සතුන් අභිනය ක්රීඩාව: රඟපාන්න ලේසි සහ විහිළු සතුන්
සතුන් අභිනය ක්‍රීඩාවට ලේසිම සතුන් තමයි ඇඟේ හැඩයෙන් හෝ චලනයෙන් ඉක්මනින් හඳුනාගන්න පුළුවන් ඒවා: අලියා, වඳුරා, බල්ලා, හාවා, කුකුළා. ළමයින්ට ගෙවත්තේ සහ ගොවිපළේ සතුන්, වැඩිහිටියන්ට මුහුදු සතුන්, කෘමීන් සහ අඩුවෙන් දකින සතුන් දෙන්න.
ලංකාවේ ළමයි හොඳටම දන්න සතුන් මොනවද?
ගමේ ගෙවත්තේ, පින්නවල අලි අනාථාගාරයේ හෝ දෙහිවල සත්වෝද්‍යානයේ දැකපු සතුන් ළමයි ඉක්මනින්ම අනුමාන කරනවා. මේවා ඕනම පවුල් එකතුවකට ගැළපෙන පොදු අදහස්:
| සතා | රඟපාන හැටි |
|---|---|
| අලියා | එක් අතක් නහයෙන් පහළට හොඬවැල වගේ එල්ලලා හෙමින් බරට ඇවිදිනවා |
| වඳුරා | කිහිලි කසමින් පනිනවා, කෙසෙල් ගෙඩියක් ලෙලි ගහලා කනවා |
| මොනරා | පිටිපස්සට අත් දෙක විහිදුවලා පිල් විදහනවා, ආඩම්බරෙන් ඇවිදිනවා |
| කොටියා | හතරගාතෙන් හොරෙන් හෙමින් ළං වෙනවා, ඊට පස්සේ එකපාරටම පනිනවා |
| ලේනා | කම්මුල් පුම්බලා ඇඟිලි දෙකෙන් ගෙඩියක් කනවා |
| කබරගොයා | බිම බඩගාලා දිව එළියට දාලා හොයනවා |
| කපුටා | ඔළුව පැත්තට හරවලා කෑම කෑල්ලක් උදුරගෙන පියාඹනවා |
| කිඹුලා | බිම බඩගාලා, අත් දෙක හකු දෙකක් වගේ ලොකුවට ඇරලා එකපාරටම වහනවා |
| ඉත්තෑවා | ගුලි වෙලා, ඇඟිලි පිටිපස්සට කටු වගේ කෙළින් කරනවා |
සතුන් වටයක් නම් වටය පටන් ගන්නකොටම “මේ වටයේ හැම කාඩ් එකක්ම සතෙක්” කියලා කියන්න. එතකොට කාණ්ඩ සංඥාවක් ඕන නැහැ, රඟපාන කෙනාට කෙළින්ම සතාගේ චලනයට යන්න පුළුවන්.
කුඩා ළමයින්ට ලේසි සතුන් මොනවද?
අවුරුදු තුනේ සිට හත දක්වා ළමයින්ට එක චලනයකින් හඳුනාගන්න පුළුවන් සතුන් හොඳයි. සතුන් කාඩ් කට්ටලයේ සහ ගොවිපළ සතුන් කට්ටලයේ තියෙන ලේසි සතුන් කීපයක්:
- බල්ලා: හතරගාතෙන් ඉඳගෙන වලිගය වනනවා, දිව එළියට දාලා හති අරිනවා.
- හාවා: අත් දෙක කන් වගේ උඩට තියාගෙන පොඩි පිම්මෙන් පනිනවා.
- වලසා: බර ඇඟකින් ඇවිදලා මී පැණි බඳුනකට අත දාලා ලෙවකනවා.
- සර්පයා: අත් දෙක එකට තියලා රැළි ගහන විදිහට බඩගානවා.
- කුකුළා: වැලමිට පියාපත් වගේ ගහලා බිම තියෙන ධාන්‍ය කොටනවා.
- එළදෙන: ඔළුවේ අං දෙකක් පෙන්වලා කට හෙමින් හපනවා.
- එළුවා: ඔළුවෙන් ඉස්සරහට අනිනවා, නිකටෙන් රැවුලක් අදිනවා.
ගමේ ජීවිතය දන්න ආච්චිලා සීයලා ඉන්නවා නම් ගොවිපළ සතුන් කට්ටලයේ ගොනා, කොටළුවා, වස්සා සහ අශ්ව පැටවා වගේ සතුන්ත් දාන්න. ගොනා රඟපාන්න බර කරත්තයක් අදිනවා වගේ ඉස්සරහට නැමිලා හෙමින් ඇවිදින්න. වස්සා නම් අම්මා පිටිපස්සේ දුවලා කිරි බොනවා වගේ පෙන්වන්න. මේ සතුන් රඟපාද්දී කුඹුරක්, ගොයම් කෙතක්, පිදුරු ගොඩක් වගේ පරිසරයත් පෙන්නුවොත් ළමයින්ට ඉක්මනින් තේරෙනවා. කාඩ්පත ළමයෙක්ට ආවොත් කණ්ඩායමේ වැඩිහිටියෙක්ට ඒ සතා කලින් දැකලා තියෙනවද කියලා අහන්න, නැත්නම් වෙනත් කාඩ්පතක් ගන්න ඉඩ දෙන්න.
හැමෝම හිනා වෙන විහිළු සතුන් මොනවද?
