የአዲስ ዓመት የተውኔት ጨዋታ: ለእንቁጣጣሽ የቤተሰብ ምሽት

በAct Up ቡድን · የተሻሻለው: 8 ኦክቶበር 2026

የአዲስ ዓመት የተውኔት ጨዋታ በእንቁጣጣሽ ምሽት ቤተሰብ አብሮ የሚጫወተው የበዓል ጨዋታ ነው: አንድ ሰው እንደ «አበባዬሆሽ»፣ «አደይ አበባ»፣ «የአበባ ጉንጉን» ወይም «ስዕል መስጠት» ያለውን ካርድ ሳይናገር ይተውናል፣ ቡድኑ በአንድ ደቂቃ ውስጥ ይገምታል። በኢትዮጵያ አዲስ ዓመት መስከረም 1 ስለሚከበር ካርዶቹም የክረምቱን ማብቂያና የአበባውን ወቅት ያንፀባርቃሉ።

እንቁጣጣሽ: የኢትዮጵያ አዲስ ዓመት መቼና እንዴት ይከበራል?

በኢትዮጵያ አቆጣጠር ዓመቱ አስራ ሶስት ወር አለው፤ አስራ ሶስተኛው ወር ጳጉሜ አምስት ወይም ስድስት ቀን ብቻ ነው። ጳጉሜ ሲያልቅ መስከረም 1 እንቁጣጣሽ ይመጣል፤ ይህም በፈረንጆች አቆጣጠር ሴፕቴምበር 11፣ ከፈረንጆች የሰግር ዓመት በፊት ባለው ዓመት ደግሞ ሴፕቴምበር 12 ላይ ይውላል። ስለዚህ የአዲስ ዓመት ጨዋታ በኢትዮጵያ የሚጫወተው በፈረንጆች ዓመት መጨረሻ ሳይሆን በመስከረም ነው።

በዓሉ የክረምቱ ዝናብ የሚያበቃበትና ተራሮች በቢጫ አደይ አበባ የሚሸፈኑበት ወቅት ላይ ይውላል። ልጃገረዶች አበባ ይዘው ቤት ለቤት እየዞሩ አበባዬሆሽ ይዘፍናሉ፣ ወንዶች ልጆች ደግሞ የሳሉትን ስዕል ለጎረቤቶች ይሰጣሉ። ቤተሰቡ አዲስ ልብስ ይለብሳል፣ ቤቱ በቄጠማ ይጎዘጎዛል፣ ድግሱም ይዘጋጃል።

ከድግሱ በኋላ ወይም በዋዜማው ማታ ቤተሰቡ ሲሰበሰብ የተውኔት ጨዋታ ይህንን ሁሉ የበዓል ትዕይንት ወደ ሳቅና ውድድር ይቀይረዋል። ጨዋታው ምንም ወጪ አይጠይቅም፤ ወረቀት፣ ብዕርና የስልክ ሰዓት ቆጣሪ ብቻ ይበቃሉ፣ ስለዚህ እንግዳ በድንገት ቢመጣም ወዲያው መቀላቀል ይችላል።

የእንቁጣጣሽ ባህል ካርዶች

እነዚህ ካርዶች የበዓሉን ዋና ዋና ትዕይንቶች ይይዛሉ። «እንቁጣጣሽ» ከየበዓላት ምድብ፣ «አበባዬሆሽ» ከህጻናት ዘፈኖች ምድብ፣ «አደይ አበባ» እና «የአበባ ጉንጉን» ደግሞ ከየአበቦች ምድብ የተወሰዱ ናቸው፤ ሌሎቹ ለራስዎ ካርዶች የሚሆኑ ሀሳቦች ናቸው:

«ማጉረስ» በጣም ኢትዮጵያዊ ትዕይንት ስለሆነ ወዲያው ይገመታል፤ ከውጭ ሀገር የመጡ እንግዶች ካሉ ግን ሁለት ጊዜ ማሳየት ሊያስፈልግ ይችላል።

