besoak aurrera.
- Maitagarria: makila magikoa astindu, eta hegan oin puntetan.
- Pinguinoa: besoak gorputzari itsatsita, kulunka.
- Suhiltzailea: mangera bat eskuetan, eta eskailera batean gora.
- Boxeolaria: eskularruak aurpegi aurrean, saltoka.
Sorta berean daude inauterietako beste klasiko hauek ere: Pirata (begi bat estalita eta hanka zurezkoa), Astronauta, Pailazoa, Superheroia eta Sorgina. Printzesa (koroa eta soineko luzea) Haurrentzat sortan aurkituko duzu. Txartel gehiago Antzezpenak sortan.
Arropa: mozorroak osatzeko piezak
Inauterietan arropa da protagonista, eta Arropa sorta oso erabilgarria da jolas berezi baterako: jokalari batek arropa pieza bat antzezten du, eta taldeak asmatu ondoren, mozorro bat asmatu behar du pieza horrekin. Adibide batzuk:
| Erraza | Ertaina | Zaila |
|---|---|---|
| Txapela | Poncho-a | Esmokina |
| Abarka | Txaketoia | Kapa |
| Gorbata | Larruzko Jaka | Kapela Biribila |
| Pijama | Legging-ak | |
| Takoi Altuak | Kamiseta Tirantekoa |
Txapela eta abarkak euskal baserritarraren mozorroaren oinarria dira, eta inauterietan ere ohikoak dira. Pijamarekin, berriz, mozorrorik errazena: ohetik zuzenean festara. Esmokina eta Kapa, aldiz, zailagoak dira: lehenik festa dotore bat edo banpiro bat antzeztu, eta gero jantziaren forma eskuekin marraztu. Arropa guztia Arropa sortan.
Inauterietako mimika familian: nola antolatu
- Aukeratu unea: inauteri igandeko bazkalostean, edo mozorro festara joan aurretik, denak mozorrotuta daudenean.
- Talde mistoak: aitona-amonak, gurasoak eta umeak nahastuta. Aitona-amonek askotan gogoratzen dituzte beren herriko inauteri zaharrak, eta txartel horiek dira onenak.
- Hiru txartel mota: euskal pertsonaiak, mozorro klasikoak eta arropa piezak, kolore desberdineko paperetan.
- Denbora: 60 segundo helduentzat, 90 umeentzat.
- Txanda berezia, “Familia mozorrotuta”: jokalari batek familiako kide bat antzezten du mozorro jakin batekin, eta besteek asmatu behar dute nor den eta zertaz mozorrotuta dagoen. Familia sortako txartelak (Aitona, Izeba, Osaba, Bikiak) oinarri gisa balio dute.
Adin guztietarako aholku gehiago gure mimika familian gidan.
Inauteri garaiko beste jai batzuk
Inauteriak ez dira bakarrik iristen. Aste horietan, Euskal Herrian badira beste jai batzuk, txartel bikainak ematen dituztenak. Jaiak sortan daude:
- Santa Ageda Eguna eta Santa Ageda Koplak: Santa Ageda bezperan, otsailaren 4an, makilak lurrean kolpeka eta etxez etxe kantari.
- Santa Ageda Makilakada: makila lurraren kontra, erritmoan, kantaren doinuan.
- Erraldoi Eta Buruhandien Desfilea: erraldoiak dantzan eta buruhandiak umeen atzetik korrika. Zaila, baina oso barregarria.
- Txupinazoa: suziria jaurti, eta denak besoak gora festa hasteko.
Sortatik kanpo, Ostegun Gizena ere aipatu behar da: inauterien hasiera, eskola askotan umeek mozorrotuta eta txistorra ogitartekoa eskuan ospatzen dutena.
Eskolan, inauterien bezperan
Inauterien astean, ikastetxe askok mozorro desfilea egiten dute gai jakin batekin. Mimika saio bat desfilearen aurretik oso egokia da: ikasle bakoitzak bere mozorroaren pertsonaia antzezten du, eta ikaskideek asmatu behar dute. Euskal pertsonaia tradizionalak lantzeko ere aukera ona da: irakasleak Joaldunak, Miel Otxin edo Zamalzain txartelak banatzen ditu, eta ikasleek bideo bat ikusi ondoren antzezten dituzte.
Ariketa horrek bi helburu betetzen ditu: ikasleek euskal ohiturak ezagutzen dituzte, eta jolasean ari direla hiztegi berria ikasten dute (joarea, sardea, lastoa, maskarada). Gelako txapelketa batekin bukatu daiteke, desfilea hasi baino lehen, mozorroak jantzita.