සමහර සතුන් රඟපාන කෙනාට වඩා බලන් ඉන්න අයට විනෝදයි. මේ සතුන් කුරුල්ලන් කට්ටලයෙන් සහ සතුන් කට්ටලයෙන්:
- පෙන්ගුයින්: අත් දෙක ඇඟට තදකරලා පොඩි පියවරෙන් පැත්තට පැත්තට පැද්දෙනවා.
- ඔස්ට්‍රිච්: බෙල්ල දිග් කරලා ඉක්මනින් දුවනවා, ඊට පස්සේ ඔළුව බිමට හංගනවා.
- තාරාවා: තට්ටම් පැද්දෙන්න ඇවිදිනවා, අත් දෙකෙන් හොටක් හදනවා.
- හම්මිං බර්ඩ්: ඉතා වේගයෙන් අත් සොලවනවා, එක තැනක පාවෙනවා වගේ ඉන්නවා.
- වළිකුකුළා: ලංකාවේ ජාතික පක්ෂියා. පපුව පුම්බලා ආඩම්බරෙන් කැලෑවේ ඇවිදිනවා.
- රයිනෝ: නහය උඩ අතින් අඟක් තියලා බිම පය ගහලා දුවනවා.
මුහුදු සතුන් සහ කෘමීන් රඟපාන්නේ කොහොමද?
ලංකාව වටේම මුහුද නිසා මුහුදු සතුන් ළමයින්ට අමුතු දෙයක් නෙවෙයි. මුහුදු සතුන් කාඩ් අතරින්:
- මුහුදු කැස්බෑවා: හෙමින් පීනනවා, බෙල්ල කටුව ඇතුළට ගන්නවා. දකුණු වෙරළේ කැස්බෑ පැටවුන් දැකපු අයට ලේසියි.
- මුහුදු කුඩය: මුළු ඇඟම ලිහිල් කරලා ජෙලි වගේ පැද්දෙනවා.
- තල්මසා: ලොකු කටක් අරින්න, ඔළුවෙන් වතුර විදිනවා වගේ අත් දෙක උඩට විසි කරන්න.
- ලොක්කු ඉස්සා: අත් දෙකෙන් අඬු දෙකක් හදලා පිටිපස්සට පීනනවා.
- දැල්ලා: ඇඟිලි ගොඩක් එකපාර වනනවා, තීන්ත විදලා පැනලා යනවා.
කෘමීන් කට්ටලයේ කුහුඹුවා, සමනළයා, මැස්සා, ගෝනුස්සා, පත්තෑයා සහ යාච්ඤා පණුවා තියෙනවා. පත්තෑයා නම් ඇඟිලි රැල්ලක් වගේ හොලවමින් කොළයක් දිගේ බඩගාන්න, ඊට පස්සේ අත කසන්න, යාච්ඤා පණුවා නම් අත් දෙක එකට එකතු කරලා නොසෙල්වී ඉන්න.
අමාරු සතුන් වැඩිහිටි කණ්ඩායම්වලට දෙන්නේ කොහොමද?
වැඩිහිටියන් ලේසි සතුන් තත්පර කීපයෙන් අනුමාන කරනවා නම්, අඩුවෙන් දකින සතුන්ට යන්න:
| සතා | උපදෙස |
|---|---|
| කැපිබාරා | මහත ඇඟක් ඇති මීයෙක් වගේ, වතුර ළඟ සන්සුන්ව වාඩිවෙලා ඉන්නවා |
| ලෙමූර් | දිග වලිගයක් උඩට ඔසවලා, ලොකු ඇස් දෙකකින් බලනවා |
| එකිඩ්නා | පිටේ කටු පෙන්වලා, දිග නහයෙන් කුහුඹුවන් හොයනවා |
| ප්ලැටිපස් | තාරාවෙක්ගේ හොට සහ බීවර් සතෙක්ගේ පළල් වලිගය දෙකම පෙන්වනවා |
| කිලර් තල්මසා | තල්මසෙක් පෙන්වලා ඊට පස්සේ තියුණු දත් පෙන්වනවා |
සතුන් අභිනය ක්රීඩාව තවත් විනෝදජනක කරන්නේ කොහොමද?
- සතා සහ ක්‍රියාව: සතෙක්ට වැඩක් එකතු කරන්න. ඇඟ හෝදන අලියා, ෆෝන් එක බලන වඳුරා, නටන පෙන්ගුයින්.
- වාසස්ථානය මුලින්: සතා රඟපාන්න කලින් ඌ ජීවත් වෙන තැන පෙන්වන්න. මුහුද නම් රැළි, කැලෑව නම් ගස්.
- සතුන් පවුල: කණ්ඩායමේ හැමෝම එකම සතා විවිධ විදිහට රඟපාලා අනුමාන කරන්න දෙන්න.
- කාලය: අවුරුදු 8ට අඩු ළමයින්ට මිනිත්තු දෙකක් දක්වා දෙන්න, ලොකු ළමයින්ට තත්පර 90ක්, වැඩිහිටියන්ට තත්පර 60 ඇති.
- ඇප් එකෙන්: කාඩ් ලියන්න වෙලාව නැත්නම්, Act Up ඇප් එකේ සතුන් කාඩ් කට්ටලය සදහටම නොමිලේ ලැබෙන කට්ටල හතරෙන් එකක්. ෆෝන් එක නළලේ තියාගෙන, අනෙක් අය රඟපාන සතා අනුමාන කරන්න.
පොඩි අය ඉන්න පවුලක් නම් ළමයින් සඳහා අභිනය ක්රීඩාව පිටුවෙත් වයස අනුව වචන තියෙනවා.
