የመስቀል በዓል የተውኔት ጨዋታ: ለደመራ የቤተሰብ ምሽት ሀሳቦች

በAct Up ቡድን · የተሻሻለው: 8 ኦክቶበር 2026

የመስቀል በዓል የተውኔት ጨዋታ ከደመራው ስነ ስርዓት በኋላ ቤተሰብና ጎረቤት አብሮ የሚጫወተው የበዓል ጨዋታ ነው: ተዋናዩ እንደ «ችቦ ማብራት»፣ «የመስቀል ደመራ መገንባት»፣ «እስክስታ» ወይም «ዶሮ ወጥ ከቅቤ ጋር» ያለውን ካርድ ሳይናገር ይተውናል፣ ቡድኑ በአንድ ደቂቃ ውስጥ ይገምታል። ካርዶቹን ከበዓሉ፣ ከድግሱ፣ ከዝምድናና ከባህላዊ ጭፈራ ይምረጡ።

መስቀልና ደመራ: በዓሉ መቼና እንዴት ይከበራል?

መስቀል በኢትዮጵያ አቆጣጠር መስከረም 17 ይከበራል፤ ደመራ ደግሞ በዋዜማው መስከረም 16 ምሽት ይለኮሳል። በፈረንጆች አቆጣጠር ይህ በአብዛኛው ዓመታት ሴፕቴምበር 26 እና 27 ላይ ይውላል። በዓሉ ንግሥት እሌኒ እውነተኛውን መስቀል ያገኘችበትን ትውፊት ያስታውሳል፤ በትውፊቱ መሰረት የደመራው ጭስ መስቀሉ ወደተቀበረበት ቦታ ጠቁሟል። የመስቀል በዓል በ2013 እ.ኤ.አ. በዩኔስኮ የሰው ልጅ ወካይ ቅርስ ተብሎ ተመዝግቧል።

በአዲስ አበባ መስቀል አደባባይ ትልቁ ደመራ ይለኮሳል፤ በየሰፈሩና በየገጠሩም ቤተሰቦችና ጎረቤቶች የራሳቸውን ደመራ ያቆማሉ። ደመራው በአደይ አበባ ይጌጣል፣ ሰዎች ችቦ ይዘው ይዞራሉ፣ ደመራው ሲቃጠልም ተሰብሳቢው ይዘምራል፣ ይጨፍራል። በብዙ አካባቢዎች መስቀል ዘመድ ከሩቅ ወደ ትውልድ ቀዬው የሚመለስበት ትልቅ የቤተሰብ መገናኛ ነው።

ብዙ ሰው በአንድ ቤት ሲሰበሰብ ሁሉንም ዕድሜ የሚያሳትፍ ጨዋታ ያስፈልጋል፤ የተውኔት ጨዋታ ለዚህ ፍጹም ነው። ቦርድ ወይም ልዩ ዕቃ አያስፈልገውም፣ ገና ማንበብ የማይችሉ ትናንሽ ልጆችም ይሳተፋሉ፣ ከከተማ የመጡ የአጎት ልጆችና ከገጠር የመጡ አያቶች በአንድ ቡድን ሆነው ይስቃሉ።

የደመራ ምሽት ካርዶች

እነዚህ ካርዶች የበዓሉን ዋና ትዕይንቶች ይይዛሉ። የመጀመሪያዎቹ አራቱ ከየበዓላት ምድብ የተወሰዱ ናቸው፤ ቀሪዎቹ ለራስዎ ካርዶች የሚሆኑ ሀሳቦች ናቸው:

አንድ ጠቃሚ ማሳሰቢያ: ችቦንና ደመራን ሲተውኑ እውነተኛ እሳት፣ ሻማ ወይም ክብሪት በፍፁም አይጠቀሙ። በተለይ ልጆች በሚጫወቱበት ቤት ውስጥ እጅና የሰውነት እንቅስቃሴ ብቻ በቂ ነው፤ በተውኔት ጨዋታ ውስጥ ዕቃ መጠቀም እንደ ህግም አይፈቀድም።

«ችቦ ማብራት» ለትናንሽ ልጆች ምርጥ ካርድ ነው። ከህጻናት ዘፈኖች ምድብ ደግሞ «የመስቀል በዓል ችቦ ጨዋታ» የሚለው ካርድ ለትልልቅ ልጆች ጥሩ ፈተና ነው።

የመስቀል ድግስ ካርዶች

መስቀል ትልቅ የድግስ በዓል ነው። በተለይ በጉራጌ ማህበረሰብ ውስጥ ዘመድ ሁሉ ተሰብስቦ ክትፎ የሚበላበት ዋና በዓል ነው። ከየምግብ ምድብ የሚከተሉት ካርዶች ለዚህ ምሽት ይመቻሉ:

• ዶሮ ወጥ ከቅቤ ጋር: ሽንኩርት እየከተፉ ዓይን ማሻሸት፣ ድስት ማማሰል፣ ቅቤ መጨመር። ብዙ ደረጃ ስላለው ለአዋቂዎች ይመቻል።
• ቅቤ ወጥ: ቅቤውን በማንኪያ አውጥቶ በድስት ውስጥ ማቅለጥ፣ መዓዛውን በደስታ ማሽተት።
• እንጀራ: በምጣድ ላይ ሊጥ በክብ ማፍሰስ፣ ክዳኑን ከፍቶ ዓይኖቹን ማየት።
• ዱለት: በፍጥነት መክተፍ፣ በቅመም ማጣፈጥ።
• አዋዜ: ትንሽ መቅመስ፣ ከዚያ በቃሪያው ኃይል አፍን እያራገቡ መዝለል።
• ሙልሙል ዳቦ: ሊጡን በክብ አዘጋጅቶ ለልጆች ማካፈል።