የልጆች ጨዋታዎችና የበዓል ዘፈኖች

እንቁጣጣሽ በዋናነት የልጆች በዓል ነው። ከየህጻናት ዘፈኖች ምድብ የሚከተሉት ካርዶች ለትናንሾቹ ተጫዋቾች ይመቻሉ:

• አበባዬሆሽ: የበዓሉ ዘፈን ስለሆነ የመጀመሪያው ካርድ ቢሆን ይመረጣል።
• ድብብቆሽ: ዓይንን ሸፍኖ መቁጠር፣ ከዚያ ዙሪያውን መፈለግ።
• ያዘኝ ያዘኝ ጨዋታ: አንዱን እያባረሩ መሮጥ፣ ሲነኩት ደግሞ ሚናውን መቀየር።
• ዙሪያ ጨዋታ: እጅ ለእጅ ተያይዞ በክብ መዞር።
• የአያት ተረት ጊዜ: ቁጭ ብሎ ልጆችን በእጅ ምልክት መጥራት፣ በጣት እየጠቆሙ ታሪክ እንደሚተርኩ ማሳየት።

ማንበብ የማይችሉ ልጆች ካርዱን በጆሮአቸው እንዲሰሙ ያድርጉ። ትልቅ ወንድም ወይም እህት ከትንሹ ጋር አብሮ መተወንም ይችላል።

ለልጆች ነጥብ መቁጠር ግዴታ አይደለም። ብዙ ቤተሰቦች ትናንሾቹ በሚጫወቱበት ዙር ማንም እንዳይሸነፍ ለእያንዳንዱ ትክክለኛ ግምት ትንሽ ከረሜላ ወይም ዳቦ ይሰጣሉ። ልጆቹ የበዓሉን ዘፈኖችና ጨዋታዎች እየተወኑ ባህላቸውን ይወርሳሉ፣ ቤተሰቡም ትዝታቸውን ያድሳል።

ለወጣቶችና ለአዋቂዎች የበዓል ምሽት ካርዶች

ማታ ወጣቶች፣ የአጎት ልጆችና ጓደኞች ሲሰበሰቡ ዘመናዊ የግብዣ ካርዶችም ይስማማሉ። ከየግብዣ ምሽት ምድብ:

«የቡድን ሰልፊ» በእንቁጣጣሽ በጣም ይገጥማል: ሁሉም በአዲስ ልብስ ተሰብስቦ ፎቶ የሚነሳበት ቀን ነውና። ተዋናዩ ስልኩን ከፍ አድርጎ ሌሎችን በእጅ እየጠራ ወደ ፍሬሙ ሲያስገባ ቡድኑ ቶሎ ይገምታል። «ስጦታ መለዋወጥ» ደግሞ በጥቅል የታሰረ ነገር በሁለት እጅ አቅርቦ በምላሹ ሌላ ጥቅል መቀበልና በጉጉት መክፈት ነው።

የአዲስ ዓመት ዕቅድ ዙር

ይህ ለእንቁጣጣሽ ብቻ የሚሆን ልዩ ዙር ነው። እያንዳንዱ ተጫዋች ለአዲሱ ዓመት ያቀደውን አንድ ነገር በወረቀት ላይ በሚስጥር ይፅፋል፤ ከዚያ ተራ በተራ ይተውነዋል:

1. ሁሉም ሰው በትንሽ ወረቀት ላይ የአዲስ ዓመት ዕቅዱን ይፅፋል፤ ለምሳሌ «በጠዋት መሮጥ»፣ «አዲስ ቋንቋ መማር» ወይም «ብዙ መፅሐፍ ማንበብ»።
2. ተዋናዩ የራሱን ዕቅድ ሳይናገር ይተውናል።
3. ቤተሰቡ ሲገምት ተዋናዩ ዕቅዱን ለምን እንደመረጠ በአጭሩ ያብራራል።
4. ወረቀቶቹ በፖስታ ውስጥ ተዘግተው እስከሚቀጥለው እንቁጣጣሽ ይቀመጣሉ፤ በሚቀጥለው ዓመት ተከፍተው ማን ዕቅዱን እንደፈፀመ ይታያል።