ክትፎ፣ ቆጮና ጎመን ክትፎ በምድቡ ውስጥ ባይኖሩም በመስቀል ምሽት ለራስዎ ካርዶች የሚሆኑ ምርጥ ሀሳቦች ናቸው። ክትፎን ለማሳየት ስጋውን በቢላ በፍጥነት መክተፍና በቅቤና በሚጥሚጣ ማሸት በቂ ነው።

ቤተሰብና ጎረቤት: የዝምድና ካርዶች

መስቀል የዝምድና በዓል ስለሆነ ከየቤተሰብ ምድብ ካርዶችን መጨመር ጨዋታውን ልብ የሚነካ ያደርገዋል:

«ትውልድ መቁጠር» በኢትዮጵያ ባህል በጣም የሚታወቅ ልማድ ነው: ብዙ ሰዎች የአባቶቻቸውን ስም እስከ ብዙ ትውልድ ይቆጥራሉ። ይህንን ካርድ አያት ሲተውነው ልጆቹ የቤተሰባቸውን ታሪክ ለመጠየቅ ይነሳሳሉ። ከጨዋታው በኋላ አያቶች የአባቶቻቸውን ስም እንዲቆጥሩ መጠየቅ የምሽቱ ውድ ክፍል ሊሆን ይችላል፤ ልጆቹም ስሞቹን በወረቀት ላይ ፅፈው የራሳቸውን የቤተሰብ ዛፍ መስራት ይጀምራሉ።

ባህላዊ ጭፈራዎች: ከደመራው ዙሪያ እስከ ሳሎኑ

ደመራው ሲቃጠል ሰዎች በዙሪያው ይጨፍራሉ፤ ስለዚህ የዳንስ ካርዶች የበዓሉ አካል ናቸው። ከየዳንስ እንቅስቃሴዎች ምድብ:

• እስክስታ: ትከሻን በፍጥነት መንቀጥቀጥ፣ ደረትን ወደፊት ማድረግ።
• ጉራጌ ዳንስ: እግርን በፍጥነት መሬት ላይ መርገጥና መዝለል። ጉራጌዎች መስቀልን በታላቅ ደስታ ስለሚያከብሩ በዚህ ምሽት ከሁሉም የሚገጥም ካርድ ነው።
• የሀዲያ ዳንስ: በቡድን ተያይዞ መወዛወዝ።
• ባህላዊ ቡድን ዳንስ: ብዙ ሰው በክብ ተያይዞ መዞር፤ ተዋናዩ ሁለት ጓደኞቹን እንዲያግዙት መፍቀድ ይቻላል።

ለልጆችና ለአዋቂዎች፣ እንዲሁም ለሌሎች በዓላት

በመስቀል ምሽት ብዙ ጊዜ ከሶስት ዓመት ልጅ እስከ ሰማንያ ዓመት አያት ድረስ ይሰበሰባሉ። ካርዶቹን በሁለት ሳህን ይክፈሉ:

• የልጆች ሳህን: መስቀል፣ ችቦ ማብራት፣ እንጀራ፣ እናት፣ አባት፣ እስክስታ።
• የአዋቂዎች ሳህን: የደመራው ጭስ አቅጣጫ፣ ትውልድ መቁጠር፣ ዶሮ ወጥ ከቅቤ ጋር፣ ትልቅ የመስቀል ደመራ ማብራት ለከተማ።

በዚሁ ወቅት የሚከበሩ ሌሎች በዓላትም አሉ። ከመስቀል በኋላ የሚመጣውን ኢሬቻ የሚያከብሩ ቤተሰቦች ከበዓላት ምድብ «ኢሬቻ ሳር መያዝ» እና «የኢሬቻ ሀይቅ መሄድ» የሚሉትን ካርዶች መጨመር ይችላሉ፤ ከአስራ ስድስት ቀን በፊት ያለፈው እንቁጣጣሽም የራሱ ካርዶች አሉት፣ በየአዲስ ዓመት የተውኔት ጨዋታ ገጽ ላይ ያገኟቸዋል።

የመስቀል በዓል የተውኔት ጨዋታ: የደመራ ምሽት ዕቅድ

1. ካርዶቹን አስቀድመው ያዘጋጁ: ልጆች በዋዜማው ቀን ካርዶቹን ፅፈው በአደይ አበባ ስዕል ያስጌጧቸው።
2. ቡድኖችን በሰፈር ወይም በቤተሰብ ይክፈሉ: «የቤቱ ሰዎች» እና «ጎረቤቶች»፣ ወይም ዕድሜን ደባልቀው።
3. ሰዓቱን ይወስኑ: ለአዋቂዎች 60 ሰከንድ፣ ለትናንሽ ልጆች እስከ 90 ሰከንድ።
4. ሶስት ዙር ይጫወቱ: የደመራ ዙር፣ የድግስ ዙርና የዝምድናና የጭፈራ ዙር።
5. በጋራ ጭፈራ ይዝጉ: አሸናፊው ቡድን የመጨረሻውን ዘፈን ይመርጣል፣ ሁሉም በአንድነት ይጨፍራል።

ጨዋታው ካለቀ በኋላ ካርዶቹን በፖስታ አስቀምጠው ለሚቀጥለው ዓመት ያቆዩዋቸው፤ በየዓመቱ ጥቂት አዳዲስ ካርዶችን መጨመር የቤተሰቡ የራሱ ልማድ ይሆናል።

መልካም የመስቀል በዓል!