ይህ ዙር ጨዋታውን ከመዝናኛ በላይ ያደርገዋል፤ ቤተሰቡ አንዱ የሌላውን ህልም ይሰማል፣ ያበረታታልም። ዕቅዱን መናገር የማይፈልግ ሰው ካለ ማስገደድ አያስፈልግም፤ በቀላል የበዓል ካርድ መተካት ይችላል።

በውጭ ሀገር ያሉ ቤተሰቦች: እንቁጣጣሽን በርቀት መጫወት

ብዙ የአማርኛ ተናጋሪ ቤተሰቦች በአሜሪካ፣ በአውሮፓ፣ በመካከለኛው ምስራቅና በሌሎች ሀገሮች ይኖራሉ። እዚያ እንቁጣጣሽ የስራ ቀን ላይ ሊውል ስለሚችል በዓሉ ብዙውን ጊዜ በሳምንቱ መጨረሻ በማህበረሰብ ስብሰባ ወይም በቤተ ክርስቲያን ይከበራል። የተውኔት ጨዋታ በእንዲህ ያለ ስብሰባ ላይ ልጆችን ከባህላቸው ጋር ያገናኛል:

• የቋንቋ ድልድይ: በውጭ ያደጉ ልጆች የአማርኛ ቃላትን በጨዋታ ይማራሉ። ካርዶቹን በአማርኛ ፊደል ፅፈው ትልቅ ሰው እንዲያነብላቸው ያድርጉ።
• በቪዲዮ ጥሪ: በኢትዮጵያ ካሉ አያቶችና ዘመዶች ጋር በቪዲዮ ጥሪ ይጫወቱ። ተዋናዩ በአንድ ሀገር ሲተውን ገማቾቹ በሌላ ሀገር ይገምታሉ።
• ባህላዊ ዝርዝሮች: እንደ «ቄጠማ መጎዝጎዝ» እና «አደይ አበባ» ያሉ ካርዶች ልጆች ስለ በዓሉ ጥያቄ እንዲጠይቁ ያነሳሳሉ፤ ጨዋታው በዚህ መልኩ የባህል ትምህርት ይሆናል።

በርቀት የመጫወቻ ዝርዝር ምክሮችን በየተውኔት ጨዋታ በኢንተርኔት ገጽ ላይ ያገኛሉ።

የአዲስ ዓመት የተውኔት ጨዋታ: የእንቁጣጣሽ ምሽት ዕቅድ

1. ካርዶቹን በጳጉሜ ያዘጋጁ: በዓሉ ከመድረሱ ጥቂት ቀናት በፊት ልጆች ካርዶቹን እንዲፅፉና እንዲያስጌጡ ያድርጉ።
2. ሁለት ቡድን ይመስርቱ: ለምሳሌ «አደይ አበባ» እና «የአበባ ጉንጉን» የሚል ስም ይስጧቸው። ልጆችንና አዋቂዎችን በሁለቱም ቡድን እኩል ያከፋፍሉ።
3. ሶስት ዙር ይጫወቱ: የባህል ዙር፣ የልጆች ዙርና የአዲስ ዓመት ዕቅድ ዙር።
4. ሰዓቱን ይወስኑ: ለአዋቂዎች 60 ሰከንድ፣ ለትናንሽ ልጆች እስከ 90 ሰከንድ።
5. በበዓል ስሜት ይዝጉ: አሸናፊው ቡድን የአዲስ ዓመት ዕቅድ ፖስታውን አሽጎ እስከ ሚቀጥለው እንቁጣጣሽ የመጠበቅ ክብር ያገኛል፤ ከዚያ ሁሉም «እንኳን አደረሳችሁ» ብሎ ይተቃቀፋል።

ከእንቁጣጣሽ ከአስራ ስድስት ቀን በኋላ መስቀል ይመጣል፤ ለዚያ ምሽት የሚሆኑ ካርዶችን በየመስቀል በዓል የተውኔት ጨዋታ ገጽ ላይ ያገኛሉ። መልካም አዲስ ዓመት!